Στα ίχνη της εξαθλίωσης

Το 1993 της ανατέθηκε από την «Ουάσιγκτον Ποστ» να κάνει το πορτρέτο του τότε αντιπροέδρου Αλ Γκορ. Το έκανε, βέβαια, αλλά κατάλαβε ότι δεν ήταν αυτό το πεπρωμένο της. Μπορεί οι καυτές ειδήσεις να βγαίνουν από τον Λευκό Οίκο, από τα προεδρικά μέγαρα και τα πρωθυπουργικά γραφεία κάθε χώρας, οι ρεπόρτερ όμως που μπορούν και θέλουν να τις αναζητήσουν εκεί είναι πολλοί. Δεν είχε λόγο να μείνει σε αυτόν τον δρόμο. Προτιμούσε να πάει από τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα στα κατώτερα, να δει τι σημαίνει φτώχεια στις ΗΠΑ αλλά και αλλού, να νοιαστεί, με άλλα λόγια, για εκείνους στους οποίους δεν πέφτουν σχεδόν ποτέ τα φώτα της δημοσιότητας.

Και η Κάθριν Μπου δεν έχει κανέναν λόγο να μετανιώσει για τον δρόμο που διάλεξε. Περνούσε μήνες, καμιά φορά και χρόνια, να ακούει τους πιο φτωχούς και αδύναμους των Ηνωμένων Πολιτειών ήδη πριν πατήσει καν τα τριάντα. Μια έρευνά της, λίγο πριν από το 2000, για τις συνθήκες φροντίδας παιδιών με μαθησιακά προβλήματα αποκάλυψε μια μεγάλη σειρά ανεξήγητων θανάτων και της χάρισε το πρώτο Πούλιτζερ.

Ενα κείμενό της που επίσης έκανε θόρυβο και είχε τίτλο «The Marriage Cure», γραμμένο για το περιοδικό «New Yorker» το 2003, έριξε φως στις ταπεινώσεις δύο Αφροαμερικανίδων που έπαιρναν μέρος σε πρόγραμμα γάμων με κυβερνητική χορηγία.

Και τώρα, στα 48 της, ήρθε το δεύτερο Πούλιτζερ. Το πήρε για το πρώτο της βιβλίο με τίτλο «Behind the Beautiful Forevers», ένα βιβλίο – ρεπορτάζ για τη ζωή σε μία παραγκούπολη της Ινδίας. Η Κέιτ, όπως τη φωνάζουν οι φίλοι της, πέρασε πολύ μεγάλα διαστήματα από το 2008 μέχρι το 2010 σε μια παραγκούπολη που λέγεται Αναουάντι, δίπλα στο αεροδρόμιο της Βομβάης, και είδε πολλά. Τα ποντίκια έκαναν πάρτι, κάτι που φαινόταν και στα δαγκωμένα σώματα των παιδιών. Η ίδια φοβήθηκε περισσότερο όμως τη φυματίωση, που επίσης θέριζε. Μια φορά έπεσε και σε έναν λάκκο με λύματα. Το χειρότερο όμως ήταν οι θάνατοι και η βία. Η ζωή εκεί δεν αξίζει και πάρα πολλά. Ενας ρακοσυλλέκτης χτυπήθηκε από αυτοκίνητο και πέθανε στον δρόμο σκούζοντας χωρίς κανείς να του δίνει σημασία. Αρκετά κορίτσια αυτοκτόνησαν όσο ήταν εκεί, θύματα της ανδρικής βίας. Οπως η Μίνα, που τη δείρανε άσχημα γιατί αρνήθηκε να φτιάξει ομελέτα και ήπιε ποντικοφάρμακο. Προφανώς δεν ήταν η πρώτη φορά σε ένα μέρος όπου η Αστυνομία δέρνει τους πολίτες, οι άνδρες δέρνουν τις γυναίκες και τις κόρες τους, τα αγόρια δέρνουν τις αδελφές τους.

Οι άνθρωποι της συγκεκριμένης παραγκούπολης είναι πλήρως περιθωριοποιημένοι. Ακόμα και οι μεταφραστές της Κάθριν Μπου με δυσκολία έμπαιναν στο σπίτι – προτιμούσαν να μεταφράζουν από το κατώφλι. Δεν μπορούν πουθενά να βρουν το δίκιο τους, ούτε και γιατρειά, αφού έχουν χάσει κάθε αξιοπρέπεια και αντιμετωπίζονται ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας από αστυνομικούς, δικαστές, γιατρούς.

Περιμένει ότι μπορεί να αλλάξει κάτι επειδή έγραψε το βιβλίο; «Συνήθως οι δημοσιογράφοι υπερεκτιμούν τις δυνατότητές τους», είπε στην εφημερίδα «Γκάρντιαν». «Μικρή είναι η διαφορά. Αλλά το να μη γράψεις είναι χειρότερο. Αν δεν γράψεις τίποτα, δεν υπάρχει καμία περίπτωση να αλλάξει κάτι. Αν γράψεις, υπάρχει έστω μια μικρή πιθανότητα».

Μια αιτία που ακολούθησε αυτόν τον δύσκολο δρόμο στη δημοσιογραφία είναι ότι η ίδια είναι ασθενική: έχει περάσει πολλά αυτοάνοσα νοσήματα που της έχουν αφήσει σημάδια, λ.χ. αρθρίτιδα στα χέρια, και ξέρει αν μη τι άλλο πώς είναι να αισθάνεσαι μειονεκτικά. Μια άλλη αιτία είναι η δική της φτωχή οικογένεια – η μητέρα της ήταν πολύ φτωχή όταν μεγάλωνε τη δεκαετία του ’30 στη Μινεσότα και έπρεπε να αποφασίζει τι θα έκαιγε στη φωτιά για να ζεσταθεί κάθε φορά που το πετρέλαιο τελείωνε.

Το βιβλίο της δεν παίρνει πολιτική θέση, άλλωστε η ίδια επιλέγει να μη βάζει τον εαυτό της στην αφήγηση και της αρέσει να αφήνει την πολιτική στους πολιτικούς. Λέει όμως, όταν τη ρωτούν, πως «είναι προφανές ότι το οικονομικό σύστημα που έχουμε επιλέξει εξουδετερώνει την ικανότητά μας να συμπεριφερόμαστε ηθικά».