[Κιόσκι] Ρευστός λαϊκισμός

Στην ταινία «Απρίλης», ο κινηματογραφικός ήρωας του Νάνι Μορέτι, τον οποίο υποδύεται ο ίδιος, θέλει να γυρίσει ένα μιούζικαλ αλλά δεν έχει και πολλή έμπνευση. Κι έπειτα είναι η νίκη του Σίλβιο Μπερλουσκόνι στις εκλογές του 1994 που δεν τον αφήνει σε ησυχία. Μήπως θα ήταν καλύτερα να γυρίσει ένα πολιτικό ντοκιμαντέρ; Αλλά ο σκηνοθέτης γίνεται πατέρας, συναντά επαγγελματικά εμπόδια, χάνει χρόνο, τον προλαβαίνουν οι εξελίξεις και οι πρόωρες εκλογές τις οποίες κερδίζει η Κεντροαριστερά. Το πολιτικό ντοκιμαντέρ δεν έχει πια νόημα. Επιστροφή στο μιούζικαλ.

Ο Φρανσουά Ολάντ δεν είναι κινηματογραφικό πρόσωπο. Υποφέρει κι αυτός όμως από έλλειψη έμπνευσης. Ακόμη χειρότερα, χάνει πολύτιμο χρόνο. Αλλά αντίθετα από τον Μορέτι που έβλεπε τον Μπερλουσκόνι να κερδίζει τις εκλογές και του ανέβαινε το αίμα στο κεφάλι, ο Ολάντ μοιάζει εξαιρετικά απαθής απέναντι στην επέλαση της γαλλικής Ακροδεξιάς. Σαν να τον έχει παρασύρει μια υπνωτική δύναμη ή σαν να μην ξύπνησε ποτέ από τον λήθαργο στον οποίο έπεσε την επομένη του εκλογικού του θριάμβου. Ο Ολάντ δεν δείχνει καν να αμφιταλαντεύεται ανάμεσα σε κάτι και κάτι άλλο – ούτε καν ανάμεσα σε μια πολιτική πρόταση και μια επικοινωνιακού χαρακτήρα εκστρατεία. Δείχνει να μην αγωνιά, να μην ανησυχεί για τίποτε.

Κι όμως, θα ‘πρεπε. Αρκεί να διαβάσει κανείς στη Λιμπερασιόν την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ανάλυση του πανεπιστημιακού Ραφαέλ Λιοζέ για τον ρευστό λαϊκισμό που απλώνεται στην πολιτική σκηνή προκειμένου να αντιληφθεί ότι η Γαλλία ισορροπεί σε ένα τεντωμένο σκοινί. Πρόκειται για ένα ισχυρό ρεύμα που δεν είναι ούτε αριστερό ούτε δεξιό. Εμφανίζεται ως αντισυστημικό, οι εκπρόσωποί του μιλούν στο όνομα του «απλού ανθρώπου», τρέφει έναν γενικό φόβο και τρέφεται από αυτόν. Οι βασικοί του εχθροί είναι δύο, οι εθνοπολιτισμικές μειονότητες και οι πολυπολιτισμικοί κληρονόμοι του Μάη του ’68. Τα ιερά και τα όσια που υπερασπίζεται δεν είναι πλέον η φυλή, είναι η πολιτισμική ταυτότητα. Και η συνωμοσιολογία είναι η μήτρα της ρητορικής του.

Σε μια σκηνή του «Απρίλη», ο Νάνι Μορέτι παρακολουθεί στην τηλεόραση μια πολιτική εκπομπή. Από τη μία πλευρά του τραπεζιού βρίσκεται ένας χειμαρρώδης Μπερλουσκόνι, από την άλλη ένας σιωπηλός Ντ’ Αλέμα. Ο σκηνοθέτης, που αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στο μιούζικαλ και το ντοκιμαντέρ, δεν αντέχει αυτή τη σιωπή. Οργίζεται, απελπίζεται. Και στο τέλος ξεσπά: «Ντ’ Αλέμα, κάνε κάτι, απάντησε επιτέλους, πες κάτι αριστερό!». Η ίδια απελπισμένη έκκληση φτάνει στον Φρανσουά Ολάντ. Δεν προέρχεται από κάποιον κινηματογραφικό ήρωα αλλά από πολίτες που μιλούν στη γαλλική εφημερίδα. Ενας από αυτούς είναι μια νοικοκυρά, η Μαρίν. Από τον Πρόεδρό της δεν ζητάει καν κάτι αριστερό. Μόνο να «κουνηθεί λίγο».