Λήμματα

Ελλάδα. Δεν αναφερόμαστε στην παλιά. Μιλάμε για τη νέα. Θα πρέπει βέβαια να διευκρινίσουμε για ποια από τις νέες. Ενας συμπολίτης μας που γεννήθηκε τη χρονιά που έληγε στρατιωτικά ο εμφύλιος πόλεμος (1949) έχει συναντηθεί στο διάβα της ζωής του τουλάχιστον με εφτά-οκτώ νέες Ελλάδες. Πρώτη χρονολογικά και εξ ορισμού ήταν εκείνη που άρχιζε το ταξίδι της εν μέσω των ερειπίων της Κατοχής και του Εμφυλίου. Μετά ήρθε η αλήστου μνήμης πάντα νέα Ελλάδα της Εθνοσωτηρίου. Ακολούθησε φυσικώ τω λόγω η εναρκτήρια Ελλάδα της Μεταπολίτευσης. Εφτά χρόνια αργότερα, χάρη και στη δύναμη της ομοιοκαταληξίας, εμπεδώθηκε στην κοινή συνείδηση μια «Ελλάδα νέα» – αυτή του Αντρέα. Στην επόμενη φάση, αυτήν του «εκσυγχρονισμού», είναι αλήθεια ότι το «νέα» απεφεύχθη: η Ελλάδα χαρακτηρίστηκε απλώς «ισχυρή». Ακολουθούν δύο Ελλάδες που θα μπορούσαν να ονομαστούν ημινέες ή κατά φαντασίαν νέες και, άρα, να λογαριαστούν σαν μία: η επανιδρυθείσα επί χάρτου από τον Κώστα Καραμανλή και η πλημμυρισμένη στα λεφτά που ήταν κρυμμένα, ανακαλύφθηκαν και έγιναν «γιάμα» από τον Γιώργο Παπανδρέου. Οπότε μετά έρχεται το Μνημόνιο που αντιστοιχεί όχι σε μία ακόμη νέα Ελλάδα, αλλά, πολύ απλά, σε καμία Ελλάδα. Ο μετρητής του ιστορικού γίγνεσθαι μηδενίζεται. Αρα πάμε πάλι από την αρχή: η «νέα Ελλάδα» που εξαγγέλλει ο κύριος Σαμαράς παίρνει δικαιωματικά τον αριθμό ένα. Για τον συμπολίτη μας, όμως, που διανύει την έβδομη δεκαετία της ζωής του δεν έχει σημασία. Γι’ αυτόν αυτή η «νέα Ελλάδα» θα είναι τουλάχιστον η έβδομη που θα ‘χει γνωρίσει κι όχι μόνο αυτό, αλλά και θα ‘χει, ελπίζουμε, επιζήσει! Μέσος όρος: κάθε δεκαετία μια νέα Ελλάδα! Επομένως το συμπέρασμα προκύπτει αυταπόδεικτα: θαύμα! Θαύμα!

Προτεκτοράτο. Εχει υπάρξει πραγματικά το νεοελληνικό κράτος τουλάχιστον στο ξεκίνημά του. Αρα δεν θα μας πτοήσει η διαπίστωση που κάνει η Νάνσι Φρέιζερ στο τελευταίο τεύχος της «New Left Review». Αναφερόμενη στην ακύρωση του εθνικού πλαισίου ως βάσης για τη χάραξη οποιασδήποτε σοβαρής πολιτικής, γράφει: «Τις αποδείξεις τις έχουμε μπροστά μας: η Ελλάδα έχει υποβαθμιστεί σε προτεκτοράτο. Η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ιρλανδία κυβερνώνται από τις Βρυξέλλες, ενώ οι κεντρικοί τραπεζίτες θέτουν όρια στην άσκηση τοπικής πολιτικής ακόμη και στη Γερμανία και τη Γαλλία». Η διαφορά είναι, για μία ακόμη φορά, στα ονόματα. Τότε που η Ελλάδα ήταν επίσημα ή ημιεπίσημα προτεκτοράτο, τα πολιτικά της κόμματα λέγονταν Αγγλικό, Ρωσικό και Γαλλικό. Σήμερα που είναι υποχρεωμένη να καμώνεται ότι δεν είναι, οι αντίστοιχοι οργανισμοί αναζητούν ρίζες και αναφορές σε αφηρημένα πεδία – Δεξιά, Κεντροδεξιά, Αριστερά, Κεντροαριστερά, φιλελευθερισμός, σοσιαλδημοκρατία και δεν συμμαζεύεται. Και φυσικά είναι όλοι κατ’ όνομα και κατ’ ουσίαν ελληνικοί, υπερελληνικοί, αμετανόητα ελληνικοί! Εχουν περάσει βέβαια, θα μου πείτε, και δύο αιώνες περίπου από εκείνη, την πρώτη φάση. Ο κόσμος προοδεύει.

Φορολογικό. Τρία χρόνια γεμάτα με την τρόικα (δηλαδή, τους τρισκατάρατους ξένους) πάνω από τα κεφάλια μας, μέσα στις τσέπες, στα σπίτια και στα υπουργεία μας, τη μια ημέρα ανακοινώνουμε Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος και την άλλη μελετάμε ποιες διατάξεις του θα αποσύρουμε από την κυκλοφορία, θα απαλείψουμε ή θα ακυρώσουμε! («ΤΑ ΝΕΑ», 4/7/13). Ας το πάρουμε απόφαση εντέλει ότι «δεν το ‘χουμε». Το ποιο; Ο μακαρίτης ο Παπαδιαμάντης έλεγε ότι η Ελλάδα απέκτησε την ανεξαρτησία της για να αποδείξει ότι είναι ανίκανη να αυτοδιοικηθεί. Φαίνεται πως τελικά ούτε να ετεροδιοικηθεί μπορεί. Η συλλογική οντότητα που λέγεται Ελλάδα δεν έχει σχέση με την έννοια «διοίκηση». Δεν μπορεί να γίνει ούτε υποκείμενο ούτε αντικείμενό της. Είναι προτιμότερο για τους Ελληνες να παραδεχθούν ότι δεν είναι πλασμένοι για «να φτιάξουν χωριόν», που θα ‘λεγε και ο Μακρυγιάννης. Στην καλύτερη περίπτωση, ας πούμε ότι είναι φτιαγμένοι για να διασχίζουν τις θάλασσες του κόσμου σαν πλωτές ατομικότητες, που σημαίνει σαν μεγαλουργοί τυχοδιώκτες! Οπότε αποδεικνύεται ιδιαιτέρως χρήσιμη η ρήση του Καζαντζάκη: «Καλή η Κρήτη, αλλά μόνο για να παίρνεις φόρα»!