«Ο φόνος είναι η δουλειά μου»

Νέα Υόρκη, 1940. Νύχτα. Μια καφέ Σεβρολέτ κυκλοφορεί αργά στους δρόμους της πόλης. Το εσωτερικό της δεν μοιάζει με τα υπόλοιπα αυτοκίνητα της εποχής. Στο πίσω κάθισμα θα βρει κάποιος μια γραφομηχανή, εσώρουχα, τσιγάρα, ένα μικρό φαρμακείο, φλας, έναν φωτογραφικό θάλαμο και έναν ασύρματο που συντονίζεται με τη συχνότητα της Αστυνομίας.

Ξαφνικά ο οδηγός πατάει γκάζι. Μόλις έχει ακούσει για μια πυρκαγιά σε μια φτωχική πολυκατοικία. Οταν τραβάει χειρόφρενο, οι αστυνομικοί δεν έχουν προλάβει να φτάσουν. Εκείνος με έμπειρο βλέμμα εντοπίζει τον στόχο. Εναν νεκρό άνδρα στο έδαφος που έχει πηδήξει από τον πέμπτο όροφο για να γλιτώσει από τη φωτιά.

Στέκεται μερικά βήματα πιο πίσω. Ξέρει ότι οι συνάδελφοί του όταν φτάσουν θα εστιάσουν στο πτώμα. Εκείνος θέλει στο φωτογραφικό του καρέ να συμπεριλάβει και τους περιοίκους, οι οποίοι έχουν ήδη συγκεντρωθεί και κοιτάζουν με αχόρταγο από περιέργεια βλέμμα. Τραβάει με πάθος και σε ελάχιστο χρόνο τις σκηνές που τον ενδιαφέρουν. Ωσπου οι φάροι των περιπολικών να φανούν στην άκρη του δρόμου και οι φωτορεπόρτερ να συνωστιστούν πίσω από την κορδέλα της Αστυνομίας, εκείνος έχει ήδη αρχίσει να τυπώνει τα καρέ του μέσα στη Σεβρολέτ.

Λίγο αργότερα οι φωτογραφίες είναι έτοιμες. Τελευταία πινελιά προτού φτάσουν στην «Daily Mirror», στην «Daily News» και στην «PM» η σφραγίδα στο πίσω μέρος, που αποτελεί και την υπογραφή του δημιουργού τους: «Γουίτζι ο διάσημος». Οσο για το επάγγελμά του; «Ο φόνος είναι η δουλειά μου», συνήθιζε να λέει.

Η αγαπημένη αυτή φράση τού κατά κόσμον Αρθουρ Φέλιγκ – του σπουδαιότερου, αν και αυτοδίδακτου, φωτορεπόρτερ αστυνομικού ρεπορτάζ όλων των εποχών, σύμφωνα με τους ειδικούς – αποτελεί και τον τίτλο της φωτογραφικής έκθεσης με 100 ασπρόμαυρα καρέ της περιόδου από το 1935 έως το 1946 που φιλοξενείται έως τις 2 Σεπτεμβρίου στο Διεθνές Κέντρο Φωτογραφίας στη Νέα Υόρκη.

Εγκληματίες που κρύβουν τα πρόσωπά τους, αυτόχειρες με το όπλο δίπλα τους, πόρνες μέσα στην κλούβα, μαφιόζοι νεκροί στον δρόμο, πολυκατοικίες παραδομένες στις φλόγες είναι μερικοί μόνο από τους «ήρωες» που μαγνήτιζαν τον φακό του Γουίτζι, όπως ήταν ευρύτερα γνωστός. Παρατσούκλι που προέκυψε από παραφθορά της λέξης Quija, ενός δημοφιλούς παιχνιδιού της εποχής που μοιάζει με το τραπεζάκι επίκλησης πνευμάτων, επειδή και ο φωτογράφος εμφανιζόταν πριν από όλους στον τόπο των εγκλημάτων ως άλλος μάντης.

«Η ευκολότερη δουλειά είναι να καλύψεις φωτογραφικά έναν φόνο, διότι το πτώμα κείτεται στο έδαφος. Δεν μπορεί να φύγει, ούτε είναι ευέξαπτο, και θα βρίσκεται σε καλή κατάσταση για τουλάχιστον δύο ώρες», έλεγε ο φωτογράφος που καυχιόταν ότι έχει καλύψει 5.000 φόνους και άφησε πίσω του περισσότερα από 20.000 καρέ.

Οι συνάδελφοί του θεωρούσαν ως μυστικό της επιτυχίας του το γεγονός ότι ήταν ο μοναδικός πολίτης στην εποχή του που είχε ασύρματο συντονισμένο στη συχνότητα της Αστυνομίας. Η αλήθεια είναι όμως ότι ο Γουίτζι κατάφερε να γίνει μεγάλος φωτογράφος επειδή μπόρεσε να δει και να εκμεταλλευτεί ολόκληρο το κάδρο της Νέας Υόρκης και να τραβήξει καρέ που έμοιαζαν σαν παγωμένες σκηνές από ταινίες νουάρ με τη διαφορά ότι εκείνος δεν στέκεται μόνο στην εικόνα των μοιραιών γυναικών και των κακών της νύχτας, αλλά προσθέτει το πικρό του χιούμορ και το κοινωνικό του σχόλιο.

Καζάνι που έβραζε, η πόλη ήταν γεμάτη παράνομους μετανάστες που κυνηγούσαν το αμερικανικό όνειρο. Ντόπιους εργάτες που κοιτούσαν τους νεόφερτους με μισό μάτι καθώς τους «έκλεβαν» τα μεροκάματα σε ένα τοπίο όπου ο χειμώνας ήταν βαρύς, το φαγητό λιγοστό και τα πάθη έντονα. Μέσα σε όλα αυτά η δράση του συνδικάτου δολοφόνων που αφήνει πίσω του πάνω από 1.000 θύματα και εκείνος παίρνει τον τίτλο «επίσημος φωτογράφος του συνδικάτου». Το βλέμμα του εξάλλου μπορούσε να εστιάσει ακόμη περισσότερο σε θέματα ρατσισμού και κοινωνικών διακρίσεων επειδή ήταν ευαισθητοποιημένος λόγω των αριστερών του πεποιθήσεων.

Η διαφορά του από τους υπόλοιπους φωτογράφους της εποχής του ήταν ότι δεν εστίαζε στο πτώμα, στο αίμα, στη φρίκη. Στεκόταν μερικά μέτρα πιο πίσω. Αναζητούσε όσους κρέμονταν από παράθυρα, έσκυβαν από ταράτσες και με το αδιάκριτο βλέμμα τους αναζητούσαν να μάθουν τι είχε συμβεί. Ο Γουίτζι τους έβαζε στο κάδρο του για να ντύσει την άγρια σκηνή του φονικού, της αυτοκτονίας, του δυστυχήματος με αυτό που ο ίδιος αποκαλούσε «ανθρώπινο δράμα». «Κοιτάζουν. Περνούν καλά», σχολίαζε τους περίεργους κάθε σκηνής.

Η διαδρομή έως την καταξίωση όμως δεν ήταν στρωμένη με ροδοπέταλα για τον εβραϊκής καταγωγής Ούσερ Φέλιγκ, που γεννήθηκε στο Ζλότσοβ της τότε Αυστροουγγαρίας (σήμερα η περιοχή ανήκει στην Ουκρανία) το 1899. Σε ηλικία 10 ετών περνάει στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού μαζί με την οικογένειά του και το όνομά του αλλάζει σε Αρθουρ. Για να επιβιώσει θα κάνει δεκάδες δουλειές του ποδαριού: θα πλύνει πιάτα, θα εργαστεί σε ζαχαροπλαστείο…

Η στιγμή που θα σημάνει την αρχή του μύθου όμως ήταν όταν γνώρισε τον κόσμο της φωτογραφίας ως βοηθός σε εργαστήριο εκτύπωσης φωτογραφιών ταυτότητας. Ηταν η στιγμή που απέκτησε αυτομάτως και αποστολή. Μαζί όμως ήρθε και η εμμονή ή, για την ακρίβεια, ο εθισμός για τη σωστή λήψη. Θα δοκιμαστεί ως βοηθός φωτογράφου, ως τεχνικός σκοτεινού θαλάμου, για να ξεκινήσει την καριέρα του ως ελεύθερος φωτορεπόρτερ το 1935 με μία 4Χ5 Speed Graphic. Για να αναδειχθεί στον «μάγο» που βρισκόταν στο σωστό σημείο την κατάλληλη στιγμή.

Ο δρόμος δεν ήταν ανοιχτός για τον δραστήριο φωτογράφο. Οι πρώτοι του πελάτες ήταν εφημερίδες ταμπλόιντ που συνήθιζαν να χρησιμοποιούν μακάβριες φωτογραφίες. Πολλά από τα καρέ του θα μπορούσαν να έχουν τραβηχτεί για λογαριασμό του ιατροδικαστή, καθώς αποτύπωνε τα πτώματα πολύ στυλιζαρισμένα.

Τελικά όμως εκείνος θα καταφέρει να δημιουργήσει σχολή. Οι εφημερίδες θα προτιμήσουν να ανατρέψουν την ισορροπία: αντί για μακάβριες φωτογραφίες, επιλέγουν μακάβριους τίτλους.

Λίγα χρόνια αργότερα, το 1943, οι φωτογραφίες του Γουίτζι καταφέρνουν να μπουν στις συλλογές του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης και το 1945 κυκλοφορεί το λεύκωμά του «Γυμνή πόλη», τίτλος που πωλήθηκε σε κινηματογραφικούς παραγωγούς του Χόλιγουντ. Στο μεταξύ και ο ίδιος ασχολείται με φιλμάκια των 16 mm.

Το 1945 αποφασίζει να αφήσει πίσω του τη νύχτα και τη μοναξιά που τον κυνηγούσαν αποποιούμενος τον πρωταγωνιστικό ρόλο σε ταινία νουάρ που του είχε δώσει η ζωή. Μετακομίζει στο Χόλιγουντ ως ηθοποιός και τεχνικός σύμβουλος. Συνεργάζεται με τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ και δοκιμάζει να παίξει με παραμορφωτικούς φακούς φωτογραφίζοντας αστέρες του Χόλιγουντ.

Δέκα χρόνια αργότερα θα επιστρέψει στη Νέα Υόρκη, αλλά χωρίς τις δάφνες του παρελθόντος. Δίπλα στο όνομά του δεν υπάρχει πλέον η λέξη «ο μάγος». Θα αρκεστεί να φωτογραφίζει πολιτικούς ως καρικατούρες.