Λιγότερα βιβλία, περισσότερη ελληνική λογοτεχνία

Η κυρίαρχη τάση της εκδοτικής παραγωγής τα τελευταία χρόνια, στα χρόνια δηλαδή της κρίσης, είναι μία: αύξηση της κυκλοφορίας βιβλίων ελληνικής λογοτεχνίας (μυθιστόρημα και ποίηση) και πτώση όλων των άλλων ειδών. Μια ματιά στα στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, όπως τα επεξεργάστηκε ο επικεφαλής της Βιβλιονέτ και του Παρατηρητηρίου Βιβλίου Σωκράτης Καμπουρόπουλος, είναι αρκετή: το 2006 είχαν κυκλοφορήσει 345 τίτλοι σύγχρονου ελληνικού μυθιστορήματος, το 2008, 435, το 2010, 442 και το 2011, 533. Μέσα σε έναν μόλις χρόνο, δηλαδή, η σχετική παραγωγή αυξήθηκε κατά 20%.

Την ίδια στιγμή, όμως, η συνολική παραγωγή υποχωρεί σημαντικά. Από το 2010 στο 2011 η υποχώρηση είναι της τάξης του 10%, ενώ συνολικά, από το 2008 μέχρι το 2011, η υποχώρηση ξεπερνά το 22%. Από τους 10.711 τίτλους, που ήταν ο πιο μεγάλος αριθμός εκδοθέντων βιβλίων και που σημειώθηκε το 2008, περάσαμε το 2011 στους 8.333 τίτλους, τους λιγότερους της τελευταίας οκταετίας, με τάσεις για περαιτέρω συρρίκνωση της παραγωγής.

Γιατί όμως, σε κλίμα κρίσης, η ελληνική παραγωγή αυξάνεται; Μια βασική απάντηση δίνεται από τους δείκτες των μεταφράσεων. Το 2007 είχαν μεταφραστεί 1.022 τίτλοι λογοτεχνίας. Ο αντίστοιχος αριθμός για το 2011 έχει γίνει 682 και το μερίδιο της μεταφρασμένης λογοτεχνίας στη συνολική λογοτεχνική παραγωγή πέρασε από το 45% στο 30% περίπου. Η μετάφραση κοστίζει περισσότερο, ενώ και το κοινό φαίνεται, σε καιρούς κρίσης, να θέλει να διαβάζει περισσότερο πράγματα που το αφορούν προσωπικά.

Ο Σωκράτης Καμπουρόπουλος, μιλώντας στο «Βιβλιοδρόμιο», εκτιμά επιπλέον ότι είναι πολλοί εκείνοι που θέλουν να δουν δημοσιευμένες τις αγωνίες τους και δεν διστάζουν ακόμη και να πληρώσουν γι’ αυτό, όπως κατά κόρον συμβαίνει με την έκδοση ποιητικών συλλογών. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ποιητικές συλλογές το 2011 ξεπερνούν την κυκλοφορία μυθιστορημάτων: το 2011 εκδόθηκαν 533 μυθιστορήματα και 553 ποιητικές συλλογές! Θα δούμε αν αυτό σημαίνει ότι τα επόμενα χρόνια οι εκδοτικοί οίκοι θα μειώσουν περισσότερο τα μεταφραστικά ρεφλέξ τους, που τις τελευταίες δύο δεκαετίες μάς επέτρεπαν να παρακολουθούμε από αρκετά κοντά τα συμβαίνοντα στο εξωτερικό.

Τα πρώτα προσωρινά στοιχεία της Βιβλιονέτ για το 2012 επιβεβαιώνουν, πάντως, αυτές τις τάσεις. Τα ξένα μυθιστορήματα που βγήκαν είναι 347 έναντι 455 το 2011, η ελληνική πεζογραφία πέφτει αλλά όχι δραματικά (457 από 533), ενώ η ποίηση συνεχίζει ακάθεκτη, με 547 καταμετρημένες έως τώρα ποιητικές συλλογές του 2012 έναντι 553 το 2011! Η συνολική παραγωγή συνεχίζει να πέφτει (σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία κατά ένα 10% επιπλέον) και η λογοτεχνία αυξάνει το μερίδιό της, πηγαίνοντας από το 28% στο 33%.

Ενα στοιχείο σημαντικό, που δείχνει τη δραματική έλλειψη ρευστότητας στην αγορά, είναι η σύγκριση του θεωρητικού τζίρου των εκδοτών με τα πραγματικά τους κέρδη. Η ανάγνωση των στοιχείων της έρευνας δείχνει ότι από το 2010 ξεκίνησε μια άτυπη στάση πληρωμών τόσο από βιβλιοπώλες όσο και από το Δημόσιο, με αποτέλεσμα: τη χρονιά εκείνη η μεν μείωση του υποτιθέμενου τζίρου να είναι της τάξης του 9%, η δε πραγματική, τα καθαρά κέρδη προ φόρων δηλαδή, να ανέρχεται στο 88,5%! Και ακόμα χειρότερα το 2011, οπότε τυπικά ο τζίρος των εκδοτών μειώνεται άλλο ένα 7,3%, στην πράξη όμως η μείωση εισροών είναι τέτοια, που τα καθαρά κέρδη μειώνονται κατά 148%!

Πρόκειται για εκρηκτικά νούμερα που δείχνουν ακριβώς πώς καθ’ όλα υγιείς επιχειρήσεις μπορεί να στραγγαλιστούν από τη μια μέρα στην άλλη στις σημερινές οικονομικές συνθήκες.