Ωσπου να σηκωθεί η αυλαία

«Τεχνική δοκιμή» θα πει ότι περίπου δέκα ημέρες πριν από την πρεμιέρα όλα είναι σχεδόν έτοιμα. Θα πει ότι την είσοδο του θεάτρου περνούν κορίτσια με κοστούμια ανά χείρας ή άνδρες με χαρτόκουτες που ξεφορτώνουν στα παρασκήνια. Οτι ακούγεται ο ήχος σφυριού, τρυπανιού, σκηνογράφου όταν δίνει τις τελευταίες οδηγίες ή τενόρου που δοκιμάζει ένα δύσκολο σημείο. Πλάι, πίσω και από πάνω τους τα σκηνικά είναι τώρα έτοιμα: ένα 60s κινηματογραφικό στούντιο, με γκρίζους τοίχους, κάμερες και εξώστες, το οποίο ανάλογα με την πράξη του έργου συμπληρώνεται με πολυτελή έπιπλα, ένα τζιπ και δύο αντλίες βενζίνης, με τον σκελετό ενός ζώου. Στάσου στη μέση και όπου και να κοιτάξεις θα δεις μια κρυφή οθόνη – εξασφαλίζει στους πρωταγωνιστές οπτική επαφή με τον μαέστρο και επειδή αυτό το έργο περιέχει «σκηνές σεξ» υπάρχει μία και στην οροφή. Την τοποθέτησαν άνθρωποι όπως ο Αλέξανδρος, ο οποίος εδώ και πάνω από έναν μήνα, ως μέρος της υπεύθυνης για τον φωτισμό ομάδας, αγχώνεται για την ασφάλεια, για «μια παράσταση δύσκολη, γιατί έχει πολλά στησίματα». Και φυσικά για το «πώς πρέπει να φωτιστεί το σύνολο, ειδικά αφού διαδραματίζεται σε άλλη περίοδο». Για χάρη της ο Αλέξανδρος έως και ταιριαστούς με την εποχή προβολείς χρειάστηκε να επιστρατεύσει.

Προτού το φως τους κολακέψει τα πρόσωπα του έργου, οι πρωταγωνίστριες και οι πρωταγωνιστές, είχαν περάσει την πόρτα με την επιγραφή «Μακιγιάζ» και είχαν αφεθεί στα χέρια του Πάνου Κατσιμίχα και των βοηθών του. «Σε αυτή τη δουλειά είσαι και λίγο “ψυχολόγος”», λέει ο πρώτος – «ηρεμείς τον καλλιτέχνη, απορροφάς τις αρνητικές του σκέψεις πριν από τη σκηνή και τον μεταμορφώνεις». Τεχνικά μιλώντας, αποστολή του Πάνου και της ομάδας του είναι να φέρουν το μακιγιάζ στα μέτρα του προσώπου και του ρόλου. Και ας μην καταλαβαίνουν μερικοί ότι «σημαντικότερο από τα κάλλη είναι ο χαρακτήρας που υποδύονται». Και ας υπάρχει συχνά «ελάχιστος χρόνος για πολλά πρόσωπα», όπως τότε που αντί για οκτώ μακιγέρ για 60 ηθοποιούς είχαν μείνει μόλις δύο. Χώρια οι κομμώσεις, ευθύνη της ίδιας ομάδας: «Χτενίσματα και περούκες έχουν σαν βάση μακέτες και πρέπει να ταιριάζουν στον καλλιτέχνη. Κάποιοι ενδυματολόγοι έχουν εναλλακτικές. Κάποιοι άλλοι δεν αποφασίζουν τι θέλουν και το μόνο που λένε είναι “κάνε αυτό”, “άλλαξέ το” και ύστερα πάλι το ίδιο».

Mια εβδομάδα πριν

Η μουσική πρόβα

Και όμως οι μελωδίες του Πουτσίνι θα χαλάρωναν και θηρίο. Τις πρόβαραν οι μουσικοί της παράστασης ημέρες πριν από την τεχνική δοκιμή σε μια φαινομενικά άχαρη αίθουσα στην Καλλιθέα, με αεραγωγούς στο ταβάνι, μπουφάν στις καρέκλες αλλά και γλυκά αταίριαστους ήχους, αυτούς που κάνει ένα μουσικό σύνολο προτού ο μαέστρος πάρει τη θέση του. Μπροστά του ήταν χορωδοί (με τις φωνητικές παρτιτούρες ανά χείρας), σολίστ (ένας με CD μπροστά στο στόμα του, ώστε να ακούει καλύτερα αλλά και να βγαίνει η φωνή του από την τρύπα) ή η ορχήστρα (σε αυτό το στάδιο μπορούσες ακόμη και να παίξεις άρπα ξυπόλητος). Υπήρχαν και αυτά που δεν φαίνονται. «Οπως σε όλα τα επαγγέλματα, έχουν και οι μουσικοί μερικά μυστικά νοήματα, γιατί τη δύσκολη στιγμή δεν μπορείς να πεις στον συνάδελφό σου “όχι έτσι, ρε”», εξηγούσε ο Ηλίας Σδούκος, πρώτη βιόλα της ορχήστρας. Υπήρχαν και οι φιλίες, η συναδελφικότητα, «κάποιος που θα πει: “Πάμε για καμιά μπίρα μετά;”». Σημασία είχε ότι όλοι όχι μόνο ήταν καλά διαβασμένοι, αλλά είχαν ήδη κάνει πρόβες ο καθένας με την ομάδα του – οι μουσικοί με τους μουσικούς, οι χορωδοί με τους χορωδούς, οι σολίστ με τους σολίστ. «Ενα από τα μαγικά σημεία στις πρόβες για μια όπερα», έλεγε στο διάλειμμα ο μαέστρος Λουκάς Καρυτινός, «είναι προς το τέλος, όταν όλα τα κομμάτια ενώνονται στις καθιστικές πρόβες, τις “ιταλικές”, προτού δοκιμαστούν στη σκηνή». Και όταν λέμε όλα, εννοούμε όλα. Ακόμη και ένας τύπος, τον οποίο μπέρδευες με κουβαλητή πιάνου, εκείνη την ημέρα μπαινόβγαινε στην αίθουσα σιγοτραγουδώντας σημεία από το λιμπρέτο.

ΔΥΟ εβδομάδες πριν

Τα ρούχα

Σχεδόν μία εβδομάδα προτού… «ξελαρυγγιαστούν», πάντως, σολίστ και χορωδοί είχαν δοκιμάσει τα ρούχα που είχε σχεδιάσει ο Πασκουάλε Γκρόσι. Επρεπε να φροντίσει και την παραμικρή τους λεπτομέρεια, αφού οι κάμερες στη σκηνή θα δείχνουν τα πάντα. Δεν διαφώνησε στην αλλαγή εποχής. «Σήμερα είναι λίγο δύσκολο να δούμε παραγωγές με κρινολίνα και πλουμιστά φορέματα», έλεγε. Αντί για αυτά, στις κρεμάστρες εκείνης της αίθουσας έβλεπες ένα παντελόνι με καρφιτσωμένο το σημείωμα «θέλει τσόντα μάκρος τέσσερις πόντους και γύρισμα από μέσα». Ή το παραβάν πίσω από το οποίο απομονώθηκε η Λάνα Κος, μία από τις πρωταγωνίστριες, μαζί με μια μοδίστρα και τον Πασκουάλε, επιτρέποντας στους απέξω να ακούν μόνο σχόλια («να φτάνει εκεί το στρίφωμα») ή μικρά μελωδικά κελαηδίσματα. Την ίδια στιγμή γυναίκες καθισμένες στις ραπτομηχανές, όπως η Βασιλική Μάρκου, έπρεπε να έχουν υπόψη τους ότι «οι πρωταγωνιστές ιδρώνουν και κάνουν ασυνήθιστες κινήσεις, γι’ αυτό, ας πούμε, χρειάζονται λάστιχο στις τιράντες». Τους άρεσε η δουλειά τους. «Ειδικά τα δύσκολα φορέματα», έλεγε η κυρία Βασιλική. «Πηγαίνω να δω τις παραστάσεις», εξηγούσε, «αν και με αυτή τη δουλειά ούτε ταινία δεν μπορώ να παρακολουθήσω χωρίς να σχολιάσω τα κοστούμια». Δούλευε συζητώντας με τις συναδέλφους της για δαχτυλήθρες, σατέν, ζορζέτα, μπροκέρ, για το προηγούμενο βράδυ, τους συμπεθέρους, τα ψώνια στο σουπερμάρκετ…

    ΕΝΑΜΙΣΗΣ ΜΗΝΑΣ ΠΡΙΝ
Τα σκηνικά

Οι συζητήσεις ήταν σπανιότερες, σε ένα ελαφρώς θορυβώδες εργαστήριο κατασκευής σκηνικών στο Περιστέρι, γεμάτο ξυλουργικές μηχανές, ροκανίδι, χαρτοταινίες, καρφιά στο πάτωμα και ένα ραδιόφωνο να παίζει στο βάθος. Ο σκηνογράφος Νίκος Πετρόπουλος, αφού είχε λύσει το στοίχημα της μικρής σκηνής και είχε συνεννοηθεί με τον σκηνοθέτη στέλνοντάς του μια φωτογραφία της μακέτας, οργάνωνε τώρα τη στρατηγική του επάνω σε ένα τεράστιο σχέδιο με τη σημείωση «καθαρό άνοιγμα που να υπολογίζει το πάχος του τούβλου». Εξηγούσε επίσης ότι «η όπερα είναι ένα τεράστιο θέαμα, που πρέπει όμως να λειτουργεί» και «εδώ μία από τις δυσκολίες είναι η κάμερα που θα μεγεθύνει τα πάντα». Τέτοιες οδηγίες έπρεπε να λαμβάνει υπόψη του ο γλύπτης που μεταμόρφωνε ένα κομμάτι διογκωμένης πολυουρεθάνης (εντάξει, ένα κομμάτι αφρολέξ) σε τοίχο με τούβλα ή ο ξυλουργός που έντυνε με λευκό δέρμα τα έπιπλα του δωματίου της Μανόν. Ο κ. Κώστας, επί 14 χρόνια σιδηροκατασκευαστής, ήταν επιφορτισμένος με το σουλούπωμα ενός παλιού τζιπ. «Σε τέτοια θέματα», έλεγε, «κάποια πράγματα τα ξέρει ο σκηνογράφος, κάποια του τα λέμε εμείς». Περίπου όπως και στη δουλειά του Αντώνη Λάριου, ζωγράφου, ο οποίος πλάι σε δοχεία με χρώμα και έναν φωριαμό με βιβλία ανατομίας (για τον σκελετό του νεκρού ζώου που λέγαμε) ζωγράφιζε ένα μέρος των σκηνικών. «Είναι πρόκληση να κάνεις πράγματα που δεν θα έκανες μόνος σου. Καμιά φορά όμως μπορεί να έρθουν αργά τα υλικά», εξηγούσε, «ή, όπως εδώ, να εργάζεσαι χωρίς επαρκή εξαερισμό και να αναπνέεις όλα τα χημικά του διπλανού σου».

ΟΤΑΝ ΑΡΧΙΣΑΝ ΟΛΑ

Ηταν η αντίθετη ατμόσφαιρα από εκείνη στην αίθουσα όπου στις αρχές Σεπτεμβρίου ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής Μύρων Μιχαηλίδης είχε ανακοινώσει το πρόγραμμα αλλά και τα σφιχτά μεν, υγιή δε οικονομικά του οργανισμού: πληρότητα από 75% έως 100% για τη χρονιά που πέρασε, προϋπολογισμός που έκλεισε γύρω στα 3,4 εκατ. αντί για 4,3 εκατ. ευρώ, αλλά και ένα λειτουργικό κόστος που, ενώ το 2008 ανερχόταν σε σχεδόν 33 εκατ. ευρώ, πέρυσι μειώθηκε στα 23 εκατ. Εφέτος υπολογίζεται ότι θα ανέλθει σε 21 εκατ. ευρώ. Οι εργαζόμενοι – με συμβάσεις μόνιμες, ορισμένου χρόνου ή έργου -, από 810 το 2008, στο τέλος του 2011 μετρήθηκαν και ήταν 519.

Φαίνεται όμως ότι τίποτε από όλα αυτά δεν εμπόδισε τη «Μανόν Λεσκό» στον δρόμο της προς τη δόξα ήδη από τα πρώτα της βήματα. Από τότε δηλαδή που εκείνη η παλιά τηλεόραση την οποία παράγγειλε στους φροντιστές ο Πετρόπουλος ήταν μια εικόνα στο Διαδίκτυο. Από τότε που η Λάνα άρχισε να πίνει σχεδόν δύο λίτρα νερό την ημέρα ή να προσέχει τη διατροφή της για να μη χαλάσει η φωνή. Από τότε που ο Ηλίας πήγε στη βιβλιοθήκη της Λυρικής, πήρε τις παρτιτούρες για τη βιόλα του και άρχισε τη μελέτη· που το τμήμα προμηθειών ανέλαβε να βρει, για παράδειγμα, 50 μέτρα μετάξι· που το τζιπ σκούριαζε σε μια μάντρα και οι αντλίες της βενζίνης ήταν ντεκόρ σε ένα μπαρ στο Χαλάνδρι· που ο Αλέξανδρος, ο φωτιστής, κατέβηκε στην αποθήκη, βρήκε τους ρετρό προβολείς που ήθελε, έπιασε τα καλώδια, είδε ότι ήθελαν αλλαγή και άρχισε δουλειά…