Στη φόρα οι offshore και με ονοματεπώνυμα

Οταν ο Μπέρναρντ Μέινοφ έχτιζε μια πυραμίδα 65 δισ. δολαρίων, όταν οι διανομείς τροφίμων πλούτιζαν εξαπατώντας τους καταναλωτές ότι το κρέας που πουλούσαν ήταν βοδινό ενώ ήταν αλογίσιο, όταν η Apple, η Google και άλλοι κολοσσοί διοχετεύουν τα κέρδη τους μέσω Ιρλανδίας για να γλιτώνουν φόρους, όλοι τους είχαν ένα κοινό σημείο: χρησιμοποιούσαν φορολογικούς παραδείσους και εταιρείες offshore. Ολοι τους αγόραζαν μυστικότητα, φορολογικές ελαφρύνσεις και νομική κάλυψη – τα «προϊόντα» των υπεράκτιων κέντρων που δίνουν στις εταιρείες τη δυνατότητα να λειτουργούν σε γκρίζες ζώνες.

Επιχειρώντας να ρίξει φως στη σκοτεινή οικονομία των offshore η Διεθνής Σύμπραξη Ερευνητών Δημοσιογράφων (ICIJ) δημιούργησε μια βάση δεδομένων η οποία, για πρώτη φορά στην ιστορία, θα βοηθήσει στην άρση του απορρήτου 10 φορολογικών παραδείσων. Η Offshore Leaks Database (στη διεύθυνση http://offshoreleaks.icij.org) επιτρέπει στους χρήστες να αναζητήσουν ανάμεσα σε 100.000 μυστικές εταιρείες, τραστ και funds που έχουν συσταθεί σε υπεράκτια κέντρα, όπως οι Βρετανικές Παρθένοι Νήσοι, οι Νήσοι Καϊμάν, Κουκ και η Σιγκαπούρη. Η εφαρμογή αναπτύχθηκε από την εφημερίδα «La Naciόn» στην Κόστα Ρίκα για την ICIJ και εμφανίζει με γραφικές απεικονίσεις τις offshore και τα συνδεόμενα πρόσωπα, δικηγόρους, αχυρανθρώπους,  λογιστές, διευθυντές και γραμματείς – ολόκληρο το σύστημα που έχει στηθεί για να παραμένουν κρυφοί οι ιδιοκτήτες. Υπάρχουν βέβαια και πολλές περιπτώσεις όπου αποκαλύπτονται οι πραγματικοί δικαιούχοι των εταιρειών.

«Η μυστικότητα δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου ευδοκιμούν η απάτη, η φοροδιαφυγή, το ξέπλυμα χρήματος και άλλες μορφές διαφθοράς. Η Offshore Leaks Database βοηθά να αρθεί αυτή η μυστικότητα», δήλωσε ο διευθυντής της ICIJ Τζέραρντ Ράιλ. «Η δημοσιοποίηση των αρχείων εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, καθώς πιέζει μια βιομηχανία που εδώ και καιρό λειτουργεί στις σκιές να λογοδοτήσει».

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ G8. Η φοροδιαφυγή είναι ένα από τα κεντρικά θέματα που θα συζητηθούν σε μερικές ημέρες στη συνάντηση του G8, όπου θα προεδρεύει ο βρετανός Πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον. Ο Κάμερον υποστηρίζει ότι έχει έρθει η ώρα «για να γκρεμίσουμε τα τείχη του εταιρικού απορρήτου» που καθιστά το υπεράκτιο σύστημα ελκυστικό για ξέπλυμα χρήματος, απατεώνες και άλλους εγκληματίες. Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού ομάδες και οργανώσεις κατά της διαφθοράς καλούν τον πρόεδρο Ομπάμα να υιοθετήσει προτάσεις που θα απαιτούν από τους ιδιοκτήτες offshore στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες να δηλώσουν τα περιουσιακά στοιχεία τους.

Τα δεδομένα που περιλαμβάνονται στην Offshore Leaks Database αποτελούν μέρος του συνόλου των 2,5 εκατ. αρχείων που ανέλυσε η ICIJ με τη βοήθεια 112 δημοσιογράφων από 58 χώρες. Από τον Απρίλιο, έρευνες που διενεργήθηκαν με βάση αυτά τα δεδομένα – ο μεγαλύτερος όγκος εμπιστευτικών πληροφοριών για φορολογικούς παραδείσους που έχουν αποκτηθεί από ενημερωτικό οργανισμό στην ιστορία – έχουν δημοσιευθεί σε περισσότερα από 40 μέσα ενημέρωσης σε όλο τον κόσμο. Μαζί με «ΤΑ ΝΕΑ», στο διεθνές πρότζεκτ ερευνητικής δημοσιογραφίας για τις offshore συμμετείχαν οι εφημερίδες «Guardian» στη Μεγάλη Βρετανία, «Le Monde» στη Γαλλία, «Süddeutsche Zeitung» στη Γερμανία, «Washington Post» στις ΗΠΑ και «Canadian Broadcasting Corporation» (CBC) στον Καναδά.

ΕΤΣΟΥΞΕ ΚΟΣΜΟ. Η παγκόσμια έρευνα της ICIJ, που ονομάστηκε «Offshore Leaks» στη σφαίρα του twitter και υιοθετήθηκε από τα μέσα που αναπαρήγαγαν τα αποτελέσματα, έχει ταρακουνήσει πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες από τη Νότια Κορέα έως την Γαλλία και τον Καναδά.

Τα ρεπορτάζ της ομάδας των 112 δημοσιογράφων ενεργοποίησαν τις αρχές να ερευνήσουν περιπτώσεις φοροδιαφυγής και άλλα πιθανά εγκλήματα σε Φιλιππίνες, Ινδία, Ελλάδα και Νότια Κορέα. Επίσης, προκάλεσαν τις παραιτήσεις πολιτικών και επιχειρηματιών υψηλού προφίλ, συμπεριλαμβανομένου του αναπληρωτή προέδρου του Κοινοβουλίου της Μογγολίας και του πιο γνωστού τραπεζίτη στην Αυστρία. Αλλά το πλέον σημαντικό ήταν ότι πυροδότησαν τους ηγέτες του κόσμου να εκφράσουν τη βούληση να προχωρήσουν επειγόντως σε μεταρρυθμίσεις  για τους φορολογικούς παραδείσους. Αξιοσημείωτη δε ήταν η ευαισθητοποίηση στην Ευρωπαϊκή Ενωση για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής μέσω offshore.

ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Η ICIJ δεν προτείνει ούτε υπονοεί ότι τα πρόσωπα και οι υπεράκτιες εταιρείες που περιλαμβάνονται στη βάση δεδομένων έχουν παραβεί τον νόμο ή με άλλο τρόπο δεν έχουν ενεργήσει σωστά, καθώς υπάρχουν και νόμιμες χρήσεις για τις offshore και τα τραστ. Επιπλέον, η Offshore Leaks Database δεν είναι μια «χωματερή δεδομένων», αλλά μία προσεκτική δημοσίευση βασικών εταιρικών πληροφοριών. Η ICIJ δεν σκοπεύει να αποκαλύψει με μαζικό τρόπο προσωπικά δεδομένα και απέκρυψε εσκεμμένα τα αρχεία των τραπεζικών λογαριασμών και των οικονομικών συναλλαγών, e-mail και άλλη αλληλογραφία, αριθμούς διαβατηρίων, φωτογραφίες καθώς και τους αριθμούς τηλεφώνου.

Οι πληροφορίες που μπορεί να προκύψουν από το κοινό που θα έχει πρόσβαση στη βάση δεδομένων θα αποτελέσουν πολύτιμο υλικό για να συνεχίσει η ICIJ να διεξάγει διασυνοριακές έρευνες με το δίκτυο των δημοσιογράφων και των συνεργαζόμενων μέσων ενημέρωσης. Την ίδια στιγμή, η οργάνωση θα συνεχίσει να απορρίπτει αιτήματα από τις κυβερνήσεις για να παραδώσει όλα τα αρχεία. Η ICIJ είναι ένα ανεξάρτητο δίκτυο ερευνών δημοσιογράφους – δεν αποτελεί βραχίονα καμιάς κυβέρνησης.

Συνεργασία με  «ΤΑ ΝΕΑ»
Στην Ελλάδα η Διεθνής Σύμπραξη Δημοσιογράφων Ερευνητών συνεργάστηκε με «ΤΑ ΝΕΑ», τα οποία συμμετείχαν και στις δοκιμές καλής λειτουργίας της βάσης δεδομένων.