[Προεκτάσεις] Open

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέκρινε δημοσίως την κυβέρνηση για την αποπομπή Κικίλια από τον ΟΑΕΔ. Και με την ευκαιρία, αναφερόμενος στην επιλογή των κρατικών στελεχών, μίλησε θετικά για την ανοικτή διακυβέρνηση – το περίφημο open gov – που επιχείρησε να εισαγάγει το 2010 η κυβέρνηση Παπανδρέου. Δηλαδή πρότεινε την υιοθέτησή της, σημειώνοντας ότι αν δεν απέδωσε ήταν γιατί δεν εφαρμόσθηκε σωστά. Ο βουλευτής της ΝΔ κινείται συχνά στο πεδίο της προσωπικής ελευθερίας – εν αντιθέσει προς το στερεότυπο του κλασικού βουλευτή που επιλέγει το πεδίο των κομματικών δεσμεύσεων. Και οι δύο παρατηρήσεις του είναι εύστοχες: και το open gov είναι θετικό και στην πρώτη εφαρμογή του ατύχησε.

 Η υιοθέτηση αυτής της μεθόδου επιλογής στελεχών στον κρατικό μηχανισμό, μέχρι και το αξίωμα του γενικού γραμματέα, έχει σκοπό να προσελκύσει πρόσωπα πέραν της επιρροής του κόμματος που κυβερνά και να επιλεγούν οι καταλληλότεροι. Επί Παπανδρέου ωστόσο το χρησιμοποίησαν για να περάσουν τις πιο σκληρές κομματικές – ενίοτε και προσωπικές – επιλογές. Αν δει κανείς ποιοι τοποθετήθηκαν σε καίρια πόστα του κρατικού μηχανισμού θα καταλάβει ότι ούτε open ούτε gov ήταν. Εξελίχθηκε σε παιχνίδι με προκαθορισμένη έκβαση. Η ανοικτή διακυβέρνηση έγινε άλλοθι για αυθαίρετη διακυβέρνηση.

Η «υπόθεση Κικίλια» δίνει πράγματι την αφορμή να συζητηθεί εκ νέου η καθιέρωσή του ως πάγιας, αλλά έντιμης και διαφανούς, πρακτικής στελέχωσης του κρατικού και εν μέρει του κυβερνητικού μηχανισμού. Για να γίνει αυτό όμως απαιτούνται ορισμένες προϋποθέσεις που δεν υπήρξαν στην πρώτη εφαρμογή. Για παράδειγμα πρέπει να κρίνονται οι υποψηφιότητες από ανεξάρτητη τεχνική επιτροπή εγγυημένης αξιοπιστίας και όχι από τους κολλητούς του εκάστοτε πρωθυπουργού. Και πάντως πρέπει να είναι σαφή τα κριτήρια επιλογής, με δυνατότητα «έφεσης» από τους ενδιαφερομένους. Επιπλέον, όσοι επιλέγονται πρέπει έχουν πράγματι αντικείμενο δραστηριότητας επί του οποίου θα κρίνονται και όχι να μετατρέπονται σε υποχείρια των υπουργών.

Στην εφαρμογή του 2010 το open goν κακοποιήθηκε και στην πραγματικότητα λειτούργησε ως φερετζές για προειλημμένες αποφάσεις. Αν είχε εφαρμοστεί σωστά, θα είχε καταξιωθεί ήδη – σαν τον «νόμο Πεπονή» για τις προσλήψεις προσωπικού. Η κουτοπόνηρη εφαρμογή του, τότε, επέτρεψε στη σημερινή κυβέρνηση να το αντικαταστήσει με το σύστημα της ανάθεσης αξιωμάτων… με ποσοστώσεις, αποκλειστικά σε πρόσωπα της επιλογής των κομμάτων που στηρίζουν την κυβέρνηση. Αυτή η διανομή δίκην λείας ακυρώνει τη βασικότερη προϋπόθεση εκσυγχρονισμού του κράτους. Γιατί όπως έλεγε ο Γκαίτε: «Τα πράγματα που έχουν μεγαλύτερη σημασία δεν μπορούν να είναι στο έλεος των πραγμάτων που έχουν μικρότερη σημασία».