[Τρίτη άποψη] Ενωση και διχόνοια

Λίγες ημέρες μετά την ανακούφιση, το ξανακύλισμα στην αμφιβολία: η ιστορία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, και των χωρών που περισσότερο πλήττονται από την κρίση, συνεχίζει να γράφεται στο ίδιο μοτίβο. Ακόμα και όταν η συνειδητοποίηση του προβλήματος έχει αλλάξει. Ακόμα και αν τα μέτρα που στήριξαν την πρόσκαιρη ανακούφιση υπήρξαν πράγματι εξαιρετικά. Ακόμα και με πλήρη επίγνωση ότι ο χρόνος κυλάει σε βάρος κάθε λύσης που αργεί και μιας Ενωσης που δεν παίρνει – σήμερα, αφού δεν το έκανε χτες – τη μοίρα στα χέρια της.

Το παράδειγμα της «Τραπεζικής Ενωσης» που ανακοινώθηκε μετά βαΐων και κλάδων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις αρχές αυτού του μήνα είναι πολύ χαρακτηριστικό – και επικίνδυνο. Συμπυκνώνει όλες τις προσπάθειες, και αρκετές από τις αδυναμίες, στον τρόπο συλλογικής αντιμετώπισης της κρίσης. Η Επιτροπή τόλμησε επιτέλους ένα άλμα που συνιστά και καθαρή υποθήκη για το πολιτικό μέλλον της Ενωσης: η εποπτεία των τραπεζών και συγχρόνως η προστασία των επενδυτών, καθώς και όλου του τραπεζικού συστήματος, περνά από το εθνικό επίπεδο – των κεντρικών τραπεζών των κρατών-μελών – στο ενωσιακό επίπεδο, στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Τόσο οι πολιτικές ηγεσίες όσο και οι αγορές υποδέχτηκαν θετικά την πρωτοβουλία, απότοκο της εμπειρίας από την ώς τώρα πολυδιάσπαση και της αγωνίας για την αιμοδότηση μιας ευρωπαϊκής οικονομίας σε δομική ύφεση. Μόνο που, όπως αποδεικνύεται λίγο καιρό μετά, η ανακοίνωση του σχεδίου δεν απέλειψε – δεν αντιμετώπισε καν – τρία προπατορικά αμαρτήματα των περισσότερων από τις «υπερβατικές» πρωτοβουλίες της Ενωσης. Ετσι, για μία ακόμα φορά, απειλείται όλο το οικοδόμημα, πριν δει το φως της μέρας.

n Η «ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΕΝΩΣΗ», ανισομερώς κοινό τέκνο του κ. Ντράγκι (προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και βασικού μοχλού των εξελίξεων τους τελευταίους μήνες) και του κ. Μπαρνιέ (επιτρόπου Οικονομικών και μακρά χείρα της «φωτισμένης Κεντροδεξιάς» εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής), αφέθηκε να υποσχεθεί περισσότερα από όσα θα μπορούσε να δώσει. Μπορεί να είναι μια μέθοδος για να μπει μια τάξη στο τραπεζικό σύστημα και να προστατευθούν περισσότερο καταθέτες και επενδυτές, δεν αποτελεί όμως, σε καμία περίπτωση, απάντηση στο συστημικό πολιτικό πρόβλημα αντιμετώπισης της κρίσης, αντίληψης των κοινωνικών ορίων και αλλαγής της θεραπείας.

n ΚΑΤΑ ΔΕΥΤΕΡΟ ΛΟΓΟ, η «Τραπεζική Ενωση» αναγγέλθηκε μεν ως το «πρώτο βήμα» ενός ευρύτερου θεσμικού πακέτου, τα αδιαχώριστα όμως μέρη του οποίου – το κοινό σύστημα και Ταμείο εγγυήσεων των καταθέσεων και το κοινό πλαίσιο και ίσως κι εδώ Ταμείο «διάσωσης διά της λύσης» (resolution) των προβληματικών τραπεζών – μένουν ακόμα πολύ αόριστα και με άγνωστο χρόνο υλοποίησης. Ομως, χωρίς αυτά τα μέτρα, το νέο σύστημα μένει λειψό και αυτοϋπονομεύεται.

n ΤΡΙΤΗ ΚΑΙ ΙΣΩΣ σημαντικότερη αστοχία, η υποτίμηση των αντιδράσεων κάποιων χωρών που αισθάνονται ότι το «κοινό σχέδιο» είτε παραείναι κοινό είτε παραείναι τολμηρό: Γερμανία, Φινλανδία, Ολλανδία άρχισαν ήδη να εκφράζουν προβληματισμό που δεν προμηνύει τίποτα καλό ενόψει της επιθυμίας της Επιτροπής, αλλά και της πρακτικής ανάγκης, το σχέδιο να τεθεί σε εφαρμογή από την αρχή του 2013. Γιατί και η «Τραπεζική Ενωση», όπως όλες οι μεγάλες θεσμικές αλλαγές, μπορεί να ξεκινά από την Επιτροπή, μπορεί να στηρίζεται, έστω και για συμβολικούς κυρίως λόγους, στο Κοινοβούλιο, δεν μπορεί όμως να υλοποιηθεί χωρίς το Συμβούλιο, δηλαδή τις εθνικές κυβερνήσεις.

Υπέρμετρες φιλοδοξίες, ανολοκλήρωτη προετοιμασία και κακός χρονισμός συνωμοτούν για να δυσκολέψουν ένα κρίσιμο βήμα προς τα μπρος. Η συνέχιση της αβεβαιότητας δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί παρά με διπλασιασμό της επιμονής από αυτούς που πιστεύουν ότι μόνο η Ευρώπη – και μάλιστα μια πιο ενεργητική και σε άλλη κατεύθυνση Ευρώπη – μπορεί να διαμορφώσει μιαν απάντηση στην κρίση.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς