λήμματα

Αγχος. Σήμα κατατεθέν του σύγχρονου ανθρώπου ασχέτως ηλικίας. Υπάρχει το προνήπιο, το νήπιο, το παιδικό, το εφηβικό, το ενήλικο, το μεσοηλικιακό και το γεροντικό άγχος. Κάθε ηλικία έχει το άγχος της. Η εξάπλωση του άγχους συνδέεται, σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, με το τέλος της χρονικότητας του έπους (βλ. αντίστοιχο λήμμα) και με την εγκαθίδρυση της πρωτοκαθεδρίας της καθημερινότητας – κοντολογίς, με το πέρασμα από τον παλιό στον μοντέρνο κόσμο.

Ελληνες. Υπήρχαν πριν από το νεοελληνικό κράτος. Υπήρξαν, σε μεγάλο βαθμό, παρά το κράτος. Υπάρχουν και θα υπάρχουν μετά το κράτος. Κανείς δεν χάνεται.

Επος. Κόντρα στην αποσπασματικότητα του μοντέρνου, παραπέμπει στον κόσμο ως ολότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι μονάδα μέτρησης του χρόνου στο πλαίσιο της επικής ολότητας δεν είναι το εικοσιτετράωρο, αλλά η εποχή. Ο ρυθμός της ζωής δεν καθορίζεται από τη συνεχή ροή των πληροφοριών, αλλά από τον σταθερό βηματισμό που διέπει την εναλλαγή των εποχών. Η επική χρονικότητα αναγνωρίζει σχετικά μακρές περιόδους συσσώρευσης και εκτόνωσης της ανθρώπινης ενεργητικότητας. Μιλάμε στην ουσία για έναν προαστικό κόσμο, όπου η εργασία και η χαλάρωση εμφανίζονται ως πυκνές υποστάσεις. Παραδόξως, και η κάθε μέρα ενσωματώνει σε διαφορετικό ποσοστό αυτές τις κατανομές. Από αυτήν την άποψη, το μοντέρνο εικονογραφεί την εντελώς αντίθετη συνθήκη: είναι ένα κομφούζιο. Η ειρωνεία είναι ότι αυτό το κομφούζιο δεν εγγράφεται σε έναν υπέρτερο ορίζοντα, αυτόν που ορίζει η κίνηση των εποχών, αλλά βιώνεται από τον άνθρωπο με όρους ακινησίας. Εξ ου και η κινητικότητα των μοντέρνων εκδηλώνεται κατά βάση ως σπασμωδικότητα.

Κόμματα. Εχουν αποδειχτεί αμήχανα σε ό,τι αφορά τη σχέση τους με τα θέματα της εκπαίδευσης. Κατόπιν τούτου θα ήταν σκοπιμότερο, αντί να επιχειρούν να αναμορφώσουν την εκπαίδευση, τα κόμματα να αναμόρφωναν τον εαυτό τους: να καταστούν και πάλι ελκυστικά ώστε, όπως τον παλιό καλό καιρό, ένας νέος να έχει κίνητρο να γίνει νεολαίος του τάδε ή του δείνα κομματικού σχηματισμού και μέσω της οδού αυτής να έχει μπροστά του ανοιχτές τις προοπτικές της “μεγάλης ευδοκιμήσεως”, κατά την έκφραση του Γεωργίου Παπανδρέου, του πάππου εννοείται. Ας αφήσουν, λοιπόν, κατά μέρος την εκπαίδευση, την παιδεία και τον λεγόμενο “πολιτισμό”. Εκαστος στο είδος του. Αλλωστε, όπως λέει ο ποιητής, σ’ αυτόν τον τόπο είμαστε όλοι αυτοδίδακτοι.

Μύθος. Ενας ανήλικος ξένος τουρίστας που ζούσε τον μύθο του στην Ελλάδα μαχαιρώθηκε από έναν άλλο ξένο τουρίστα που, ζώντας κι αυτός τον μύθο του στον τόπο μας, έβγαζε στη ζούλα και κανένα μεροκάματο ως εμψυχωτής ψυχαγωγικών εκδηλώσεων. Το παιδί δίνει αυτήν την ώρα τη μάχη του και η ευχή όλων είναι να  αποκατασταθεί πλήρως και ταχέως η υγεία του. Ομως δεν γίνεται να μην επισημανθεί ότι το αιματηρό περιστατικό έδωσε την ευκαιρία στη χώρα του Ξένιου Δία να αποδείξει ότι δεν παίζει με τους δικούς της ιδρυτικούς μύθους. Ολόκληρο μεταγωγικό αεροσκάφος έθεσε στη διάθεση των αρμοδίων για να μεταφέρουν το λαβωμένο παιδί από την Κρήτη, όπου συνέβη το περιστατικό, στην Αθήνα. Ο δράστης, βεβαίως, συνελήφθη, γιατί ο μύθος δεν περιλαμβάνει το δικαίωμα να μαχαιρώνουμε ατιμωρητί όποιον βρίσκουμε μπροστά μας. Αντίθετα, το θύμα, όταν με το καλό θα ‘χει γιατρευτεί και θα ‘χει γυρίσει στην πατρίδα του, μπορεί να φέρνει στο μυαλό του εξ ιδίας αντιλήψεως ή από διηγήσεις των οικείων του τα φτερά, τους κινητήρες και τη θορυβώδη πτήση του C-130 και να καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ακόμη και το κακό σε βρίσκει σαν μύθος στην Ελλάδα. Σιδερένιος!

Νεύρα. Εχει λεχθεί ότι στα Βαλκάνια “ο εκνευρισμός είναι μέθοδος διακυβερνήσεως”. Γενικότερα, παρατηρείται ότι στην πολύπαθη αυτή περιοχή, η νευρική υπερδιέγερση και η ευερεθιστότητα συγχέεται με τον ψυχικό πλούτο. Παραπέμπω στον μεγάλο συγγραφέα Ιβο Αντριτς. Σε όλο του το έργο αποτυπώνεται εναργώς η αλήθεια αυτή: είμαι Βαλκάνιος σημαίνει έχω τα νεύρα μου. Τα νεύρα οδηγούν πολύ συχνά σε ολισθηρούς δρόμους, ακόμη και στο μίσος και την αλληλοσφαγή. Επ’ αυτού αξίζει να διαβάσει κανείς με ιδιαίτερη προσοχή το συγκλονιστικό ακροτελεύτιο κείμενο της συλλογής διηγημάτων “Ταραγμένοι καιροί” με τίτλο “Το γράμμα από το 1920”. Η παραφορά των νεύρων σε κάνει να νιώθεις σαν το κέντρο του ηλιακού συστήματος, ένας ανελέητος ήλιος που δεν θα ησυχάσει αν δεν κάψει τα πάντα γύρω του. Είναι η ψυχική ματαίωση που εκφράζεται σαν ψυχική υπερπλήρωση.