e-mail

Ούτε ένα τσιπ(ρ)άκι τόσο δα

Για Φοίβη.

Είναι επίκαιρο να αφιερώσoυμε στον Αλ. Τσίπρα και τους Τσιπραίους (εννοώ τους «απανταχού την Αθαμανίαν χώραν οικούντας και αλλαχού παρεπιδημούντας») το έτυμον του Τσίπρας και κάποιες γλωσσικές ερμηνευτικές – λαογραφικές, τουτέστιν ιστορικές – επ’ αυτού (του ονόματος) παρατηρήσεις, γιατί η γλώσσα μας είναι η ψυχή μας και η ιστορία μας.

Είναι βέβαιο ότι στη ρίζα του Τσίπρας υπάρχει η τσίπα. Εν αρχή ην (τα) τσίπουρα > (τα) τσίπρα [τα βόρεια ελληνικά ιδιώματα, όπως το ηπειρωτικό, αποβάλλουν το άτονο (ου), έτσι πουλί > πλι, κουτί > κτι, ζουμί > ζμι]. Από (τα) τσίπρα > Τσίπρας με την παραγωγική κατάληξη (-ας) παράγονται κύρια ονόματα που σημαίνουν αυτόν που φτιάχνει, παράγει, εμπορεύεται, φοράει, τρώει, πίνει, χρησιμοποιεί ή ασχολείται γενικά με ό,τι σημαίνει η πρωτότυπη (ριζική λέξη). Eτσι σκούφια > Σκουφάς, σαμάρι > Σαμαράς, μύλος > Μυλωνάς, βρακί > Βρακάς, τσάκα > Τσάκας, κλίτσα > Κλίτσας, τσίπρα > Τσίπρας.

(τα) Τσίπουρα > (τα) τσίπρα: είναι κυρίως οι φλούδες (πέτσες) και τα σαρκώδη υπολείμματα από τις ρώγες των σταφυλιών που πατήθηκαν (παραγωγή κρασιού). Από (τα) τσίπουρα (με ζύμωση, απόσταξη) > (το) τσίπουρο > (το) τσίπρο.

Ετυμολογία: τσίπουρα (τα) > τσίπες (οι) + (-ουρα), όπου τσίπες (οι) οι φλούδες, πέτσες και (-ουρα) μεσαιωνική < λατινική, ιταλική (-ura) κατάληξη ουσιαστικών (επιθηματική, πληθυντική, περιληπτική). Ετσι τσίπουρα (τα) είναι συνολικά οι φλούδες (πέτσες) των πατημένων σταφυλιών (στην περίπτωσή μας). Με τον ίδιο τρόπο παράγονται π.χ. κριάκουρα: συνολικά οι μεγάλες βραχώδεις βουνοκορφές, φλέσουρα: τα μικρά φλούδια – άχυρα που παίρνει ο αέρας στο αλώνισμα, λίχνισμα κ.ά.

Τσίπα < αλβαν. Cip/e, -a: ερμηνεία: 1. Λεπτή φλούδα (πέτσα) καρπών με σάρκα (μήλο, σταφύλι κ.λπ.), κρούστα (γάλα, γιαούρτι κ.ά.), πέτσα πληγής. 2. Κάθε υμένας (παρθενικός κ.ά.). 3. Ανθρωπος χωρίς ντροπή (μεταφ.), ξετσίπωτος. 4. Σχήμα συνεκδοχής (λαογραφία): το κεφαλομάντιλο (σκέπη, μπόλια, τσεμπέρι) που φορούσαν διά βίου και φορούν ακόμη, στις πατριαρχικές κοινωνίες της Βορειοδυτικής Ελλάδας και όχι μόνο, οι γυναίκες από την εφηβεία τους. Οι γυναίκες που α) θα τολμούσαν να εμφανιστούν χωρίς «τσίπα» ξετσίπωτες ή β) έχασαν την ερμηνεία (2) χωρίς «στεφάνι» θεωρούνταν επιμέμπτου ηθικής.

Επανέρχομαι και κλείνω με τη βεβαιότητα της σχέσης Τσίπρας – τσίπα, όπερ έδει δείξαι.

ΥΓ: Προσυπογράφω το «γράμμα» που πήρατε από τον Σταύρο (6/6/2012) με τις παρατηρήσεις: α) προτείνω να αλλάξουμε «λαό» γιατί η 17/6/2012 θα είναι άλλη μία 17/6. β) ο Σταύρος εξακολουθεί να έχει την τσίπα του (κάποιοι χωρίς τσίπα…).

Ιωάννης Χρ. Βήχας, συνταξιούχος εκπαιδευτικός – φιλόλογος

Οπως έχουν τραγουδήσει και οι παπαροκάδες Ελεύθεροι, αγαπητέ Ιωάννη, «είμαι ένα τσιπάκι τόσο δα / που θα σ’ οδηγήσει στη σκλαβιά / πάρε ό,τι ποθείς στον κόσμο αυτό / μου αρκεί να ζεις χωρίς Θεό» (ή τον Θεό σου…).