Οταν οι κάκτοι τραγουδούν

Αν βρεθείτε το Σάββατο στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών και, αίφνης, ακούσετε έναν κάκτο να σας τραγουδά, μην τον αγνοήσετε και – κυρίως – μην τον κακοχαρακτηρίσετε. Δεν είναι άλλωστε και ο ανθρωποβόρος κάκτος στο μιούζικαλ «Το μαγαζάκι του τρόμου». Είναι απλώς ένας χαριτωμένος κάκτος που του έδωσε «φωνή» ο Τζον Κέιτζ, ο πιο παράξενος, ο πιο εκκεντρικός και ο πιο δημιουργικός – στοχαστικά – αμερικανός συνθέτης του 20ού αιώνα.

Και καθώς γιορτάζει φέτος – ερήμην του, στην προκειμένη περίπτωση – τα 100 του γενέθλια (και τα 20 χρόνια από την ύστατη ανάσα του μέσα στη βουή του Μανχάταν), ας μην τον κακοκαρδίσουμε. Τον συνθέτη. Ούτε τον «τραγουδιστό» κάκτο του. Ούτε τα λαστιχένια παπάκια του, που σκούζουν όταν τα ζουλάς. Καθώς όλα αυτά και πολλά άλλα, ακόμη και η σιωπή, επιστρατεύονται για ένα μεγάλο αφιέρωμα στο Mουσικό Τσίρκο, το θρυλικό Musicircus, την ολοήμερη γιορτή σε κάθε χώρο της Στέγης με μουσική και στοχασμό (ευπρόσδεκτος και ο αναστοχασμός).

Μουσικό σχέδιο του Τζον Κέιτζ που τελευταία είχε εφαρμοστεί, εν σχήματι, και από τον νέο καλλιτεχνικό διευθυντή του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης, τον πιανίστα Γιώργο – Εμμανουήλ Λαζαρίδη, με μίνι συναυλίες και χάπενινγκ σε όλους τους χώρους του Μεγάρου, αλλά και στο Λονδίνο τον Μάρτιο.

Είναι εντυπωσιακό: το πιο διάσημο και πολυσυζητημένο έργο του Κέιτζ είναι εκείνο με τον τίτλο «4΄33΄΄» (1952). Στο οποίο επί τέσσερα λεπτά και 33 δευτερόλεπτα ένας πιανίστας δεν κάνει απολύτως τίποτα. Σιωπή. Το έργο αυτό κατακρίθηκε από την κριτική, μέχρι που ο Κέιτζ θεώρησε καλό να εξηγηθεί: «Ηθελα το κοινό να ακούσει τους ίδιους του τους ήχους, όπως και τους ήχους του περιβάλλοντος, και όχι το πιάνο».

Ο ίδιος ξεκαθάρισε, όταν ηχογράφησε το ίδιο έργο, πως με το δισκογράφημα αυτό, που βγήκε πριν από τα Χριστούγεννα, ήθελε να ανεβεί στο Νο 1 των βρετανικών τσαρτ και να αποκομίσει χρήματα από τα έσοδα για να τα δώσει σε φιλανθρωπικό σκοπό.

Σαρκασμός, πλάκα ή μήπως κάτι πέρα από αυτά; Μάλλον το τρίτο. Καθώς ο γεννημένος στο Λος Αντζελες Κέιτζ, που μικρός ήθελε να γίνει ιερέας, αρχιτέκτονας, ποιητής, ζωγράφος, υπήρξε πρωτοπόρος και εμπνευστής (ή συν-εμπνευστής) των κινημάτων «απελευθέρωσης» της τέχνης από τα δεσμά τής συμβατικότητας, ειδικά στη δεκαετία του ’60, όπως το – κυρίως εικαστικό – κίνημα Fluxus.

Ο Τζον Κέιτζ πίστευε πως ό,τι κάνουμε μπορεί να θεωρηθεί μουσική. Η οποία με τη σειρά της είναι μια τέχνη πρόσληψης – και όχι σύνθεσης – ήχων. Γιατί σε όλες μας τις στιγμές, ακόμη και στις πιο σιωπηλές, έλεγε, υπάρχουν ήχοι. Ο ίδιος τούς απολάμβανε «σαν ραδιόφωνο» ανοίγοντας απλώς το παράθυρό του πάνω από την Εκτη Λεωφόρο, στο διαμέρισμα όπου έμενε ώς το τέλος με τον σύντροφό του, τον διάσημο, ρηξικέλευθο επίσης, χορογράφο Μερς Κάνιγχαμ.