Ο αθλητής που δεν ήθελε να είναι μόνο «ήρωας των πόστερ»

Εγκαταλείποντας μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 ένα συμβόλαιο 3,6 εκατ. δολαρίων, ο ήρωας του αμερικανικού φούτμπολ Πατ Τίλμαν επέλεξε να καταταγεί στον Στρατό για να μεταβληθεί σε εθνικό ήρωα στα μέτωπα του Ιράκ και του Αφγανιστάν. Ο θάνατός του από φίλια πυρά αποτέλεσε αντικείμενο συγκάλυψης και πολιτικής εκμετάλλευσης εκ μέρους του Πενταγώνου της κυβέρνησης Μπους, ώσπου η αλήθεια ήρθε στο φως.

Γιατί όμως αποφασίζει  ένας νέος άνθρωπος, επαγγελματικά επιτυχημένος, πλούσιος και μάλιστα νιόπαντρος, να θέσει σε παρένθεση το ευ ζην του προκειμένου να υπερασπισθεί τα ιδεώδη του ελεύθερου κόσμου και να πολεμήσει την τρομοκρατία; Νιώθει ηθική αγανάκτηση από τις βομβιστικές επιθέσεις στην Υεμένη και τον διασυρμό των πεζοναυτών στη Σομαλία; Αισθάνεται ότι υπάρχει μια εξ ορισμού «υψηλή ανηθικότητα» στην εν ψυχρώ δολοφονία αθώων πολιτών; Κατανοεί την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους ως απειλή για την ουσία του αμερικανικού τρόπου ζωής; Βλέπει στο Ισλάμ τον μείζονα εχθρό της χώρας του; Αναζητεί την ενηλικίωση μέσω της περιπέτειας; Μήπως απλώς πλήττει στο εσωτερικό μιας κοινωνίας όπου η ζωή έχει γίνει αφόρητα υλιστική και όπου απουσιάζουν οι πνευματικοί στόχοι; Μήπως αναζητεί κάποιο υπερβατικό νόημα; Μήπως νιώθει ότι έφτασε στα όριά του στο αθλητικό πεδίο και τίποτα σημαντικό δεν τον περιμένει πλέον εκεί; Μήπως είναι απλώς ανώριμος, ένα παιδί που θεωρεί τον πόλεμο ένα ακόμη είδος παιχνιδιού; Ή μήπως απλώς ο πόλεμος είναι τόσο βαθιά εγγεγραμμένος στη φυλετική μας ιστορία ώστε είναι αναπόφευκτο ένας νέος άνθρωπος να αντιμετωπίζει στα σοβαρά την πιθανότητα να ανδραγαθήσει στο μέτωπο, όπως οι ομηρικοί ήρωες που υπαινίσσεται στην «αληθινή ιστορία» του Τίλμαν που έγραψε ο Τζον Κρακάουερ;

Παγκόσμιας κλάσης ορειβάτης και αλπινιστής, ο Κρακάουερ είναι γνωστός συγγραφέας «μη μυθοπλαστικών βιβλίων», που – όπως και ο ίδιος –  διερευνούν τα ανθρώπινα όρια, την αναμέτρηση με τη φύση και τη μοναχική υπερβατικότητα, τύπου Εμερσον και Θορό, στην οποία προσχωρεί μοιραία όποιος αποφασίζει να διαμορφώσει το πεπρωμένο του με τα ίδια του τα χέρια. Τυπικά αμερικανική ενατένιση του κόσμου που οι ρίζες της φτάνουν έως το υπέδαφος των πρώτων εποίκων και των πιονιέρων της Αγριας Δύσης, η στάση αυτή ζωής βρήκε το καλύτερο σύγχρονο αντίστοιχό της στο πρόσωπο του Πατ Τίλμαν, καταξιωμένου αθλητή από την Καλιφόρνια, πλουσιοπάροχα αμειβόμενου από την ομάδα του, τους Αριζόνα Κάρντιναλς, καλού φοιτητή και αναγνώστη της Βίβλου, του Ομήρου και αργότερα του Νόαμ Τσόμσκι, ανθρώπου που, όπως επιχειρεί να αποδείξει το βιβλίο, έθετε διαρκώς σε δοκιμασία τα φυσικά του όρια. Ωσπου αποφάσισε να θέσει σε παρένθεση την καριέρα και την προσωπική του ζωή προκειμένου να καταταγεί στον αμερικανικό Στρατό ως απλός οπλίτης.

Το βιβλίο αντιμετωπίζει με επάρκεια ορισμένα από τα  ερωτήματα που αφορούν την επιλογή της στράτευσης εκ μέρους του Τίλμαν. Αλλα ωστόσο τα αντιμετωπίζει με έναν μάλλον επιφανειακό τρόπο, και ορισμένα – τα υπαρξιακού τύπου – δεν εμφανίζονται διόλου κατά τη διάρκεια της αφήγησης, ίσως γιατί υπονοείται ότι «πόλεμος πάντων πατήρ» και ας μην το πολυψάχνουμε περαιτέρω. Σε κάθε περίπτωση, ο συγγραφέας το παλεύει στα δύο τρίτα του βιβλίου να πάει όσο πιο βαθιά γίνεται στη ζωή του Τίλμαν, από τα παιδικά ακόμη χρόνια του, ίσως για να τεκμηριώσει την επιλογή του ήρωά του: Υπερβολικά πολλές λεπτομέρειες για την αθλητική του ζωή, επιτεύγματα στο σχολείο, επεισόδια όπως ο ξυλοδαρμός ενός συμμαθητή που παραλίγο να έχει σοβαρές νομικές επιπτώσεις, μεθύσια και ταξίδια, που δίνονται με λεπτομέρειες, αλλά για τα οποία ο αδελφός του Τίλμαν, ο Κέβιν, ο οποίος επίσης κατατάχθηκε στον αμερικανικό Στρατό και υπηρετούσε στην ίδια με αυτόν μονάδα, είχε δηλώσει ότι είναι απλώς «σκατά».

Το βέβαιο είναι ότι ο Πατ Τίλμαν ήταν ένας μάλλον σεμνός άνθρωπος που δεν ήθελε με κανέναν τρόπο η πολυδιαφημισμένη κατάταξή του στον Στρατό να τον μεταβάλει σε «ήρωα των πόστερ». Μάλλον το προσωπικό του πεπρωμένο αναζητούσε, αν και, όπως αποδείχθηκε, η μοίρα θα του έπαιζε κατά ειρωνικό τρόπο το παιχνίδι της ηρωοποίησης όχι τόσο λόγω της επιλογής του αλλά μέσω του θανάτου του. Και εδώ όμως έχουμε μια ανατροπή, καθώς, όπως αποδείχθηκε σύντομα, ο Τίλμαν δεν έπεσε ηρωικώς μαχόμενος τους αόρατους Ταλιμπάν αλλά δεχόμενος φίλια πυρά.

Το βιβλίο ξεκινά με ένα σύντομο κεφάλαιο όπου περιγράφεται η εκκαθαριστική επιχείρηση στο Ανατολικό Αφγανιστάν, στην οποία βρήκε τον θάνατο ο Πατ Τίλμαν. Ο Κρακάουερ επιχειρεί αργότερα, στο τελευταίο μέρος του βιβλίου, να αποδώσει δυσανάλογα μεγάλες και μη καλά τεκμηριωμένες ευθύνες στον τότε υπουργό Αμυνας Ντόναλντ Ράμσφελντ, στην αφανή γραφειοκρατία και στην κατάσταση στρες των αμερικανικών στρατευμάτων λόγω μιας στρατηγικής επιλογής που υπάκουε σε αυστηρά χρονοδιαγράμματα σε ό,τι αφορούσε τις πολεμικές επιχειρήσεις. Πολύ πιθανόν να υπάρχουν ίχνη αλήθειας εδώ, αλλά η αναζήτηση ευθυνών σε ένα άλλο επίπεδο πέραν της «αλήθειας της μάχης» ενέχει πάντα κινδύνους. Είναι σαν να αναζητείς αιτίες για μια προσωπική σου αποτυχία στην παγκοσμιοποίηση, στον καπιταλισμό, στην κακούργα κοινωνία, στον άσπλαχνο Θεό κ.ο.κ., κάτι με το οποίο είμαστε ιδιαίτερα εξοικειωμένοι στα καθ’ ημάς. Διότι όλα τούτα μπορεί να αληθεύουν, αλλά μόνο κατά περίπτωση και ανάλογα με το επίπεδο ανάλυσης που επιλέγεις. Αυτή η προσπάθεια του συγγραφέα αδυνατίζει τα σκληρά γεγονότα της ίδιας της αφήγησης, που έτσι κι αλλιώς μιλούν από μόνα τους. Διότι υπάρχει ήδη αρκετό δράμα στην ιστορία ενός παράλογου θανάτου από το χέρι των ίδιων των φίλων και συμπολεμιστών σου, τη μετά θάνατον παρασημοφόρησή σου, τη μεταφορά του πτώματός σου για ταφή πίσω στην πατρίδα, τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων την ίδια στιγμή που σκάει το σκάνδαλο των ιρακινών φυλακών του Αμπου Γκράιμπ, τη συγκάλυψη – από πρόθεση; από λάθος; – των αιτιών του θανάτου σου, και εντέλει την αποκάλυψη της αλήθειας ή έστω μέρους της κατά τη διάρκεια των μακρών ερευνών που απασχόλησαν ακόμη και την κεντρική αμερικανική πολιτική σκηνή.