[Φαινόμενα] Η κυριαρχία του φόβου

Χειρότερος και από τον θυμό είναι ο φόβος. Σε αυτόν δείχνει να έχει καταλήξει ο τόπος ύστερα από δυο χρόνια πορείας προς το άγνωστο και καθημερινού ξεφλουδίσματος των ψυχικών αντοχών του. Και οι πρώτοι που έρχονται σε άμεση επαφή με το εκλογικό σώμα, οι πλέον αρμόδιοι για τη μέτρηση των σφυγμών του, οι δημοσκόποι, δίνουν τα πρώτα συμπεράσματα από μια σκληρή προεκλογική περίοδο που-κράτησε-πολύ.

Για «ψυχική κόπωση» των ψηφοφόρων μιλάει ο Τάκης Θεοδωρικάκος της GPO. Αυτήν τη φορά όμως ο κόσμος δεν εκφράζεται με τάσεις αποχής, το αντίθετο. Σαν να θέλει να βάλει ένα τέλος στην παρατεταμένη αβεβαιότητα και τη βασανιστική εξάντληση τόσο των ψυχικών του δυνάμεων όσο και εκείνων του κράτους.

«Μεγάλη συμμετοχή στις δημοσκοπήσεις» διαπιστώνει ο Δημ. Μαύρος της MRB, όμως «καθόλου θετικές προσδοκίες» και «μαύρα συναισθήματα» είναι η διάγνωση της ψυχικής κατάστασης του εκλογικού σώματος από τον Χριστόφορο Βερναρδάκη. Κυριαρχία του φόβου για τη χρεοκοπία, για τη μη καταβολή μισθών και συντάξεων, για το σκοτάδι που σκεπάζει το μέλλον και που κανένας δεν μπορεί με βεβαιότητα να προτείνει την ιδανική διέξοδο.

Και το ακόμη χειρότερο; Επιλογές κατά την προεκλογική αντιπαράθεση που ποντάρουν στον φόβο. Ο σκηνογράφος Αλέξανδρος Κωνσταντίνου αναλύει το σποτ της ΝΔ – που τελικώς αποσύρθηκε – με τα θλιμμένα σχολειαρόπαιδα που ζητούν απάντηση από τον δάσκαλό τους «γιατί η Ελλάδα δεν είναι στο ευρώ».

Ακόμη και αυτό το απόλυτο και αδιαπραγμάτευτο επικοινωνιακό στερεότυπο του δυτικού πολιτισμού, η χαρούμενη εικόνα των παιδιών του κάτω από οποιαδήποτε συνθήκη ως ύστατη ελπίδα συνέχειας της ζωής, ειδάλλως πρόκειται για διάψευση του ίδιου του νοήματος της ύπαρξής του, ανατράπηκε μέσα στην πιο σκληρή προεκλογική μάχη όλων των εποχών. Τη μάχη όχι για την επικράτηση του ενός προγράμματος ή του άλλου, ούτε καν για τη βουλευτική και υπουργική καρέκλα, αλλά για την εκμετάλλευση του φόβου.

Μια ομάδα επαγγελματιών εκφράζει στην κάμερα γκρίζα συναισθήματα. «Τι θα κάνουμε αν δεν υπάρχουν φάρμακα;» αναρωτιέται η κ. Σωτηροπούλου. «Δεν θέλω να βλέπουν τα παιδιά μου ότι φοβάμαι» λέει άλλος επαγγελματίας. Και ο μεγαλύτερος φόβος; Η ακυβερνησία.

«Δεν υπάρχει, δεν υπήρξε ποτέ και πουθενά λαός χωρίς αφήγηση» έγραφε ο Ρολάν Μπαρτ. Γι’ αυτό και παντού στον κόσμο αναλαμβάνει η μιντιακή επικοινωνία με κατευθύνσεις από την κεντρική πολιτική σκηνή να «αφηγηθεί» την ιστορία της κάθε εποχής. Τι συμβαίνει όμως όταν η κεντρική αφήγηση ενός λαού γίνεται ο φόβος;

Η εκπομπή δεν έχει απάντηση και ούτε μπορεί να δώσει. Αποτυπώνει συναισθήματα, συμπεράσματα ειδικών και έναν πολιτικό λόγο που έχοντας χάσει τις αλλοτινές του βεβαιότητες, αλλά παραμένοντας εγκλωβισμένος στην ίδια τελετουργική αντιπαράθεση κομματικών χώρων, καταφεύγει και αυτός στη διαχείριση συναισθημάτων αντί στη συγκρότηση σαφών προτάσεων.

Μεταξύ του ψυχογραφήματος του κόσμου και της χαρτογράφησης των συνθηκών που βιώνει, η «Ερευνα» θυμίζει δηλώσεις ισχυρών οικονομικών παραγόντων που έγιναν κατά τη διάρκεια αυτών των δύο χρόνων της πορείας του τόπου προς το άγνωστο. Ο Στίγκλιτς ήταν από τους πρώτους που είχαν πει: «Σε εποχές λιτότητας, η λύση είναι περισσότερα έξοδα και όχι περισσότερη λιτότητα». Ο Κρούγκμαν ήταν σαφής: «Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. (…) Βάλτε τις φωνές και απαιτήστε ανάπτυξη».

Παρεμβάλλεται ένα σύντομο ντιμπέιτ που οργανώνει η εκπομπή, μια συνάντηση των Κ. Χατζηδάκη από τη ΝΔ και Θ. Δρίτσα από τον ΣΥΡΙΖΑ ως μια ευκαιρία να αποσαφηνιστούν πολιτικές προτάσεις. «Σχέδιο φρόνησης» προτείνει ο πρώτος, γιατί «φοβάμαι ότι η αποπομπή μας από το ευρώ θα είναι μέρος της θεραπείας της ευρωπαϊκής κρίσης». Και «η λύση του ελληνικού δράματος είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη λύση του ευρωπαϊκού δράματος» είναι η ψυχολογική βεβαιότητα που αντιπροτείνει ο δεύτερος.