[Φαινόμενα] Το κοινό δεν είναι πλέον δεδομένο

Πολλά είναι αυτά που άλλαξε η κρίση. Κυρίως τις ζωές των ανθρώπων. Είναι επόμενο να επηρεαστεί και η τηλεόραση. Οχι μόνο ο οικονομικός της τομέας που υπέστη πρώτος τα ισχυρότερα πλήγματα, αλλά ακόμη περισσότερο το ίδιο το μοντέλο λειτουργίας της όπως καθιερώθηκε στα χρόνια της μεγάλης ευφορίας.

Είχε διαμορφωθεί μια τηλεόραση «υπερπαραγωγή». Πέρα από τα πραγματικά μέτρα της μικρής εγχώριας αγοράς. Αλλά η ίδια η τηλεοπτική υπερπροσφορά τα έκανε και αυτά να φαντάζουν μεγαλύτερα.

Πολλά κανάλια, ακριβές παραγωγές – ακριβοπληρωμένες για την ακρίβεια – χολιγουντιανά κασέ και δη στον ενημερωτικό τομέα κ.λπ., κ.λπ. Ολα αυτά είναι πασίγνωστα.

Υπήρξε μια τηλεοπτική διόγκωση των μεγεθών, που επηρέασε ολόκληρη τη δημόσια σφαίρα, επομένως και την πολιτική. Οι πάμπολλες ώρες ενημερωτικού προγράμματος, μοιρασμένες σε πλήθος κανάλια μεγαλύτερα και μικρότερα, ενώ το πραγματικό μέγεθος της «πολιτικής αγοράς» ήταν φυσικά μικρό, ήταν επόμενο να διαμορφώνουν μια ψευδαίσθηση οργασμού στην παραγωγή πολιτικής, αλλά και κυβερνητικού έργου και αντιπολιτευτικού ελέγχου. Η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική. Με τον πιο σκληρό τρόπο.

Οι θρήνοι για την τηλεόραση που καταρρέει ήδη πολλοί. Αυτό που έχει σημασία είναι οι αλλαγές που θα επιβληθούν. Ο καταναλωτικός πρωτογονισμός πάντως, που σφράγισε τα εγχώρια ήθη επί δύο δεκαετίες, έχει καταδικαστεί στις συνειδήσεις των περισσοτέρων.

Είχαμε επισημάνει όταν άρχισε στο εξωτερικό η οικονομική κρίση να δημιουργεί νέα τηλεοπτικά φαινόμενα, σε συνδυασμό με τη διευρυνόμενη χρήση των social media, ότι το είδος των εκπομπών που απευθύνονται στις αγορές της αφθονίας βρίσκεται σε πτώση.

Οι δύσκολες οικονομικές συνθήκες δεν επιτρέπουν αισιοδοξία για ανάκαμψη, τουλάχιστον του είδους της τηλεόρασης που προτιμά περισσότερο από όλα το κοινό, την παραγωγή σειρών. Για πρώτη φορά από το 1970, όταν προβλήθηκε το πρώτο σίριαλ στην ιστορία της ελληνικής τηλεόρασης «Το σπίτι με τον φοίνικα» (πρωταγωνιστικό δίδυμο Κώστας Καρράς – Ερρικα Μπρόγιερ, παταγώδης αποτυχία), δηλαδή ύστερα από 42 ολόκληρα χρόνια, υπάρχει κενό παραγωγής.

Εν τω μεταξύ οι αλλαγές στην κοινωνία επηρεάζουν τις νοοτροπίες. Το κοινό δεν είναι πια δεδομένο για εκπομπές, δελτία και τηλεαστέρες, όπως δεν είναι οι ψηφοφόροι για τους πολιτικούς. Αίφνης έπειτα από μακρά περίοδο ανυποληψίας, η κρατική ΕΡΤ εμφανίστηκε να κερδίζει σημαντικά ποσοστά τηλεθέασης τη βραδιά των εκλογών.

Χωρίς να έχουν προηγηθεί θεαματικές αλλαγές ούτε στη μορφή ούτε στο περιεχόμενο των ενημερωτικών προγραμμάτων της, ούτε καν στα πρόσωπα. Ούτε η σταθερή και συστηματική εργασία πολλών ανθρώπων της ΕΡΤ αρκεί για να εξηγήσει το φαινόμενο. Το ίδιο έπρατταν και πριν.

Οπως και να έχει, οι μεγάλες αλλαγές στο πολιτικό πεδίο αντανακλώνται άμεσα στον ενημερωτικό τομέα της τηλεόρασης. Διαμορφωμένος να λειτουργεί υπό τις συνθήκες ενός παγιωμένου πολιτικού συστήματος, που οι ψηφοφόροι καταδίκασαν. Επέβαλαν αλλαγές αποστρέφοντας την κεφαλή – και την ψήφο – από τους δεινόσαυρους των βουλευτικών εδρών, των υπουργικών θώκων αλλά και των πανελικών στασιδίων. Και ακόμη περισσότερο, επέβαλαν συνεργασίες πολιτικών χώρων, συνθήκη που δεν ευνοεί ιδιαιτέρως έντονες τηλεπαραθυράτες συγκρούσεις.

Ως εκ τούτου, μπορεί να ήταν απλώς χιουμοριστικό το σχόλιο του Δημήτρη Καμπουράκη τις προάλλες, για τη δήλωση του Αντώνη Σαμαρά ότι το Υπουργικό Συμβούλιο θα είναι ολιγομελές, με 15 το πολύ μέλη: «Ωχ, δεν θα μπορούμε να κάνουμε εκπομπή, ποιους θα καλούμε, μέχρι τώρα με τόσους υπουργούς, υφυπουργούς, γενικούς γραμματείς, γεμίζαμε κάθε μέρα πρόγραμμα», Αντανακλά, όμως, πλήρως την τηλεοπτική πραγματικότητα.

Το καθημερινό πολιτικό λιανεμπόριο από πάνελο σε πάνελο, χωρίς να σταματήσει να έχει την σημασία του καθώς εξοικειώνει το κοινό με τα πολιτικά πρόσωπα και τον πολιτικό τους λόγο, αποδείχθηκε ότι δημιούργησε και μια εξοικείωση μέσω των σφοδρών, διαρκών συγκρούσεων με ακραία φαινόμενα ξεσπασμάτων. Αποκορύφωμα, το θλιβερό επεισόδιο στο πάνελ του Παπαδάκη με τις χειροδικίες του χρυσαυγίτη Κασιδιάρη εναντίον Λιάνας Κανέλη και Ρένας Δούρου. Και μπορεί οι κυνηγοί τηλεθέασης να έχουν την πεποίθηση ότι το κλίμα συναίνεσης δεν ευνοεί τα νούμερα, αλλά δημιουργεί νέες συνθήκες, οι οποίες καθιστούν το μοντέλο της ξέφρενης εναλλαγής πολιτικών προσώπων στα πανελικά στασίδια και των συγκρούσεων μεταξύ τους εκτός εποχής.