λήμματα

Αντρεότι. Αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Σφράγισε την ιταλική πολιτική σκηνή μεταπολεμικά. Δεν μπορείς να πεις ότι κυριάρχησε. Μάλλον συμβόλισε ένα καθεστώς μη διακριτής κυριαρχίας που, στην ελληνική, το αποδίδουμε με τον όρο «διαπλοκή». Η διαπλοκή δεν χαρακτηρίζεται ποτέ από την κυριαρχία του ενός, αλλά από την πολλαπλότητα των παικτών. Είναι το πεδίο όπου τέμνεται η ισχύς των μονάδων (πολιτικών, επιχειρηματικών κτλ.) με τα φορτία των εκπροσωπήσεων συλλογικών οντοτήτων (Εκκλησία, Μαφία κ.ά.). Η διασφάλιση των ισορροπιών ενός τέτοιου πεδίου δυνάμεων δεν είναι απλή υπόθεση για έναν άνθρωπο. Γιατί αυτός ο άνθρωπος δεν υπερασπίζεται ίδια συμφέροντα αλλά καλείται να λειτουργήσει ως ενορχηστρωτής των επιμέρους συμφερόντων και εγγυητής της ομοιοστασίας του συνολικού πεδίου. Γι’ αυτό ο ταλαντούχος ενορχηστρωτής αποδεικνύεται συνήθως ένας ξεμαγεμένος άνθρωπος. Κάποιοι θα τον χαρακτήριζαν κυνικό. Και σ’ αυτόν τον κυνισμό θα απέδιδαν την άποψή του: «Οταν σκέφτεσαι κακά για τους ανθρώπους μπορεί να τους αδικείς, αλλά δεν πέφτεις ποτέ έξω».

Διαφήμιση. Είναι η λαλιά του εμπορεύματος. Χάρη σ’ αυτήν τα προϊόντα και οι υπηρεσίες απέκτησαν μιλιά. Αποτελεί μετεξέλιξη του θεσμού του τελάλη και μετασχηματισμό μορφών και εργαλείων κοινολόγησης των πραγμάτων, όπως η ντουντούκα. Οπως οι παραδοσιακές μορφές της ρεκλάμας έτσι και οι μεταμοντέρνες δεν επιδέχονται καμιά γλωσσική ή αισθητική κριτική. Πρόκειται για επισκεπτήρια των πραγμάτων με τη μεσολάβηση των ανθρώπων. Κρίναμε ποτέ τον έμπορο στην αρχαία, σωματική αγορά που λέγεται παζάρι για τον τρόπο που έβαζε το σώμα και τη φωνή του στην υπηρεσία της πώλησης της πραμάτειας του; Απλώς, ψωνίζαμε απ’ αυτόν ή τον προσπερνούσαμε και πηγαίναμε να κάνουμε τις προμήθειές μας παρακάτω, από τον συνάδελφό του.

Δυσκολία. Επί προμνημονιακής Ελλάδος ο αείμνηστος Γιάννης Τσαρούχης είχε πει: «Υπάρχει κάτι δυσκολότερο από το να πάρεις πίσω λεφτά από το ελληνικό Δημόσιο. Είναι να θέλεις να του δώσεις». Σήμερα η θέση αυτή επιβεβαιώνεται ως παραλλαγή: «Υπάρχει κάτι δυσκολότερο από το να διοριστείς στο ελληνικό Δημόσιο. Είναι να παραιτηθείς απ’ αυτό». Ο ενδιαφερόμενος δηλώνει με τον πιο επίσημο τρόπο την πρόθεσή του, αλλά ο εργοδότης πολύ απλά δεν τον πιστεύει. Για τον απλούστατο λόγο ότι, αν τον πίστευε, θα κατέρρεε ο λόγος ύπαρξής του. Γιατί λόγος ύπαρξης του συγκεκριμένου εργοδότη είναι η αποκατάσταση των ανθρώπων. Αυτή η στάση δυσφημίστηκε από τους κακεντρεχείς ως πελατειακή σχέση, αλλά στην ουσία πρόκειται για έμπρακτη εφαρμογή ενός αγαπητικού προτάγματος. «Σ’ αγαπώ και δεν σ’ αφήνω να φύγεις. Δεν το πιστεύω ότι θέλεις να φύγεις». Αποτέλεσμα: παραιτείσαι εσύ το 2003, αλλά παραμένεις στην υπηρεσία, για το ελληνικό Δημόσιο, το 2013. Ευκολότερα μάλλον θα μπορούσαν να χωρίσουν οι Ιταλοί την εποχή που απαγορευόταν το διαζύγιο.

Εξετάσεις. Η ενδεχόμενη απεργία των εκπαιδευτικών απειλεί να τινάξει στον αέρα τις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις όμως δεν είναι παίξε-γέλασε. Δεν είναι καν ο κορυφαίος κρίκος του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Είναι το ίδιο το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Κι αυτό γιατί παραμένουν αντικειμενικές και αδιάβλητες επί περίπου σαράντα χρόνια. Γιατί αποτελούν άξονα οργάνωσης της ζωής της ελληνικής κοινωνίας. Γιατί δίνουν σκοπό και λόγο ύπαρξης στη μέση ελληνική οικογένεια και διασφαλίζουν την πρόσβαση των παιδιών της στο βασίλειο του πτυχίου. Γι’ αυτό θα πρέπει να υπάρξει ψυχραιμία. Η χώρα ούτως ή άλλως δεινοπαθεί. Μια από τις λίγες σταθερές που της απέμειναν είναι οι Εξετάσεις. Ας μην τις τραυματίσουμε.

Μέσον. Δικαίως ταυτίζεται με το μήνυμα. Η ταχύτητα εκφοράς γνωμών και απόψεων και η διοχέτευσή τους στην κυκλοφορία σε πραγματικό χρόνο αποτελούν έμπρακτη καταξίωση της σχετικής τεχνολογίας. Διασυνδεδεμένοι οι χρήστες των μέσων αντιδρούν στα ερεθίσματα-μηνύματα που εισπράττουν. Το παγκοσμιοποιημένο ψηφιακό χωριό θα μπορούσε κάλλιστα να λέγεται Αντίδραση. Ο άνθρωπος δρα κατ’ εξαίρεσιν και αντιδρά κατά κανόνα. Υπό συνθήκες μάλιστα επικοινωνιακής-πληροφοριακής πλημμυρίδας μόνον αντιδρά. Διότι δεν έχει χρόνο να δράσει, εν προκειμένω να σκεφτεί. Αποβάλλοντας την αρνητική ιδιότητά του (αν δεχτούμε ότι είναι το μόνο ζώο που δεν είναι δέσμιο του ευθύγραμμου κυκλώματος δράση – αντίδραση) ο άνθρωπος μπορεί να θεωρείται σύγχρονος και ευτυχής. Εχει λυτρωθεί από τη δυνατότητα να μην αντιδρά και, άρα, ενδεχομένως, να δρα και να δημιουργεί. Μπορεί ελεύθερα να καταναλώνει και να καταναλώνεται ως φορέας γνωμών και απόψεων μέσα στην πλανητική λογοπανήγυρη του Διαδικτύου.

Συρία. Επιβεβαιώνεται ότι κανείς δεν εμποδίζει τους ανθρώπους να σφάζονται μεταξύ τους. Το έζησαν πρόσφατα οι πρώην Γιουγκοσλάβοι, παλιότερα οι Ελληνες. Καλός ως εχθρός ο ξένος, αλλά πρέπει να ‘χει άλλη χάρη το «αδελφικό αίμα». Δεν ρυθμίζει απλώς τα βήματα των άμεσα εμπλεκομένων προς το μακελειό αλλά αποσβολώνει τους υπόλοιπους και τους μεταβάλλει σε άπληστους θεατές.