[Τρίτη άποψη] (Περι)παίζοντας τον Πιραντέλο

Απόψε αυτοσχεδιάζουμε. Αυτό είναι, δυστυχώς, το βασικό χαρακτηριστικό – και το βασικό έλλειμμα – του τρόπου διαχείρισης της κρίσης τόσο σε εθνικό όσο και σε υπερεθνικό επίπεδο. Τέσσερα χρόνια μετά το ξέσπασμά της, και με τόσο απτές τις συνέπειές της, μια τέτοια στάση δύσκολα δικαιολογείται. Γιατί άλλο η εγγενής μη προβλεψιμότητα των γεγονότων, ιδίως όταν αγγίζουν τόσο πολλές χώρες και σε τόσο πολλά επίπεδα (πολιτικό και γεωπολιτικό, μικρο- και μακρο-οικονομικό, κοινωνικό και ψυχολογικό), και άλλο η (συνειδητή;) επιλογή να μη φτιαχτεί ένας νέος οδικός χάρτης, να μην αντληθούν και μορφοποιηθούν τα γενικά συμπεράσματα και να συνεχίσουν να επαφίενται οι τελικές αποφάσεις σε άτυπα ή μη μόνιμα όργανα, μέσα από αδιαφανείς διαδικασίες και χωρίς προδιαγεγραμμένους κανόνες του παιχνιδιού.

Ας πάρουμε το πρόσφατο κυπριακό ζήτημα με τις πολλές δυσάρεστες πρωτιές του. Πρώτη κρίση κράτους-μέλους της ευρωζώνης που «επιλύθηκε» σε επίπεδο Eurogroup, πρώτη φορά που μια αρχική «λύση» μεταρρυθμίστηκε από το ίδιο όργανο μέσα σε τρεις ημέρες, πρώτη φορά που ένα τραπεζικό σύστημα κλήθηκε να «σωθεί» μόνο του, πρώτη εφαρμογή περιορισμών κεφαλαίου εντός της ενωμένης Ευρώπης, πρώτο Μνημόνιο στο οποίο η συμμετοχή των δανειστών (10 δισ. ευρώ) θα είναι μικρότερη από τη συνεισφορά του δανειζόμενου κράτους (13 δισ.). Αλλά και στο εσωτερικό επίπεδο, πόσοι επικίνδυνοι νεωτερισμοί: μη αντίληψη του πότε και πώς θα λαμβάνονταν οι τελικές αποφάσεις, δηλώσεις περί «εναλλακτικών λύσεων» χωρίς να υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις, διπλωματικές προσεγγίσεις εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης χωρίς συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Ενωση αλλά και χωρίς βεβαιότητα ανταπόκρισης του κράτους εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης, απόσυρση του κόμματος του πολιτικού ηγέτη που διαπραγματεύτηκε και «πήρε επάνω» του την πρώτη συμφωνία από την κοινοβουλευτική διαδικασία έγκρισής της. Ολοι μαζί οι παραπάνω αυτοσχεδιασμοί ξανάφεραν το φάσμα της αποσταθεροποίησης στο ευρωπαϊκό προσκήνιο, κλόνισαν την πίστη των καταθετών στις τραπεζικές καταθέσεις και άνοιξαν τις αντίστοιχες ορέξεις των αγορών, άλλαξαν ασύμμετρα τη ρότα της τραπεζικής ενοποίησης, αποπροσανατόλισαν τη συζήτηση για το τι πραγματικά είναι και πώς πρέπει συλλογικά να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα των «φορολογικών παραδείσων» και απειλούν με κατάρρευση μια ολόκληρη οικονομία και με μετάπτωση μια ολόκληρη κοινωνία: πώς αλλιώς να δικαιολογηθεί ότι το κυπριακό Μνημόνιο λαμβάνει ως δεδομένο, αλλά και ως βάση, ότι το 2013 το κυπριακό ΑΕΠ θα μειωθεί κατά 8,7%;

Το χειρότερο, όμως, ίσως, είναι ότι τίποτε από όλα αυτά δεν φαίνεται ικανό να προκαλέσει την επιτάχυνση συγκρότησης των θεσμών που αναλογούν στο μέγεθος και στη διάρκεια της κρίσης, καθώς και το άνοιγμα της συζήτησης σχετικά με την ορθότητα της «φιλοσοφίας» που ακολουθείται. Και όμως, τόσο οι θεσμικές ανάγκες όσο και το φιλοσοφικό δίλημμα είναι γνωστά: οι πρώτες ονομάζονται «οικονομική διακυβέρνηση», «τραπεζική ένωση» και, στο βάθος, «τρόπος μοιράσματος του χρέους»· το δεύτερο αφορά τη διαπάλη ανάμεσα στην ανάγκη άμεσης ανάπτυξης με ξέσφιγμα της θηλιάς, για να απαλυνθεί η κρίση (ας την ονομάσουμε «θεωρία Κρούγκμαν), και στην πρόταξη της με κάθε μέσο δημοσιονομικής εξυγίανσης ώσπου να στηθεί, αν μείνουμε ζωντανοί, η ανάπτυξη (το «δόγμα Σόιμπλε»). Αν οι θεσμοί δεν αλλάξουν πιο γρήγορα και πιο αποφασιστικά και αν η δημόσια συζήτηση δεν μετατοπιστεί προς την ουσία – και η ουσία είναι ότι η μονοδιάστατη και εμπειρική διαχείριση της κρίσης δεν αποδίδει -, είναι βέβαιο ότι θα υπάρξουν σύντομα και άλλα επεισόδια τύπου Κύπρου. Και τότε θα έχουμε ίσως πολλά να λέμε – διότι ποιος ισχυρίζεται ότι οι αναλυτές έχουν ανοσία στον ιό του αυτοσχεδιασμού; -, αλλά ακόμη περισσότερα να κλαίμε.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς