Ο αντιεθνικιστής Τάιμπο

«Δεν γινόταν να γυρίζει τον κόσμο και να ζητιανεύει αρχαιολογικά ευρήματα κλεμμένα από πρώην προέδρους της δημοκρατίας, χωρίς να νιώθει κάπου βαθιά μέσα του μια βιτσιά της άτιμης εθνικής ντροπής. (…) Για σκέψου τι κωλοχώρα είμαστε, μονολόγησε. Είμαστε απολύτως αναξιοπρεπείς».

Το 1992, ενώ γιορτάζονταν με λαμπρότητα τα 500 χρόνια από την άφιξη του Χριστόφορου Κολόμβου στην Αμερική, ο 43χρονος τότε πολυβραβευμένος μεξικανός συγγραφέας Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο ΙΙ έγραψε ένα σχόλιο-καταπέλτη για τη σκοτεινή σχέση της πολιτικής με τον πολιτισμό, καμουφλαρισμένο κάτω από μια έξυπνη, ευκολοδιάβαστη και πρωτότυπη αστυνομική νουβέλα. Είναι το «Αντίο Μαδρίτη», η ένατη – και μέχρι τώρα τελευταία – περιπέτεια του ιδιόρρυθμου μονόφθαλμου ντετέκτιβ Εκτορ Μπελασκοαράν Σάυν, που πρωτοκυκλοφορεί μεθαύριο (εκδ. Αγρα, μτφ. Κρίτων Ηλιόπουλος) κλείνοντας, θα ‘λεγε κανείς, το μάτι στη σημερινή ελληνική κοινωνία.

Ο μεξικανός ντετέκτιβ κάνει το αντίστροφο από τον Κολόμβο ταξίδι, πηγαίνοντας στην πρωτεύουσα των κονκισταδόρες, για να πάρει πίσω τον θησαυρό του πολιτισμού των ιθαγενών – τον χρυσό θώρακα του βασιλιά των Αζτέκων Μοκτεζούμα – που κλάπηκε από το Εθνικό Μουσείο Ανθρωπολογίας της Πόλης του Μεξικού και πρόκειται να πουληθεί με κάθε μυστικότητα σε έναν ισπανό ιδιώτη συλλέκτη. Στην υπόθεση είναι μπλεγμένοι ένας πρώην πρόεδρος του Μεξικού, προσφάτως μακαρίτης, μια γοητευτική πρώην ερωμένη του, δημοφιλής τραγουδίστρια λαϊκών ασμάτων που έχει ξεκινήσει καινούργια ζωή στη νυχτερινή Μαδρίτη μαζί με έναν επαγγελματία παίκτη του πόκερ, ένας ποδοσφαιριστής που διψά για κοινωνική αναρρίχηση, και μια μαφία αρχαιοκαπήλων που τροφοδοτούν νεόπλουτους. Το τοπίο όμως είναι θολό καθώς δεν υπάρχουν αποδείξεις παρά μόνο η διαίσθηση ενός μεξικανού δημόσιου υπαλλήλου, του υποδιευθυντή εμπειρογνωμόνων στο Μουσείο Ανθρωπολογίας, που τυγχάνει φίλος του ντετέκτιβ.

Ολόκληρη η νουβέλα είναι στημένη πάνω στην αντιδιαστολή Ισπανίας – Μεξικού, κατακτητών – κατακτημένων, πλούσιων – φτωχών, ελίτ – λαού, χωρίς όμως την αρχαιολαγνεία που κρύβει την ουσία των πραγμάτων εδώ στην Ελλάδα. Ο Τάιμπο χρησιμοποιεί την υπόθεση ως μεταφορά, προκειμένου να καταγγείλει τις νοοτροπίες της εκμετάλλευσης και της λεηλασίας των περιφερειακών χωρών από τις χώρες του κέντρου, καθώς και των μη προνομιούχων από τους προνομιούχους που είναι τόσο αδίστακτοι ώστε προδίδουν ακόμη και την ίδια τους την πολιτισμική κληρονομιά, ακόμη και τον ίδιο τους τον έρωτα. Το σχόλιό του παραπέμπει στους απερχόμενους κυβερνήτες που αφήνουν πίσω τους άδεια τα κρατικά ταμεία, στους αναξιοπρεπείς πολιτικούς που κλέβουν τον τόπο τους «για μιαν Ελένη», στην ηγεμονική νοοτροπία της παράταξης του πλούτου που χρησιμοποιεί τους εθνικούς μύθους ολόκληρων πολιτισμών για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων της, στην πλαστή εικόνα που έχουν οι λαοί για τους ήρωές τους. Ας σκεφθούμε, μας λέει, σε ποιον ανήκει η Ιστορία. Στους λίγους και εκλεκτούς που την αντιλαμβάνονται ως επένδυση ή στους πολλούς που ματώνουν για να τη «γράψουν»; Και μέσω του μεξικανού ντετέκτιβ δίνει την συμβολική απάντηση: «Ο θώρακας του Μοκτεζούμα ανήκει σε όλους».

Το διακύβευμα λοιπόν σε αυτή την υπόθεση είναι πολιτικό, αντίθετα με ό,τι συμβαίνει στο αστυνομικό «Αφρισμένα νερά» της Ντόνα Λεόν (εκδ. Σύγχρονοι Ορίζοντες, μτφ. Ε. Μπαρτζινόπουλος) όπου παρακολουθούμε έναν διευθυντή μουσείου να αντικαθιστά αρχαιότητες με αντίγραφά τους. Εκεί το διακύβευμα είναι η καταγγελία ενός διεθνούς κυκλώματος αρχαιοκαπηλίας με πλοκάμια που οδηγούν στα διεφθαρμένα «λευκά κολάρα». Αντίθετα στον Τάιμπο το διακύβευμα είναι η ιδεολογική χρήση της πολιτισμικής κληρονομιάς μιας οικογένειας χωρών προς όφελος της ηγεμονικής πολιτικής.