[Τρίτη άποψη] Ευρώπη, ειρήνη και υπερβολές

Πιστεύω ότι η πρόσφατη απονομή του βραβείου Νομπέλ Ειρήνης στην Ευρωπαϊκή Ενωση αδικεί και την Επιτροπή του βραβείου και αυτόν που το κέρδισε. Και το πιστεύω όχι γιατί ήμουν ή ξαφνικά έγινα αντιευρωπαίος, αλλά, αντίθετα, γιατί θέλω να συνεχίσω να είμαι ταγμένος στο σχέδιο της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Η νορβηγική Επιτροπή απονομής αδίκησε τον εαυτό της, γιατί επέδειξε αμηχανία, έλλειψη φαντασίας, κακό χρονισμό. Κανείς, ακόμα και επικριτής της, δεν αμφιβάλλει για τη σημασία της Ευρωπαϊκής Ενωσης στην παγκόσμια κοινότητα και για το γεγονός ότι κατέστησε, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, συμμάχους τους παλαιούς εχθρούς. Είναι όμως εκτός τόπου και χρόνου να το θυμόμαστε και να το τιμάμε με βραβείο σήμερα, σε εποχή που οι ανταγωνισμοί, οι αντιπαλότητες και οι πόλεμοι έχουν μεταφερθεί σε άλλα σημεία της Γης, αλλά και σε εποχή που η ίδια η Ευρωπαϊκή Ενωση διασχίζεται από μια κρίση η οποία δεν είναι πολεμική και αντιμετωπίζεται, μέχρι στιγμής, με διόλου ικανοποιητικό τρόπο. Εχει δε μια ειδική ειρωνεία να τιμάται ένα πεδίο πολιτικής – οι εξωτερικές σχέσεις και η άμυνα, αφού αυτές εκ φύσεως έχουν τη στενότερη σχέση με την Ειρήνη – στο οποίο η Ευρωπαϊκή Ενωση όχι μόνο δεν διακρίνεται, όχι μόνο δεν έκανε βήματα μπροστά, αλλά και εγγράφει τη μεγαλύτερη αποτυχία της υπό το νέο θεσμικό πλαίσιο της Συνθήκης της Λισαβώνας: η Ενωση δεν βαραίνει περισσότερο τα τελευταία χρόνια στις διεθνείς ισορροπίες, δεν απέκτησε «πρόσωπο» προς τα έξω, δεν απέτρεψε ούτε μια σύρραξη παγκοσμίως, απλώς τσακώνεται για το ποιας εθνικότητας πρεσβευτή θα τοποθετήσει στις πολυμελείς νέες αντιπροσωπείες της. Το να μιλά σήμερα η νορβηγική Επιτροπή για συμφιλίωση Γερμανίας και Γαλλίας και για συμβολή στην παγκόσμια ειρήνη παραπέμπει σε μια άλλη, φαντασιακή ή ευκταία, πάντως όχι την πραγματική Ευρώπη.  

Το βραβείο αδικεί όμως περισσότερο την ίδια την Ευρωπαϊκή Ενωση, γιατί, αντί να της δίνει ορμή και κίνητρο, ενθαρρύνει τα πιο μεγάλα της ελαττώματα, τον εφησυχασμό και τον αυτοθαυμασμό. Παρά τα σημαντικά της επιτεύγματα -που πάντως ποτέ δεν ήταν στον τομέα της Ειρήνης, αντίθετα η Ειρήνη υπήρξε η προϋπόθεση για τα επιτεύγματα αυτά -, η Ευρωπαϊκή Ενωση περιέπεσε και πέφτει όλο και πιο βαθιά τα τελευταία είκοσι χρόνια στην παγίδα μιας ιδιότυπης θεσμολαγνείας: θεωρεί πως το πιο σημαντικό είναι ότι υπάρχει, ότι ξέρει πια πώς να αντιμετωπίσει την κάθε κατάσταση, ότι αρκούν οι μικρές σταδιακές αναπροσαρμογές της ίδιας λογικής και μεθόδου, ότι παραείναι μεγάλη και σταθερή για να αποτύχει (σαν ορισμένες ευρωπαϊκές τράπεζες, θα έλεγε κάποιος ελαφρώς κακοήθης). Τα δάκρυα συγκίνησης του Ντελόρ είναι ειλικρινή γιατί ήταν ο τελευταίος ηγέτης της Ευρώπης που την έσπρωξε μπροστά, οι επίγονοί του, όμως, αυτοί που θα παραλάβουν το βραβείο, κάνουν διαρκώς τροχάδην προς τα πίσω. Η κρίση της τελευταίας τετραετίας, η οποία, για να ανοίξουμε και την τελευταία (αν και ίσως όχι για τους Νορβηγούς) πόρτα, δεν ήταν ούτε περιφερειακή ούτε μόνο οικονομική, θα έπρεπε να είχε οδηγήσει την Ενωση σε βαθιές συνειδητοποιήσεις και ριζικές αλλαγές.

Την Ειρήνη των εθνών στα πεδία των μαχών, που πέτυχε εδώ και εξήντα χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν τη μετέτρεψε σε ξεπέρασμα των εθνικών εγωισμών και συμφερόντων μπροστά σε μια νέα μάχη, αυτή για την αξιοπρεπή επιβίωση των λαών κόντρα στο απορυθμισμένο κέρδος. Η μάχη δεν έχει ακόμα, θέλουμε οι φιλοευρωπαίοι να ελπίζουμε, οριστικά χαθεί. Το να τιμάται όμως κάποιος τη στιγμή που τη χάνει, δεν του δίνει κίνητρο, απλώς δικαιολογεί την αδυναμία του. Ως μη όφειλε: γιατί στην υπηρεσία της Ενωμένης Ευρώπης υπάρχουν ακόμα ζωντανές δυνάμεις, μόνο που αυτές, αντί για βραβεία, ζητούν τη δυνατότητα να δράσουν για να ανατρέψουν.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς
www. botopoulos.gr