[Διαστάσεις] Σεξ και οικονομία

«Ο Κέινς ήταν ένας ομοφυλόφιλος χωρίς παιδιά που δεν μπορούσε να ικανοποιήσει σεξουαλικά τη γυναίκα του και δεν ενδιαφερόταν καθόλου για τις μελλοντικές επιπτώσεις των ελλειμμάτων». Αυτή την απάντηση έδωσε την περασμένη εβδομάδα ο ιστορικός του Χάρβαρντ Νάιαλ Φέργκιουσον σε μια ερώτηση που του υποβλήθηκε από το ακροατήριο μετά το τέλος της διάλεξής του σε συνέδριο στην Καλιφόρνια. Προκλήθηκε σάλος, και ο ιστορικός αναγκάστηκε να ζητήσει συγγνώμη χαρακτηρίζοντας τις παρατηρήσεις του βλακώδεις. Δεν ήταν όμως η πρώτη φορά που έκανε τέτοιους συσχετισμούς. Στο βιβλίο του «The Pity of War», που κυκλοφόρησε το 1999, υποστηρίζει ότι ο Κέινς έπαθε κατάθλιψη κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο επειδή τα αγόρια που του άρεσε να ψαρεύει στο Λονδίνο πήγαν στο μέτωπο. Λίγες σελίδες αργότερα, αποδίδει την απόρριψη της Συνθήκης των Βερσαλλιών από τον οικονομολόγο στο γεγονός ότι ήταν τσιμπημένος με τον γερμανό διαπραγματευτή Καρλ Μέλχιορ.

Στην πραγματικότητα, εκείνος που ισχυρίστηκε πρώτος ότι η φιλοσοφία ζωής του Κέινς ήταν κοντόφθαλμη επειδή δεν είχε παιδιά ήταν ο οικονομολόγος του Χάρβαρντ Γιόζεφ Σουμπέτερ, γνωστός από την άποψή του ότι ο καπιταλισμός στηρίζεται στη «δημιουργική καταστροφή». Το έγραψε το 1946 – και το επανέλαβε αρκετά χρόνια αργότερα ένας άλλος οικονομολόγος του ίδιου πανεπιστημίου, ο Γκρεγκ Μάνκιου. Προφανώς κάτι τρέχει με το Χάρβαρντ.

Το ζήτημα όμως είναι ευρύτερο. Και όπως επισημαίνει ο καναδός ιστορικός Τζιτ Χιρ στο περιοδικό «The American Prospect», αφορά τη σχέση ανάμεσα στο σεξ και στην οικονομία. Ο Αριστοτέλης παρομοίαζε τον έντοκο δανεισμό με το αφύσικο σεξ, καθώς το κέρδος αποκομίζεται μέσα από την αλληλεπίδραση με έναν εξωτερικό παράγοντα και όχι από τη γόνιμη συνεργασία των συζύγων. Ο Θωμάς Ακινάτης υποστήριζε ότι ο σοδομισμός και ο δανεισμός αποτελούν αμαρτήματα κατά της φύσης και προσβολή απέναντι στον Θεό, μια άποψη που υιοθέτησε στη συνέχεια και ο Δάντης. Επρεπε να έρθει ο φιλελεύθερος Ανταμ Σμιθ για να διακηρύξει ότι η μεν οικονομία στηρίζεται στο εμπόριο μεταξύ νοικοκυριών και εθνών, ο δε σοδομισμός δεν βλάπτει κανέναν. Τον συλλογισμό αυτόν τον συμπλήρωσε στη συνέχεια ο πατέρας του ωφελιμισμού, ο Τζέρεμι Μπένθαμ, που έθεσε ως ύψιστο στόχο της κοινωνίας «τη μέγιστη δυνατή ευτυχία για τον μέγιστο δυνατό αριθμό ανθρώπων».

Η διάκριση ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα είναι σαφής και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Από τη μια μεριά οι οπαδοί της λιτότητας και της παραδοσιακής ηθικής και από την άλλη εκείνοι που απεχθάνονται τον περιττό πόνο. Αν οι βασικοί στόχοι ενός ανθρώπου είναι η αγάπη, η δημιουργία και απόλαυση των αισθητικών εμπειριών και η απόκτηση γνώσης – γράφει ο Κέινς στο βιβλίο του «My Early Beliefs» – η αγάπη έρχεται χωρίς αμφιβολία πρώτη. Δεν είναι περίεργο λοιπόν που ο άνθρωπος αυτός καθόταν ανέκαθεν στον λαιμό των συντηρητικών, των ομοφοβικών και των ηθικολόγων. Το δυστύχημα είναι ότι οι δεύτεροι έχουν σήμερα το πάνω χέρι.