Οι χαμένοι κόσμοι του Καραγάτση

Οι περίεργοι αυτοί «χτάποδοι» είναι οι Ατλαντες. Βρίσκονται στον πυθμένα της θάλασσας και προσπαθούν να επικοινωνήσουν με τους άντρες του πληρώματος του ακινητοποιημένου ελληνικού υποβρυχίου «Νηρηίς».

Μια νύχτα του 1942, καθώς βρισκόταν σε περιπολία ανοιχτά του Γιβραλτάρ, το «Νηρηίς» δέχτηκε επίθεση από ένα γερμανικό αεροπλάνο. Δύο χτυπήματα ήταν αρκετά για να το στείλουν στον πάτο της θάλασσας. Ζωντανοί έχουν απομείνει μονάχα όσοι βρίσκονταν στο κέντρο του υποβρυχίου. Οι άντρες της πλώρης και της πρύμνης έχουν όλοι πεθάνει από πνιγμό.

Οι υπόλοιποι, ο κυβερνήτης Γιάννης Ρεΐζης, έξι μέλη του πληρώματος και ο άγγλος ανθυποπλοίαρχος Ρέτζιναλντ Ντένις περιμένουν κι αυτοί να πεθάνουν, όταν ξαφνικά το υποβρύχιο αρχίζει να αναδύεται. Ενας από τους άνδρες βγαίνει στην επιφάνεια και βλέπει να στέκονται δίπλα του «οι δύο χτάποδοι που δεν ήσαν διόλου χταπόδια αλλά άνθρωποι. Δύο άντρες μελαχρινοί, ντυμένοι με ωραιότατες χλαμύδες». Είναι οι Ατλαντες που θα σώσουν τους Ελληνες και τον άγγλο σύνδεσμό τους. Θα τους δώσουν τα μέσα για να μπορούν να ζουν στο νερό και θα τους μεταφέρουν στη μυθική Ατλαντίδα. Η ζωή στην ατλαντική πολιτεία είναι εξαιρετική. Ο πλούτος, η καλαισθησία και τα τεχνικά μέσα είναι ενωμένα σε σύνολο καταπληκτικό, ενώ οι άνθρωποι δεν εργάζονται περισσότερο από μία ώρα την ημέρα. Ρομπότ κάνουν όλες τις δουλειές καθώς οι Ατλαντες περνούν τον χρόνο τους διασκεδάζοντας.

Οι διασωθέντες είναι ελεύθεροι να απολαύσουν τη ζωή στην Ατλαντίδα. Το τίμημα όμως είναι η παλιά τους ζωή: δεν τους επιτρέπεται να επιστρέψουν στην πατρίδα τους. Είναι καταδικασμένοι να ζουν για πάντα εκεί.

Ο Μ. Καραγάτσης δημοσίευσε αυτήν την ιστορία για μεγάλα παιδιά στο περιοδικό «Ελληνόπουλο» το 1946, την ώρα που μαινόταν ο Εμφύλιος και ενώ ο ίδιος εργαζόταν ως ανταποκριτής. Και δεν είναι τυχαίο ότι μιλά για χαμένους κόσμους, όπως σημειώνει στο επίμετρο της έκδοσης ο μελετητής του έργου του Παναγιώτης Σφαλαγκάκος.

Ο συγγραφέας του «Γιούγκερμαν» ξεκινά από την κατεχόμενη από τους Γερμανούς χαμένη Ελλάδα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για να περάσει έπειτα στη χαμένη Ελλάδα της αρχαιότητας. Οι σύγχρονοι Ελληνες συναντούν τους αρχαίους Ατλαντες που αντιπροσωπεύουν το χαμένο αρχαιοελληνικό ιδεώδες.

Κυνηγημένοι από τους «άλλους», τους Γερμανούς, και έχοντας σωθεί χάρη στη βοήθεια των προηγμένων «ξένων», των Ατλάντων, οι Ελληνες είναι διαρκώς έγκλειστοι – στο υποβρύχιο, στον θόλο της Ατλαντίδας, στο ψυχιατρείο όπου θα καταλήξει ο μοναδικός επιζών του «Νηρηίς» – και συνεχώς προσπαθούν να δραπετεύσουν και να απελευθερωθούν.

Αυθόρμητοι και συναισθηματικοί, έρμαια των «άλλων» και των «ξένων» αλλά και της ίδιας της ζωής, οι Ελληνες τελικά καταφέρνουν να επιβιώσουν «έστω και παρά τρίχα – τόσες φορές».

Δίχως αίσιο τέλος αλλά διατηρώντας το μέλλον ανοιχτό, αυτή η ιστορία καταλήγει να δρα ως μια αλληγορία για την Ελλάδα. Εγκλωβισμένη μεταξύ ενός χαμένου παρελθόντος και ενός αλλότριου παρόντος, επιβεβλημένου από τους άλλους, το μόνο που της απομένει είναι να χαράξει μια πορεία διαφυγής. Προς κόσμους μελλοντικούς.