Το ντιβάνι και οι θεωρίες του Φρόιντ

Συναισθηματική σύγχυση, νευρωτικές συμπεριφορές, διαταραγμένοι ψυχισμοί, οικογενειακά «μυστικά» που ποκρύπτουν επώδυνες και τραυματικές εμπειρίες (η αποσιώπηση π.χ. της εβραϊκότητας του Κεσκεσφάλβα): το μυθιστόρημα του Τσβάιχ προσφέρει πλούσιο υλικό για ένα ψυχαναλυτικό ντιβάνι. Είναι σαφές το κλείσιμο του ματιού προς τις φροϊδικές θεωρίες. Ισως μάλιστα το κείμενο να φορτίζεται υπερβολικά, πληθωρικά, με ένταση και μεταπτώσεις· αυτό το μπαρόκ στοιχείο είναι, ωστόσο, μέρος της γοητείας του, καθώς δίνει ανάγλυφα τη σύγχυση της ιστορικής συγκυρίας: γράφεται στην εξορία ενόψει μιας τρομερής παγκόσμιας σύρραξης και ανακαλεί το κλίμα του προηγούμενου μεγάλου πολέμου, τις τελευταίες ανέφελες ημέρες πριν αιφνιδιάσει την Ευρώπη ο γενικός συναγερμός.