«10»: επιστροφή στην Ελλάδα του 1957

Μία από τις καλύτερες τηλεοπτικές παραγωγές που συνδύασαν ιδανικά σενάριο, ερμηνείες, σκηνοθεσία και αισθητική της εικόνας, το «10» του Μ. Καραγάτση, επαναπροβάλλεται από τον Alpha.

Αδοξο και βιαστικό πριν από τέσσερα χρόνια το τέλος της, όμως τότε (2007-2008) η ατμόσφαιρα στην εγχώρια τηλεόραση ήταν πολύ διαφορετική. Η τηλεθέαση με πολύ φτηνότερα υλικά ήταν εύκολη, το φιλοθέαμον πλήθος κατανάλωνε βουλιμικά παντός είδους φαντεζί υποπροϊόντα και το κλίμα της πανηγυρικής σπατάλης που επικρατούσε από τις τηλεοπτικές παραγωγές έως την καθημερινότητα του βίου δεν ταίριαζε με την ανάμνηση μιας λαϊκής Ελλάδας στις πρώτες της προσπάθειες να αναρριχηθεί κοινωνικά. Ηταν η εποχή που προτιμούσε ο ντόπιος μανταμοσουσουδισμός να ξεχάσει τον «Μπίθουλα».

Η συγκυρία σήμερα είναι πολύ διαφορετική και τα τηλεοπτικά υλικά με τα οποία ζυμώθηκε το «10» για τον Alpha – όπως και το «Νησί» για το Mega, μερικά χρόνια αργότερα, που αποθεώθηκε – είχαν την υψηλή ποιότητα που δύσκολα μπορεί πλέον να αντιμετωπίσει οικονομικά η ελληνική τηλεόραση.

Υπήρξε εξαιρετική η προσαρμογή του ημιτελούς μυθιστορήματος του Καραγάτση στη μορφή σεναρίου για τηλεοπτικό σίριαλ από τους Σταύρο Καλαφατίδη και Μαίρη Ζαφειροπούλου, όμως το αποτέλεσμα απογείωσε η σκηνοθεσία της Πηγής Δημητρακοπούλου στην οποία η εγχώρια τηλεόραση οφείλει ακόμη μια έξοχη μεταφορά, ενός μάλλον μέτριου λογοτεχνικού προϊόντος, της «Αίθουσας του θρόνου» του Αθανασιάδη (Mega, 1998).

Και στις δύο σειρές, η εξαιρετική ώς την τελευταία της λεπτομέρεια αναπαράσταση της εποχής έμοιαζε να «φωτίζεται» από μια τρυφερότητα για τα ανθρώπινα, από τα πιο ταπεινά ώς τα μεγαλειώδη. Χαρακτηριστικό της ευαίσθητης ματιάς της σκηνοθέτιδας στους ήρωές της. Οσο γι’ αυτούς τους τελευταίους, ευτύχησαν να ερμηνευθούν στο «10» από μια ιδανική επιλογή ηθοποιών.

Αλήστου μνήμης ο Φουντούκης του Βασίλη Χαραλαμπόπουλου, ο λαϊκό τύπος με το αχαλίνωτο επιχειρηματικό δαιμόνιο – αντίστοιχό του θα μπορούσαμε να δούμε στον πωλητή των «βρώμικων» του Μαυρομουστακάκη, στο πασίγνωστο διαφημιστικό σποτ. Και οι δυο τους φτιαγμένοι από τα ίδια υλικά που το λαϊκό θέαμα – και μυθιστόρημα – αποτύπωσε και εντέλει συντήρησε αναλλοίωτα στον χρόνο.

Η Δέσποινα Νταηγιώργη της Μαρίας Πρωτόπαπα, με τη διακριτική αλλά ασφυκτιούσα θηλυκότητα από τον κουτοπόνηρο μικροαστισμό τού συζύγου που ερωτεύεται το βαθύ αίσθημα σεβασμού γι’ αυτήν του πλούσιου γερο-Καλογερά (Καταλειφός).

Οσο για το ίδιο το «10», όπως όλα τα έργα του Καραγάτση που μεταφέρθηκαν στη μικρή οθόνη και έγιναν όλα επιτυχίες (Γιούγκερμαν, Συνταγματάρχης Λιάπκιν, Κίτρινος Φάκελος), περιέχει το πλούσιο υλικό μιας πολύτιμης για τον τόπο κοινωνικής μνήμης, την πρώτη ύλη, τα βασικά δομικά υλικά με τα οποία χτίστηκε το οικοδόμημα της σύγχρονης Ελλάδας.

Είναι τα στοιχεία που προκαλούν ένα αίσθημα οικειότητας στον αναγνώστη, ακριβώς αυτό που επιδιώκει να δημιουργήσει και το τηλεοπτικό σίριαλ με τον θεατή. Μεταξύ καταγγελίας της ανθρώπινης αθλιότητας και αποθέωσης της ευφυούς ταπεινότητας, ανάμεσα σε πάθη της κρεβατοκάμαρας, κυνικό κυνήγι του χρήματος, ανάμνηση αρχαιοελληνικού μεγαλείου και ζωή στη σκληρή πραγματικότητα μιας Ελλάδας των φτωχαδακίων, τα έργα του Καραγάτση εκτυλίσσονται με μια μέθοδο που ταυτίζεται πλήρως με τη σαπουνόπερα. Τη σπειροειδή εξέλιξη των ιστοριών που διαπλέκονται ατελείωτα η μία με την άλλη.

Ετερο καραγάτσειο χαρακτηριστικό που συναντάται και στα επιτυχημένα τηλεοπτικά σίριαλ και το οποίο αποτέλεσε παράγοντα επιτυχίας των σειρών «Γιούγκερμαν» (στην πρώτη εκδοχή του 1976, σε σενάριο Βαγγέλη Γκούφα, σκηνοθεσία Βασ. Γεωργιάδη, με τον Αλέκο Αλεξανδράκη, καθώς η δεύτερη εκδοχή του 2008 με τον Κωνσταντίνο Μαρκουλάκη δεν ευτύχισε) και «Συνταγματάρχης Λιάπκιν» (1979, σενάριο επίσης Γκούφας και σκηνοθεσία Γεωργιάδης), είναι και οι ισχυροί, κυνικοί ανδρικοί χαρακτήρες που επιδιώκουν την πλήρη υποταγή των γυναικών – και δη μέσω του σεξ -, επιβάλλουν τη δύναμή τους στο περιβάλλον τους και κυνηγούν ακατάπαυστα την εξουσία, χωρίς να είναι απαραιτήτως θετικοί ήρωες – κάπως έτσι θα μπορούσε να περιγραφεί και ο Τζέι Αρ του «Ντάλας», άλλωστε.

Η διαφορά στον Καραγάτση είναι ότι δίπλα σε αυτούς υπάρχει η «πανανθρώπινη παλίρροια», άνθρωποι που μάχονται για την επιβίωση μέσα στο ντεκόρ μιας ολόκληρης εποχής που αποτυπώνεται με λεπτομέρειες, μετατρέποντας την αφήγηση σε έναν τεράστιο πίνακα. Αυτό ακριβώς είναι και το «10» της Πηγής Δημητρακοπούλου που επαναπροβάλλεται.