[Τρίτη άποψη] Πάμε καλά, εφόσον…

Αχνοφαίνεται πια για την Ελλάδα εκείνο το πολυσυζητημένο – και πολυδιαψευσμένο – τρία χρόνια τώρα «φως στην άκρη του τούνελ»; Δύο πρόσφατες εκτιμήσεις από τους επίσημους δανειστές της χώρας, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΔΝΤ, δείχνουν σε μια τέτοια κατεύθυνση: αναγνωρίζοντας την τεράστια πρόοδο που έχει συντελεστεί στην εξάλειψη του δημόσιου ελλείμματος – πρωτοφανή διεθνώς σε συνθήκες τόσο βαριάς ύφεσης, τονίζει το ΔΝΤ -, καθώς και την ανάκτηση μεγάλου μέρους από την ανταγωνιστικότητα που είχε χαθεί τα οκτώ πρώτα χρόνια από την ένταξη στο ευρώ, βλέπουν τώρα να επίκειται αντιστροφή της κάθετα πτωτικής πορείας που ακολούθησε η ελληνική οικονομία μετά το 2009. Αναμένουν έτσι μια ανάκαμψη από τον επόμενο χρόνο. Και μαζί τους οι αγορές, όπου αρχίζει να εκδηλώνεται κάποιο επενδυτικό ενδιαφέρον για τη χώρα μας, όπως επισημαίνεται και σε σειρά άρθρων μεγάλων εφημερίδων και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Για να επαληθευθούν όμως τέτοιες, μετριοπαθείς έστω, θετικές προβλέψεις, απαιτούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Κατ’ αρχάς, να διατηρηθεί η συνοχή στην Ευρώπη. Αυτό δεν είναι πλέον αυτονόητο, όσο η Νομισματική Ενωση βαδίζει σε ολοένα πιο ασταθή ισορροπία, με το χάσμα να βαθαίνει ανάμεσα στις βυθισμένες σε ύφεση, διογκούμενη ανεργία και χρέος χώρες του Νότου, στις οποίες τείνει να προστεθεί και η Γαλλία, και στις προσώρας ωφελούμενες από την κρίση βόρειες χώρες, με πρώτη τη Γερμανία, καθώς απολαμβάνουν πάμφθηνη τη χρηματοδότηση που στερούνται οι νότιες. Αν είναι πρόωρο να ελπίσει κανείς στην ανατροπή της αδιέξοδης γενικευμένης λιτότητας που έχει επιβάλει η Γερμανία, η εντεινόμενη πολιτική της αμφισβήτηση επιφέρει κάποια επιμέρους αποτελέσματα. Τέτοιο είναι η παράταση δύο ετών που χορήγησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη Γαλλία και στην Ισπανία για να επαναφέρουν τα δημόσια ελλείμματά τους κάτω από το 3% του ΑΕΠ. Επίσης ένα νέο πρόγραμμα που φέρεται να επεξεργάζεται η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για την αγορά δανείων σε τιτλοποιημένη μορφή από τράπεζες χωρών που πάσχουν από ρευστότητα, ώστε να αποκτήσουν μεγαλύτερα περιθώρια χορηγήσεων.

Και βασική προϋπόθεση είναι, βέβαια, να εξακολουθήσει να αντέχει η πολιτική και κοινωνική συνοχή στην Ελλάδα. Ούτε αυτό είναι αυτονόητο, με την ανεργία ακόμα να ανεβαίνει, τη φτώχεια και τη στέρηση βασικών κοινωνικών αγαθών να εξαπλώνονται, τα κρούσματα βίας να πολλαπλασιάζονται. Οσοι στ’ αλήθεια ενδιαφέρονται η κοινωνία μας να αντέξει, ας διαβάσουν προσεκτικά και μια άλλη έκθεση: για τις επιπτώσεις της κρίσης του χρέους και των συναφών πολιτικών στα ανθρώπινα δικαιώματα, που συνέταξε ο ειδικός εμπειρογνώμων των Ηνωμένων Εθνών Σέφας Λούμινα, ολοκληρώνοντας την αποστολή του στη χώρα μας στις 26/4/2013. Διεξοδικά αναπτύσσει πόσο απειλούνται ή υπονομεύονται τα οικονομικά και κοινωνικά ανθρώπινα δικαιώματα από τις σκληρές πολιτικές που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα με αντάλλαγμα τη διάσωσή της από τη χρεοκοπία: από το δικαίωμα στην εργασία (άδικες απολύσεις εγκύων, διακρίσεις εις βάρος γυναικών και μεταναστών), στην κοινωνική στήριξη (η μόνη χώρα στην ευρωζώνη χωρίς ολοκληρωμένο κοινωνικό δίχτυ ασφάλειας), το δικαίωμα στη στέγη και στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, μέχρι την ανερχόμενη ρατσιστική βία. Επισημαίνει κινδύνους από την ιδιωτικοποίηση βασικών δημόσιων αγαθών, όπως είναι το νερό, με την υπόδειξη να συσταθεί ειδικό κεφάλαιο ώστε οι μετοχές να αγοραστούν από συνεταιρισμούς πολιτών. Καταλήγοντας, καλεί κυβέρνηση και τρόικα να ενσωματώσουν τα ανθρώπινα δικαιώματα στις πολιτικές για τη δημοσιονομική προσαρμογή και τις μεταρρυθμίσεις, θέτοντας μετρήσιμους στόχους για τη μείωση της ανεργίας, την άμβλυνση της φτώχειας, την κάλυψη κοινωνικών αναγκών, που να παρακολουθούνται μαζί με τους άλλους στόχους του προγράμματος. Αλλιώς μια διατηρήσιμη ανάπτυξη φαίνεται αδύνατη.

Σε συνέντευξή του στη «Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε Τσάιτουνγκ» (4/5/2013), ο υπουργός Οικονομικών Γιάννης Στουρνάρας δεν παρουσίασε πειστικά μόνο την πρόοδο της χώρας. Ταυτόχρονα αντέκρουσε με σοβαρά επιχειρήματα τη γερμανική πολιτική μονομέρεια, παρεμβαίνοντας στην αντιπαράθεση που διεξάγεται στην Ευρώπη και διαψεύδοντας όσους τον κατηγορούν ότι άκριτα υποτάσσεται στις ξένες επιταγές. Αλλά για τις βαριές κοινωνικές συνέπειες είπε απλώς ότι δεν έχουμε χρήματα να φτιάξουμε δίχτυ ασφάλειας. Προφανώς η αντιμετώπιση των ανισοτήτων που οξύνονται επικίνδυνα, η αναγκαία διεύρυνση της αλληλεγγύης, δεν είναι υπόθεση στενά ενός υπουργού Οικονομικών, αναγκασμένου να σχοινοβατεί σε αντίξοες συντεταγμένες. Οσο δεν γίνονται όμως οργανωμένη προτεραιότητα της κυβέρνησης, ευρύτερων πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων, δύσκολα θα τα βγάλουμε πέρα.