[Κιόσκι] Το πατέ μιας μεταρρύθμισης

Σε αυτή τη χώρα έχουν γίνει τόσο πολλές εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις ώστε ένας ιστορικός χρειάστηκε 400 ολόκληρες σελίδες για να τις χωρέσει στο βιβλίο του «Περί αλλαγής στο σχολείο». Κάθε υπουργός Παιδείας έχει ένα προσωπικό όραμα για την εκπαίδευση που δεν προλαβαίνει όμως να υλοποιήσει, αφού προτού καταλάβει τι του γίνεται αντικαθίσταται σε κάποιον ανασχηματισμό. Μεταπολεμικά, μόνο ένας από αυτούς κάθησε στον υπουργικό θώκο πέντε χρόνια – περισσότερα απ’ όλους τους άλλους αλλά πάντως λιγότερα απ’ όσα περνάει ένας μαθητής στο δημοτικό σχολείο. Τέλος, όλες οι μεταρρυθμίσεις χρωματίζονται πολιτικά. Αλλες είναι «δεξιές» και άλλες «αριστερές». Και πεθαίνουν ή ξαναγεννιούνται από τις στάχτες τους ανάλογα με το ποιος βρίσκεται στην εξουσία.

Θα μπορούσε να είναι η Ελλάδα. Είναι, όμως, η Γαλλία. Το εκπαιδευτικό σύστημα ταλαιπωρείται και στις δύο χώρες από φιλόδοξους πολιτικούς που θέλουν να τα αλλάξουν όλα αλλά στο τέλος δεν αλλάζουν τίποτα και φοβικούς εκπαιδευτικούς που θέλουν να μην αλλάξει τίποτα αλλά τελικά παρασύρονται από τη δύναμη της αναπόφευκτης εξέλιξης. Κάπου στη μέση βρίσκονται οι μαθητές. Συνήθως σε ρόλο θεατή, πολλές φορές αδιάφοροι, κάποτε αγχωμένοι, άλλοτε δημιουργικοί. Κάποιοι αναπνέουν μια χαρά μέσα στο καλούπι του εκπαιδευτικού συστήματος, άλλοι ασφυκτιούν.

Στη Γαλλία ισχύει ό,τι και στην Ελλάδα: οι πιο επιτυχημένες μεταρρυθμίσεις είναι αυτές που δεν προαναγγέλλονται με μαξιμαλιστικό λόγο και ψευδοεπαναστατικές προθέσεις. Τα σχολεία, για παράδειγμα, έγιναν μεικτά στις αρχές της δεκαετίας του ’80 με μια απλή υπουργική απόφαση που ελήφθη σε μία ημέρα και εφαρμόστηκε την επόμενη. Το υπενθυμίζει στη Libération ο Αντουάν Προστ, ο συγγραφέας της ιστορίας των εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων. Και καταθέτει ακόμη μερικές ενδιαφέρουσες απόψεις, στις οποίες θα άξιζε να ρίξουν μια ματιά οι απανταχού μεγάλοι μεταρρυθμιστές.

Καταρχάς, η εκπαίδευση είναι ένας ζωντανός οργανισμός και επομένως βρίσκεται σε μια αέναη κατάσταση μεταρρύθμισης. Οπως το θέτει ο ίδιος, «μόνο τα νεκροταφεία δεν μεταρρυθμίζονται». Το πρόβλημα συνεπώς δεν είναι η μεταρρύθμιση, αλλά το γεγονός ότι ο διάλογος για την εκπαίδευση γίνεται με ιδεολογικό πρόσημο. Κι αυτό στερεί την εκπαιδευτική διαδικασία από συνέχεια, συνέπεια και σταθερότητα. Είναι σαν μια αδιάκοπη περιστροφή γύρω από το ίδιο σημείο, εξαντλητική, αντιπαραγωγική, διαβρωτική. Επειτα, οι μεταρρυθμίσεις χρειάζονται χρόνο. Και ποτέ δεν μπορούν να γίνουν από ψηλά, όχι γιατί δεν υπάρχουν οραματιστές καλών προθέσεων αλλά γιατί κανένας τους δεν έχει το μαγικό ραβδί.

Η μεταρρύθμιση στην εκπαίδευση, λέει ο Αντουάν Προστ, είναι κυρίως υπόθεση της εκπαιδευτικής κοινότητας. Και είναι βέβαιο ότι έτσι θα πετύχει; «Οχι, βέβαια. Οταν φτιάχνουμε πατέ, προσθέτουμε ζελατίνη, και είμαστε σίγουροι ότι θα πετύχει. Η εκπαίδευση είναι άλλο πράγμα». Πολύ γαλλικό. Αλλά απολύτως κατανοητό.