Η κληρονομιά του Νουρέγεφ

Μερικές φορές συμβαίνουν και αυτά. Γεννιέται κάποιος σε ένα βαγόνι του Υπερσιβηρικού, μεγαλώνει σε μια καλύβα που μπάζει χιόνι, στο σχολείο αγαπά τον χορό και όταν η μάνα του τον πηγαίνει σε μια παράσταση μπαλέτου τον λατρεύει· αρχίζει την καριέρα του στα Κίροφ και γίνεται εύκολα ο πρωταγωνιστής τους·  επιθυμεί πλούτο, ζητεί πολιτικό άσυλο στη Γαλλία, ερωτεύεται με τον πρώτο χορευτή στα Βασιλικά Μπαλέτα της Δανίας· τα πλήθη παραληρούν όταν εκτελεί με τη Μαργκότ Φοντέιν τα βήματα του «Μαργαρίτα και Αρμάνδος»· τον προσκαλούν τα κορυφαία θέατρα του κόσμου· τελικά αποκτά μεγάλη περιουσία·  διευθύνει το Μπαλέτο της Οπερας του Παρισιού και οι χορογραφίες δημιουργούνται πλέον από τον ίδιο. Λίγο προτού βεβαιωθεί οριστικά ότι το έργο του άλλαξε διά παντός την αντίληψη για τους άνδρες χορευτές και τη σχέση κλασικού και μοντέρνου χορού, πεθαίνει στο Παρίσι από AIDS. Τον έλεγαν Ρούντολφ Νουρέγεφ και για μερικούς, όχι λίγους, είναι ο καλύτερος του αιώνα που πέρασε.

Ούτε ο αιώνας που ακολούθησε τσιγκουνεύτηκε στις εκδηλώσεις λατρείας για τον ρώσο χορευτή. Για το 2013, χρονιά που κλείνουν 20 χρόνια από τον θάνατό του και 75 από τη γέννησή του, τα προγραμματισμένα αφιερώματα είναι τόσο πολλά, που μόνο ενδεικτικά αναφέρουμε ορισμένες: στη Γαλλία τον Μάρτιο του αποδίδονται τιμές από την Οπερα του Παρισιού και εκείνη του Μπορντό· αργότερα, στο θέατρο Σατλέ, σε συνεργασία με το Μπαλέτο της Κρατικής Οπερας της Βιέννης, διαθέτουν για χάρη του και κυρίως για τον «Δον Κιχώτη» σε δική του χορογραφία αρκετές βραδιές του Ιουλίου, αλλά και κάποιες του Οκτωβρίου, όταν δηλαδή πρόκειται να ανοίξει ένας «χώρος μνήμης» στο Εθνικό Κέντρο Κοστουμιών και Σκηνικών· στο Λονδίνο, που μάλλον τον απόλαυσε περισσότερο από όλες τις πόλεις όσο ζούσε, το Βασιλικό Μπαλέτο, το οποίο παρουσίασε ήδη τη δική του εκδοχή της τρίτης πράξης της «Ρεϊμόντα», του πρώτου έργου που παρουσίασε ο Ρώσος στην Ευρώπη αφού εγκατέλειψε τη Σοβιετική Ενωση, έχει προγραμματίσει για τον Φεβρουάριο το «Μαργαρίτα και Αρμάνδος»·αλλά και το Εθνικό Μπαλέτο της Αγγλίας θα του αποτίσει τριπλό φόρο τιμής από τις 25 έως τις 27 Ιουλίου παρουσιάζοντας στο London Coliseum τον «Πετρούσκα» (αν θυμάστε μια εικόνα με τον Νουρέγεφ να κρατάει το βαμμένο στα χρώματα του κλόουν πρόσωπό του, είναι από αυτό το έργο), τα «Τραγούδια του οδοιπόρου» (ερμήνευσε ένα από αυτά στην τελευταία του παράσταση στην πολυαγαπημένη του Οπερα του Παρισιού) και, τέλος, εκείνη την τρίτη πράξη της «Ρεϊμόντα» (τα είπαμε πιο πάνω).

Οι Αυστραλοί, από τη μεριά τους, θα απολαύσουν τον «Δον Κιχώτη» επίσης σε δική του χορογραφία από το Εθνικό Μπαλέτο τους τον Μάρτιο στη Μελβούρνη και τον Απρίλιο στο Σίδνεϊ. Οι Ιταλοί θα βλέπουν τη «Λίμνη των κύκνων» στη Σκάλα του Μιλάνου από τον Ιούλιο έως τον Οκτώβριο. Οι Ρώσοι τον Σεπτέμβριο θα μετρήσουν για πρώτη φορά τα βήματα της «Σταχτοπούτας» που εμπνεύστηκε ο τιμώμενος από το Μπαλέτο του Κρεμλίνου. Οι Αμερικανοί που θα βρίσκονται κοντά στο Μπαλέτο του Σαν Φρανσίσκο θα μπορούν να συζητήσουν για την περιβόητη πια τρίτη πράξη της «Ρεϊμόντα» από τον Απρίλιο κι έπειτα, αφού φυσικά, και μόνο έως τον ερχόμενο Φεβρουάριο, θα έχουν δει κοστούμια μπαλέτου της προσωπικής του συλλογής στο Μουσείο De Young – κοστούμια που ο ίδιος λάτρευε, ενίοτε μάλιστα φρόντιζε να είναι ωραιότερα από των συμπρωταγωνιστών του. Οι Ελληνες, επίσης, θα έχουν δύο ευκαιρίες, στις 19 και 20 Ιανουαρίου, να πάνε έως το θέατρο Μπάντμιντον και να διαπιστώσουν τι μπορούν να κάνουν τα λεγόμενα «Αστέρια» της Οπερας του Παρισιού, όταν χορεύουν για τον πρώην διευθυντή της.

Θα προσέξατε ενδεχομένως ότι αρκετές από τις προαναφερθείσες παραστάσεις είναι σε χορογραφία του ίδιου του Νουρέγεφ. Το τονίζουμε ξανά, γιατί υπάρχει κάτι ενδιαφέρον σε αυτό. Ο πλούτος που ο χορευτής επιθυμούσε και τελικά απόλαυσε ήταν εντυπωσιακός, αν αναλογιστούμε ότι αμειβόταν με 2.800 δολάρια ανά παράσταση το 1965, με 7.000 το 1970 ή με 20.000 δολάρια το 1990. Κάπως έτσι απέκτησε έναν ικανό αριθμό ακινήτων και μάλλον για χάρη τους η οικογένειά του βρέθηκε στα δικαστήρια μετά τον θάνατό του, με αντιδίκους τα δύο ιδρύματα με το όνομά του, ένα ευρωπαϊκό στο Λιχτενστάιν και ένα αμερικανικό στη Νέα Υόρκη, στα οποία ο χορευτής κληρονόμησε το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του. Τα ακίνητα εκποιήθηκαν σύντομα, αποδίδοντας 6,2 εκατ. δολάρια στο αμερικανικό ίδρυμα και 12 εκατ. ευρώ στο ευρωπαϊκό, κάνοντας ένα γαλλικό ντοκιμαντέρ να κατηγορεί τους διευθυντές τους για διασπάθιση της περιουσίας τους. Εκείνα μπορεί και να ανταπαντούσαν σήμερα ότι το 2012 το μεν ευρωπαϊκό (υπό τον Τιερί Φουκέ) δαπάνησε 3,2 εκατ. ευρώ για την οικογένεια του Νουρέγεφ, 1,5 εκατ. για εκδόσεις, δημιουργία αρχείου, ταινιοθήκης και ιστοσελίδας, 2,9 εκατ. για λειτουργικά έξοδα και 1,3 εκατ. ευρώ για υποτροφίες προς φερέλπιδες χορευτές· το δε πέραν του Ατλαντικού (υπό τον Μπάρι Γουάινστιν), 5 εκατ. δολάρια για χορηγία στο μπαλέτο της πόλης. Και για να έρθουμε επιτέλους στις χορογραφίες, να πούμε ότι η απόδοση των πνευματικών τους δικαιωμάτων στα ιδρύματα που τα διαχειρίζονται το 2009 εκτιμήθηκε σε 160.000 ευρώ και το 2012 σε 330.000. Τα ποσά που αναμένονται το 2013 δεν θα πρέπει να είναι εντελώς ευκαταφρόνητα.