[Το πνεύμα του τόνου] Ανταλλαγές

Καλό θα είναι στις μεταξύ Ελλάδος και Γερμανίας ανταλλαγές, κοντά στην επίσκεψη των Ελλήνων στη Γερμανία στη Χαϊδελβέργη και το Μπαϊρόιτ, στην ανάγνωση του Γκαίτε, του Σίλερ και του Μπρεχτ κοντά στον Τόμας Μαν και την απόλαυση των πινάκων του γερμανικού εξπρεσιονισμού, κοντά στην ακρόαση ενός Μπετόβεν και ενός Μπαχ, να είναι και μια επίσκεψη στο Νταχάου και στο Μπούχενβαλντ και στο Μαουτχάουζεν. Από την άλλη, οι Γερμανοί που επισκέπτονται και αποθαυμάζουν την Ακρόπολη, τις Μυκήνες, τη Βεργίνα, τον Μαραθώνα και τη Φαιστό, καλό θα είναι να ρίχνουν και μια ματιά στο Χαϊδάρι, στην Κάνδανο, στην οδό Μέρλιν και στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, στο Δίστομο και τα Καλάβρυτα. Καλά θα είναι να διαβάζουν το «Μαουτχάουζεν» του Καμπανέλλη και τα τραγούδια του που μελοποίησε ο Θεοδωράκης. Και όλα αυτά όχι για εκατέρωθεν κάποια διάθεση ρεβανσισμού.

Αλλά για να μαθαίνουμε από την Ιστορία, αν πράγματι έχει ποτέ βοηθήσει η Ιστορία να συνετιστούμε εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Η Ανγκελα Μέρκελ γεννήθηκε στην Ανατολική Γερμανία αλλά ήταν κόρη πάστορα, δηλαδή τουλάχιστον ιδεολογικά βιάστηκε. Πάντως δεν ήταν μυημένη από το αθεϊκό καθεστώς, το σκληρότερο του ανατολικού μπλοκ. Θα γνωρίζει ωστόσο πως στην Ανατολική Γερμανία ανήκε η Λειψία, η οποία τροφοδότησε για αιώνες την ανθρωπότητα με τις πλέον τεκμηριωμένες επιστημονικά εκδόσεις αρχαίων ελλήνων συγγραφέων. Και δεν θα γνωρίζει πιθανόν πως στην πρώτη κατοχή της Ελλάδας μετά την απελευθέρωσή της από τους Οθωμανούς, τη βαυαρική, το αντιστασιακό άσμα άρχιζε: «Εως πότε εδώ μαύρη μέρα, έως πότε εδώ Βαυαρός». Ε! λοιπόν χωρίς να αλλάξει μελωδία στη δεύτερη κατοχή, από τους Γερμανούς, το άσμα έλεγε: «Εως πότε εδώ μαύρη μέρα, έως πότε εδώ φασισμός». Εχουν πολλήν αυτογνωσία αυτές οι εκατέρωθεν επισκέψεις.