Ενα «όπλο» για τη Δικαιοσύνη

Είναι κοινή παραδοχή ότι οι χρόνιες δυσλειτουργίες των ελληνικών δικαστηρίων επιτείνουν το αίσθημα ατιμωρησίας και έλλειψης δικαίου για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Η εξεύρεση μέσων για την ταχύτερη απονομή της Δικαιοσύνης είναι πιο επιτακτική από ποτέ και αποτελεί απαίτηση της κοινωνίας των πολιτών και των παραγωγικών φορέων και δυνάμεων του τόπου. Για το υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων η αντιμετώπιση των σημαντικών καθυστερήσεων στην απονομή της Δικαιοσύνης και η προώθηση και ενεργοποίηση αποτελεσματικών μηχανισμών εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών αποτελούν στρατηγική επιλογή και προτεραιότητα.

Στο πλαίσιο αυτό, ο θεσμός της διαμεσολάβησης συνιστά ένα από τα πλέον αξιόπιστα «όπλα» στην προσπάθεια για ταχύτερη επίλυση των ιδιωτικών διαφορών, με πολλαπλά πλεονεκτήματα σε επίπεδο χρόνου και κόστους: οι διαφορές που εισάγονται σε διαμεσολάβηση επιλύονται σε διάστημα ορισμένων ωρών ή ημερών. Εξάλλου, αντίθετα με τα δικαστήρια, στη διαμεσολάβηση η τελική απόφαση αποτελεί προϊόν της διαπραγμάτευσης και της ελεύθερης βούλησης των ίδιων των μερών, με αποτέλεσμα να είναι ιδιαιτέρως υψηλά τα ποσοστά συμμόρφωσης και υλοποίησης των σχετικών αποφάσεων. Σε αντίθεση με τις πολυετείς δικαστικές διαμάχες, η άμεση επιτυχία μιας διαμεσολάβησης εξασφαλίζει κοινωνική ειρήνη και αρμονικές σχέσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών. Αλλωστε, τα υψηλά ποσοστά επιτυχίας του θεσμού σε όλον τον κόσμο αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητά του.

Η εισαγωγή της διαμεσολάβησης στην Ελλάδα με τον νόμο 3898/2010 για τις αστικές και εμπορικές υποθέσεις προσαρμόστηκε στις ιδιαιτερότητες της ελληνικής έννομης τάξης. Εντός του ανωτέρω θεσμικού πλαισίου προχωρήσαμε σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες και στην έκδοση των αναγκαίων Υπουργικών Αποφάσεων για την ενεργοποίηση και λειτουργία του θεσμού της διαμεσολάβησης.

Τον Δεκέμβριο του 2011 εκδόθηκε το υπ’ αρ. 123/2011 ΠΔ με το οποίο καθορίστηκαν οι όροι και προϋποθέσεις αδειοδότησης και λειτουργίας των φορέων κατάρτισης διαμεσολαβητών. Η εκπαίδευση των πρώτων διαμεσολαβητών από τους φορείς που έχουν σήμερα συσταθεί στους Δικηγορικούς Συλλόγους Αθηνών, Πειραιά και Θεσσαλονίκης αναμένεται να ξεκινήσει με το νέο δικαστικό έτος. Επιπλέον, με απόφαση του υπουργού Δικαιοσύνης συγκροτήθηκε η Επιτροπή Πιστοποίησης Διαμεσολαβητών, που έχει ήδη αναλάβει το έργο της πιστοποίησης των υποψήφιων διαμεσολαβητών και της εν γένει προώθησης του θεσμού στην Ελλάδα. Αναμένουμε ότι από το νέο δικαστικό έτος θα έχουν πιστοποιηθεί οι πρώτοι διαμεσολαβητές ώστε οι πολίτες να μπορούν να προσφεύγουν άμεσα στον θεσμό της διαμεσολάβησης.

Παράλληλα, από τον Ιούλιο του έτους 2011 βρίσκεται σε εξέλιξη μια διαρκής προσπάθεια που στοχεύει στην ανταλλαγή καλών πρακτικών και τη μετάδοση τεχνογνωσίας και πολύτιμης εμπειρίας από άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ στα οποία η διαμεσολάβηση έχει εγκαθιδρυθεί με επιτυχία. Πολλές από τις πρακτικές αυτές μπορούν άμεσα ή μεσοπρόθεσμα να υιοθετηθούν και στη χώρα μας, προς τον σκοπό της αρτιότερης και πιο αποτελεσματικής λειτουργίας του νέου θεσμού με αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών.

Τέλος, η εισαγωγή της δικαστικής μεσολάβησης με τον Ν. 4055/2012 συμπληρώνει τη δυνατότητα αποφυγής της δικαστικής οδού για την επίλυση των ιδιωτικών διαφορών, οδηγώντας στην υιοθέτηση μιας σύγχρονης νομικής κουλτούρας.

Ο θεσμός της διαμεσολάβησης εισάγει νέα ήθη νομικού πολιτισμού. Θα πρέπει, επιτέλους, ο νομικός κόσμος να αλλάξει την κατεστημένη νοοτροπία σχετικά με τον τρόπο επίλυσης διαφορών. Είναι αναγκαία η υιοθέτηση μιας νέας, πιο γόνιμης και δημιουργικής προσέγγισης που θα αναδεικνύει τη σύνθεση των αντίθετων απόψεων και δεν θα περιορίζεται σε στείρες αντιπαραθέσεις εντός των δικαστικών αιθουσών. Ο θεσμός της διαμεσολάβησης θα πρέπει να καταστεί νομικό κεκτημένο για την επίλυση αστικών και εμπορικών διαφορών.

Ασφαλώς, ο νέος θεσμός δεν αποτελεί πανάκεια και λύση σε όλα τα χρονίζοντα προβλήματα της Δικαιοσύνης. Συνιστά ωστόσο μια ουσιαστική τομή που θα συμβάλει αποφασιστικά στην αποσυμφόρηση των δικαστηρίων και στην ταχύτερη και ποιοτικότερη απονομή της Δικαιοσύνης.

Η διαμεσολάβηση, ως ο πλέον σύγχρονος και αποτελεσματικός μηχανισμός επίλυσης ιδιωτικών διαφορών, δημιουργεί συνθήκες ασφάλειας δικαίου απαραίτητες για τον χώρο της ιδιωτικής οικονομίας. Η ύπαρξη σύγχρονων και ευέλικτων μηχανισμών, μέσω των οποίων οποιαδήποτε διαφορά θα λύνεται γρήγορα και με μικρό κόστος, συμβάλλει στην ανάπτυξη και στην επιχειρηματικότητα. Ως εκ τούτου, η διαμεσολάβηση οφείλει να κατέχει πρωταρχική θέση στο γενικότερο σχέδιο δράσης της πολιτείας για την ανοικοδόμηση της ελληνικής Δικαιοσύνης και τη διαμόρφωση ενός ελληνικού νομικού πολιτισμού, σύνθεσης και ειλικρινούς διαπραγμάτευσης.

Ο Νικόλας Κανελλόπουλος είναι γενικός γραμματέας του υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων