Καθαρόαιμος διανοούμενος, κοινά αποδεκτός

Πέρασε κιόλας ένας αιώνας. Αν ζούσε ο Αλμπέρ Καμύ, το 2013, θα γινόταν 100 ετών. Εζησε όμως μόλις 44 χρόνια. Ο βραβευμένος το 1957 με το Νομπέλ Λογοτεχνίας γάλλος συγγραφέας, δημοσιογράφος, φιλόσοφος, ιδρυτής του Theatre du Travail, για το οποίο δούλεψε επίσης ως σκηνοθέτης, διασκευαστής και ηθοποιός, σκοτώθηκε το 1960 μαζί με τον φίλο και στενό συγγενή τού εκδότη του Μισέλ Γκαλιμάρ σε αυτοκινητικό δυστύχημα. Εκείνη την ημέρα είχε στην τσάντα του τα χειρόγραφα του έργου του «Ο πρώτος άνθρωπος». Οι φίλοι του έγραψαν ότι ο Καμύ τους έλεγε συχνά πως «δεν υπάρχει τίποτα πιο σκανδαλώδες από το θάνατο ενός παιδιού και τίποτα πιο παράλογο από το θάνατο σε τροχαίο ατύχημα». Η βιογραφία του από τον Ολιβιέ Τοντ είναι αναμφισβήτητα η πιο σχολαστική, επιμελής και αναλυτική επισκόπηση της ζωής και του έργου του Καμύ. «Τι πιστεύετε πως παρέβλεψαν οι Γάλλοι κριτικοί στο έργο σας;» ρώτησαν το 1959 τον Καμύ. «Τη σκοτεινή μου πλευρά, ό,τι τυφλό και ορμέμφυτο υπάρχει μέσα μου» απάντησε. «Η γαλλική κριτική ενδιαφέρεται πρωτίστως για τις ιδέες» αναφέρει ο γάλλος βιογράφος στον πρόλογο του βιβλίου του στο οποίο με αριστουργηματικό τρόπο ανατέμνει και αυτή τη σκοτεινή πλευρά βοηθώντας έτσι στην καλύτερη κατανόηση της πολυπλοκότητας του έργου του Καμύ. Ακτιβιστής και ανένταχτος, παθιασμένος με τη γραφή και την Αλγερία, ιδανικός κάτοικος και των δύο ακτών της Μεσογείου και μέτρο για το αμφιλεγόμενο πολιτικό καζάνι μέσα στο οποίο έζησε, διανοούμενος με την πλήρη έννοια του όρου, που έχαιρε της αποδοχής όλων, ερωτικός και απόλυτος, ο Καμύ παραμένει στις μέρες μας συγκλονιστικά επίκαιρος: «Βεβαίως κάθε γενιά νομίζει ότι είναι προορισμένη να ξαναφτιάξει τον κόσμο. Η δική μου γενιά, όμως, ξέρει ότι δεν θα τον ξαναφτιάξει. Αλλά η αποστολή της είναι, ίσως, πιο σπουδαία. Πρέπει να εμποδίσει τον κόσμο να χαλάσει» θα πει στην «Ομιλία στη Σουηδία» (δόθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 1957). Το Νομπέλ δεν του χαρίστηκε, ο Καμύ κέρδισε επάξια το βραβείο του όπως παραδέχτηκε ακόμη και ο Ζαν Πολ Σαρτρ με τον οποίο είχε συγκρουστεί ανοικτά, παρ’ όλη την αγάπη που τους συνέδεε. Ο Αλμπέρ Καμύ χρωστά τη φήμη του σχεδόν εξίσου στα μυθιστορήματά του («Ο Ξένος», «Ο ευτυχισμένος θάνατος», «Η πανούκλα», «Ο πρώτος άνθρωπος»), και ειδικά στην «Πτώση» όπου συμπυκνώνεται όλη η διαλεκτική του, στα θεατρικά του έργα («Καλιγούλας», «Η παρεξήγηση», «Κατάσταση Πολιορκίας», «Οι Δίκαιοι») αλλά και στα δοκίμιά του («Ο μύθος του Σίσυφου», «Ο επαναστατημένος άνθρωπος», «Το καλοκαίρι», «Γράμματα σ’ ένα Γερμανό φίλο», «Σκέψεις για τη λαιμητόμο», κ. α.) Συμπτωματικά φέτος συμπληρώνονται επίσης 50 χρόνια από την ανεξαρτησία της Αλγερίας την οποία ο «μαυροπόδαρος» (pied noir) Καμύ δεν πρόλαβε να δει. Το επαναστατημένο πνεύμα του όμως εξακολουθεί να πλανάται πάνω από τις χώρες τις Βόρειας Αφρικής και να εμπνέει την Αραβική Ανοιξη.

Ολιβιέ Τοντ
Αλμπέρ Καμύ,
Μια Ζωή
Μτφ. Ρίτα Κολαΐτη
Καστανιώτης
Αλμπέρ Καμύ
Ο καλλιτέχνης και η εποχή του – Ομιλίες στη Σουηδία
Μτφ. Λιάδης, Παπαλιάς, Σαλούφα, Σιχάντε, Στρατάκου
Καστανιώτης
Βασίλης Παλιγγίνης
Ο Αλμπέρ Καμύ και η εποχή του
Οδός Πανός