[Τρίτη άποψη] Τα λάθη και τα αδιέξοδα

Ποτέ ένας πόλεμος δεν είναι «καλός», ακόμη και ο πιο «δίκαιος». Προσωπικά αμφιβάλλω αν υπάρχει, αν μπορεί να υπάρξει, «δίκαιος» πόλεμος. Ομως ο τρομερός 20ός αιώνας μάς κληρονόμησε την έννοια και την πρακτική της «ανθρωπιστικής επέμβασης». Δεν μπορούμε να την αγνοήσουμε, ούτε να την καταπιούμε αμάσητη, καθώς οι ΗΠΑ του Ομπάμα, του λιγότερου πολεμοχαρούς Προέδρου που έπεσε όμως στη δική του παγίδα, ετοιμάζονται για την επέμβαση στη Συρία.

Τα ερωτήματα είναι πάντα τα ίδια σε τέτοιες περιπτώσεις: μπορούσε η επέμβαση να αποφευχθεί; Υπηρετεί κυρίως «ανθρωπιστικά» ή άλλα συμφέροντα; Πώς ελαχιστοποιούνται οι απώλειες των αμάχων; (Τα περί «χειρουργικών χτυπημάτων» πάντα ανατρέπονται από τη ζωή.) Πόσο «περιορισμένες» μπορούν να είναι εχθροπραξίες που δεν εξαρτώνται μόνο από τις επιθυμίες των επεμβαινόντων; Οι αποφάσεις στηρίζονται σε πραγματικά γεγονότα και σε ρεαλιστικά σενάρια εξέλιξης; Τι ακριβώς αποτέλεσμα επιδιώκεται και σε ποιο βαθμό είναι αποφασισμένοι οι επεμβαίνοντες να εξασφαλίσουν τις συνθήκες της μελλοντικής «ειρήνης»;  

Στη Συρία, η διεθνής κοινότητα δίνει την εντύπωση ότι ενεργεί πολύ αργά και με λίγες ελπίδες. Πολύ αργά, αφού η εσωτερική γενοκτονία – μόνο έτσι μπορεί να ονομαστεί αυτός ο εντελώς άνισος εμφύλιος πόλεμος που έχει αρχίσει εδώ και πάνω από δύο χρόνια – έχει ήδη σκοτώσει πάνω από 100.000 ανθρώπους και έχει δημιουργήσει συνθήκες που είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανατραπούν. Με λίγες ελπίδες, γιατί ο στόχος δεν είναι σαφής – η πτώση του Ασαντ; Η αποτροπή οποιασδήποτε νέας χρήσης χημικών; Η γεωπολιτική σταθερότητα της χώρας και της περιοχής; Η εδραίωση μιας ακόμη «δημοκρατίας» τύπου Αραβικής Ανοιξης; Γιατί η πρόσφατη εμπειρία δείχνει ότι, ακόμη και εκεί που η πολεμική επιχείρηση «πετυχαίνει», η εξέλιξη για τις χώρες που «βοηθούνται» και κυρίως για τους ανθρώπους τους, είναι εντελώς απρόβλεπτη και γενεσιουργός συχνά μεγαλύτερων προβλημάτων. Και γιατί οι γεωπολιτικές συνέπειες μπορεί να είναι δραματικές: ανάφλεξη της Μέσης Ανατολής, αναζωπύρωση του αντιαμερικανισμού και της ισλαμικής τρομοκρατίας, αναθέρμανση της έντασης με το Ιράν τη στιγμή που αχνοφαινόταν μια πιθανότητα ομαλοποίησης, εμβάθυνση του ρήγματος της Δύσης με Ρωσία και Κίνα.

Σημαίνουν άραγε όλα αυτά ότι δεν πρέπει να γίνει τίποτα και ότι η παγκόσμια κοινότητα μπορεί να συνεχίσει να ανέχεται τη σφαγή μιας μεγάλης μερίδας ενός ολόκληρου λαού από τον ίδιο τον επικεφαλής του; Στην περίπτωση της Συρίας, οι προϋποθέσεις μιας «ανθρωπιστικής επέμβασης» μοιάζουν να πληρούνται σχεδόν όλες: μεγάλες απώλειες αμάχων, εκτεταμένη χρήση βίας από μη δημοκρατικό καθεστώς, αίτημα βοήθειας από αντιπροσωπευτικό τμήμα του εμπόλεμου λαού, επανειλημμένες και άκαρπες προσπάθειες «λύσης» διά της διπλωματικής οδού, μικρή αντίδραση – μάλλον από αμηχανία – της παγκόσμιας κοινής γνώμης. Πιο προβληματικό είναι το στοιχείο που αποτέλεσε τον καταλύτη της απόφασης, η χρήση χημικών από το καθεστώς Ασαντ. Μόνο τώρα ή τώρα για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκαν τα χημικά; Μόνο από τη μία πλευρά των εμπολέμων; Πόσο σίγουρο είναι ότι χρησιμοποιήθηκαν και πώς αποκλείεται η προβοκάτσια; (Το προηγούμενο των «πυρηνικών του Σαντάμ» δεν θα πρέπει να ξεχαστεί) Ηδη το βρετανικό Κοινοβούλιο δεν έδωσε το πράσινο φως, θεωρώντας ανεπαρκείς ή μη πειστικές τις αποδείξεις, ενώ αντίστοιχη αντίδραση παρατηρείται και στην αμερικανική Βουλή. Μπορούν τέτοιου είδους αποφάσεις να ληφθούν χωρίς ή κόντρα στα εθνικά Κοινοβούλια; Νομιμοποιείται, πολιτικά και ηθικά, να προχωρήσει ο Ομπάμα χωρίς να έχει δίπλα του ικανό αριθμό συμμάχων, ιδίως από τη στιγμή που έχει αποκλειστεί, λόγω της αντίστασης της Ρωσίας και της Κίνας, η διεθνοπολιτικά ορθόδοξη λύση της προσφυγής στον ΟΗΕ;

Η διεθνής κοινότητα οφείλει στον εαυτό της και στους πολίτες της να εξαντλήσει όλα τα πολιτικά μέσα. Να ακούσει και να στηριχθεί στους ελεγκτές του ΟΗΕ και στη Γενική του Συνέλευση. Να μην αφήσει το πείσμα, τον εγωισμό, τα μεμονωμένα συμφέροντα να υπερτερήσουν της σύνεσης. Γιατί ο πόλεμος, από καταβολής χρόνων, είναι ένα τζίνι που αν βγει από το μπουκάλι, δεν ξαναμπαίνει ποτέ.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς