[Τρίτη άποψη] Η στιγμή της καμπής

Δεν ξέρω και δεν με ενδιαφέρει τι λένε τα άστρα, αλλά όλοι οι άλλοι παράγοντες συγκλίνουν: δεν θα μπορούσε να υπάρξει ευνοϊκότερη ώρα για μια αλλαγή στον τρόπο αντιμετώπισης της ευρωπαϊκής οικονομικής κρίσης. Μια σειρά από γεγονότα, προβλέψεις και αποκαλύψεις, ακόμη και επιστημονικές επανοριοθετήσεις, καθιστούν κοινό τόπο ότι το δόγμα «και άλλη λιτότητα μετά τη λιτότητα και πριν από την ανάπτυξη» δεν είναι πια υποστηρίξιμο.

Την προηγούμενη εβδομάδα όλοι οι βασικοί και επίσημοι εκφραστές της ορθοδοξίας – ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ο επίτροπος Οικονομίας, ο διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και, κυρίως, έστω και με πιο έμμεσο τρόπο, η γερμανίδα Καγκελάριος – δήλωσαν ότι η σημερινή πολιτική έχει φθάσει στα όριά της και απαιτείται εξισορρόπηση. Παράλληλα, ένα επίπεδο πιο πάνω, στο G-20, καθιερωμένες και ανερχόμενες οικονομικές δυνάμεις συμφώνησαν ότι πρέπει να καμφθεί η «σκέτη λιτότητα». Στο πεδίο των πράξεων, Ιρλανδία και Πορτογαλία πήραν ήδη επταετή παράταση για αποπληρωμή των δανείων τους και ξέσφιγμα της θηλιάς, Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία (ναι, η δεύτερη οικονομία της Ευρώπης) και Ολλανδία (ναι, η Ολλανδία της γερμανικής λογικής και του κυρίου Ντεϊσελμπλούμ) ετοιμάζονται να πάρουν εξαίρεση από τον κανόνα του 3% του ελλείμματος, ενώ όλοι απλώς περιμένουν τις γερμανικές εκλογές για τη νέα ελάφρυνση του ελληνικού χρέους (με συμβολή αυτήν τη φορά του δημόσιου φορέα). Ο πολιτικά καταστροφικός χειρισμός της κυπριακής κρίσης, τα πρωτοφανή ποσοστά ανεργίας σε Ελλάδα, Ισπανία αλλά και (ναι, ξανά) Γαλλία, η χαμηλότερη από ποτέ – έναν χρόνο μόνο πριν από τις ευρωπαϊκές εκλογές – αποδοχή και εκτίμηση της Ευρώπης από τους πολίτες όλων ανεξαιρέτως των κρατών-μελών, συνέβαλαν καθοριστικά στη συνειδητοποίηση. Οπως και η επίσημη διαπίστωση του ΟΗΕ ότι η σκέτη λιτότητα βλάπτει το κράτος δικαίου (κάτι που η Μανωλάδα μάς είχε κάνει να νιώσουμε πιο άμεσα και δραματικά) αλλά και η αποκάλυψη ότι οι επιστημονικές βάσεις της θεωρίας των «φονταμενταλιστών της λιτότητας» ήταν λανθασμένες – όπως λανθασμένος, θυμηθείτε, αποδείχτηκε και ο «πολλαπλασιαστής» του ΔΝΤ, η πρόβλεψη για επαναφορά της Ελλάδας και της Πορτογαλίας σε τροχιά ανάπτυξης σε δύο χρόνια από την εφαρμογή των Μνημονίων τους και μπόλικες άλλες μεταμφιέσεις του εμπειρισμού σε οικονομική θεωρία.

Η αποκάλυψη και αποδοχή της ανάγκης για εξισορρόπηση και η ευνοϊκή συγκυρία κρύβουν, ωστόσο, δύο παγίδες που πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να αποφευχθούν.

Η πρώτη – και για αυτό δεν μιλώ για «στροφή» ή «τομή» αλλά για «καμπή» – είναι η παγίδα του μαξιμαλισμού: να περάσουμε από τη σκέτη λιτότητα στο άκριτο ξόδεμα, ακυρώνοντας έτσι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες – στις οποίες απλώς πρέπει να δοθεί περισσότερος αέρας και χρόνος -, αδικώντας χώρες εις βάρος άλλων και, κυρίως, υποτιμώντας το πραγματικό πρόβλημα, που είναι ότι η Ευρώπη πρέπει να εξυγιάνει τα οικονομικά της – αλλά με άλλον, πιο έξυπνο και αλληλέγγυο τρόπο.

Η δεύτερη παγίδα λέγεται «αντιευρωπαϊσμός»: θα ήταν μοιραίο λάθος η ανάγκη αλλαγής πορείας να εκληφθεί ως ευκαιρία εξοβελισμού αυτού που παραμένει, παρά τα προβλήματά του, το πιο ενδιαφέρον και προοδευτικό πολιτικό πείραμα ή να αποτελέσει πρόφαση εξασθένησης μιας μεγάλης κατάκτησης, όπως είναι το ευρώ – νοούμενο ως κεντρικό εργαλείο για βαθύτερη πολιτική ένωση και συλλογικές πολιτικές ανάπτυξης και σε πεδία άλλα από το καθαρά οικονομικό (ο πολιτισμός και η παιδεία έρχονται πρώτα στο μυαλό όταν μιλάμε για Ευρώπη).

Το σύνθημα λοιπόν της στιγμής είναι τριπλό και πεντακάθαρο: απο-ηθικοποίηση της οικονομίας, επιστροφή της πολιτικής, ενδυνάμωση της ευρωπαϊκής ενότητας. Δεν έχουμε παρά να «αδράξουμε την ημέρα» που, αλλιώς, είναι βέβαιο ότι θα μας εκδικηθεί.    

O Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς