Κάτω από τον ήλιο της Αφρικής

Οταν ο ήλιος δύει στην υπαίθρια Αφρική, ο κόσμος αλλάζει. Η θερμοκρασία πέφτει, νέες μυρωδιές αναδίδονται καθώς καταλαγιάζει η σκόνη των δρόμων και ανάβουν οι φωτιές για το μαγείρεμα, οι αγορές αδειάζουν, οι φωνές χαμηλώνουν. Η πιο σημαντική διαφορά όμως είναι οπτική και συμβαίνει όταν εμφανίζονται τα αστέρια, στην αρχή με τη μορφή λυκόφωτος, που σύντομα όμως γίνεται ένα παλιρροϊκό κύμα φωτός το οποίο μοιάζει να καλύπτει ολόκληρο τον ουράνιο θόλο. Μπροστά σ’ ένα τέτοιο θέαμα οι σκέψεις της ημέρας χάνονται και δίνουν τη θέση τους στον θαυμασμό, στο δέος, στον διαλογισμό.

Η έκθεση «Αφρικανικός κόσμος: Αστρικές τέχνες» έως τις 9 Δεκεμβρίου στο Εθνικό Μουσείο Αφρικανικής Τέχνης του ιδρύματος Smithsonian στην Ουάσιγκτον είναι γεμάτη ουράνια σώματα και φως που ξεπηδά από το σκοτάδι. Εχει ως κεντρικό θεματικό πυρήνα το μέγεθος και την επιμονή της κοσμολογικής συνείδησης της τέχνης, παλαιάς και νέας, που προέρχεται από την αφρικανική ήπειρο. Αποτελεί επίσης την ενσάρκωση μιας πιο συγκεκριμένης αλήθειας: στην Αφρική η τέχνη και η επιστήμη, ειδικά η αστρονομία, ήταν πάντα άρρηκτα συνδεδεμένες. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η έκθεση ανοίγει με την αναφορά σε ένα εντυπωσιακό όργανο ακριβείας, το οποίο δημιουργήθηκε πριν από 7.000 χρόνια (μία χιλιετία πριν από τις πέτρες στο Στόουνχεντζ της Αγγλίας): ένας κύκλος όρθιων βράχων στη Νότια Αίγυπτο που συνιστά το αρχαιότερο αστρονομικό εργαλείο.

Ακόμη, το σύμπλεγμα οριοθετεί χρονικά την ανατολή και τη δύση, ενώ «δείχνει» προς τα πιο λαμπερά αστέρια του ουρανού: τον Σείριο, τον Αρκτούρο και τη ζώνη του Ωρίωνα.

Μπορεί να δει κανείς, επίσης, μεταξύ πολλών άλλων, την έννοια της ενδυμασίας ως «πνευματικής πανοπλίας» στη στολισμένη με κεραυνούς και δηλητηριώδη ερπετά ρόμπα ενός ιερέα της φυλής των Γιορούμπα από τη Νιγηρία ή στον γεμάτο μαύρα συμβολικά ταλισμάν μανδύα ενός βασιλιά των Ασάντε στην Γκάνα. Ακόμη, τις ακτίνες λευκού σεληνόφωτος στη βάση ενός βάζου από το Κονγκό, τον γαλαξία αστεριών, φεγγαριών και ήλιων που μοιάζουν να επιπλέουν στο βαθύ Διάστημα σε καπέλο ενός φυλάρχου από την Γκάνα, τις μάσκες που μοιάζουν με φεγγάρι από την Ακτή Ελεφαντοστού.

Η λάμψη επεκτείνεται και σε έργα σύγχρονης τέχνης. Το βίντεο του νεαρού καλλιτέχνη Μάρκους Νόιστετερ είναι μια προσομοίωση του βόρειου σέλαος ενώ η μικρού μήκους ταινία του Γουίλιαμ Κέντριτζ «Day for Night» (2003) μεταμορφώνει την εικόνα μυρμηγκιών που συνωστίζονται γύρω από γραμμές ζάχαρης σε ένα τραπεζομάντιλο σε ένα τηλεσκοπικό πανόραμα αστερισμών στον νυχτερινό ουρανό. Και οι δύο νέο αυτοί καλλιτέχνες προέρχονται από τη Νότια Αφρική, όπως και πολλοί άλλοι, η δουλειά των οποίων παρουσιάζεται στην έκθεση, αν και κάποιοι από αυτούς ζουν πλέον μακριά από την πατρίδα τους. Μια τέτοια περίπτωση είναι ο Γκάβιν Γιάντγες, οι πίνακες του οποίου απεικονίζουν μυθικά αστέρια, τα οποία θυμίζουν έντονα αρχαίες παραστάσεις που έχουν ανακαλυφθεί σε βράχους της Νότιας Αφρικής.