Οι Κύπριες της Νίκης Μαραγκού

^«Ηταν μια ομορφκιά η ζωή μας, ήταν ούλλα δικά μας, ενώ πόδα, όπου πατήσουμεν εν το ‘ρίζουμε, κόρη μου…».

Η Ελισάβετ είναι μια ελληνοκύπρια πρόσφυγας από την Καρπασία αλλά δεν είναι τσακισμένη. Η ζωή της υπήρξε σκληρή από την αρχή και άλλαξε δραματικά, όμως εκείνη ποτέ δεν θα καταραστεί ούτε τον άντρα της που «ήταν χουβαρτάς», ούτε τη μοίρα της ούτε κι εκείνους που την ξεσπίτωσαν.

Δεκαοκτώ γυναίκες σαν κι αυτήν, Ελληνοκύπριες αλλά και Τουρκοκύπριες, που έχασαν τις σταθερές τους και τις αναφορές τους, αδικήθηκαν και ξεριζώθηκαν, όμως δεν νικήθηκαν από την Ιστορία, άνοιξαν την καρδιά τους στην κύπρια συγγραφέα Νίκη Μαραγκού. Ετσι προέκυψαν οι «Δεκαοκτώ αφηγήσεις» (εκδ. Το Ροδακιό), ένα βιβλίο-διαμάντι, που πάλλεται από τις τραγουδιστές φωνές της Μαρίας, της Μαρίτσας, της Μαρούλας, της Μαρίκκας, της Εμινέ ή της Ναζίμ κ.ά. και διασώζει μια εικόνα της Κύπρου που μένει έξω από τις ιστορικές ή κοινωνιολογικές μελέτες. Από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα και διαφορετικές περιοχές, οι γυναίκες αυτές ιχνηλατούν το παρελθόν τους για να επιβιώσουν στο παρόν. Ολες τους προκομμένες, «εν τζιαί εκάθουνταν λεπτόν», διηγούνται τη ζωή τους αναδεικνύοντας την αλληλεγγύη των δύο κοινοτήτων πριν να τις χωρίσουν τα τραγικά γεγονότα του 1974. Η αποικιοκρατία, ο αγώνας της ΕΟΚΑ, η εισβολή χωνεύονται μέσα στην καθημερινότητά τους και φωτίζονται «από τα κάτω» όχι με τα πολιτικά αλλά με τα υπαρξιακά τους χαρακτηριστικά. Αντίθετα δηλαδή απ’ ό,τι συμβαίνει με τα συνήθη βιβλία-μαρτυρίες, εδώ η έμφαση δεν είναι στο «τι» και το «πώς» της Ιστορίας αλλά σε όλες εκείνες τις λεπτομέρειες, στα εκ πρώτης όψεως ασήμαντα πράγματα της καθημερινής ζωής που διαμορφώνουν τη συνέχεια μέσα στις ρήξεις, στις καταστροφές, στους πολέμους και στις συγκρουσιακές καταστάσεις.

Η Ελισάβετ θα ξαναεπισκεφθεί το χωριό της έπειτα από 30 χρόνια και θα καμαρώσει τον φράχτη και το αυτόματο πότισμα που έβαλε στο περιβόλι της ο τούρκος έποικος και τα λαχανικά που φύτεψε στο παλιό της βασίλειο. Κι όταν εκείνος θα της πει απολογητικά «ήρταμεν δκυό τζιαί εγινήκαμεν δεκαέξι…», εκείνη θα δείξει κατανόηση. Μέσα της όμως κρατά πάντα τη γεύση από τα μούρα της αυλής της, κι εκεί επιστρέφει στα όνειρά της. Σε μια εποχή ρευστή σαν τη σημερινή, όπου οι βεβαιότητες καταρρέουν, γυναίκες σαν την Ελισάβετ, σαν τη Δήμητρα που δίδασκε αγγλικά στις βίλες των Εγγλέζων, σαν τη Μουσεϊντέ Χανούμ που έζησε κρυμμένη από την Εθνική Φρουρά στις σπηλιές των Κόκκινων, τη Μαρούλα που έκανε τον σύνδεσμο στον αγώνα της ΕΟΚΑ μεταφέροντας με χίλιες προφυλάξεις αλληλογραφία, την Κοραλλία που έχασε τη μνήμη της, εγκλωβισμένη είκοσι μήνες στο σπίτι της από τους εποίκους, μοιάζουν να γνωρίζουν διαισθητικά ότι το σωστό και το δίκαιο είναι αυτό που υπηρετεί τις ανάγκες της συμβίωσης, της φροντίδας του άλλου, της αγάπης για τον τόπο.

Ψυχή επί 27 χρόνια (1980-2007) του παρεμβατικού βιβλιοπωλείου Κοχλίας στη Λευκωσία η 63χρονη σήμερα συγγραφέας είχε επιλέξει μια αντίστοιχη προσέγγιση και στο πλέον πρόσφατο μυθιστόρημά της, το «Γεζούλ» (στα αραβικά σημαίνει «όλα χάνονται», εκδ. Εστία), παντρεύοντας τις παράλληλες αφηγήσεις δυο γυναικών του 19ου και του 21ου αιώνα. Ωστόσο τώρα δεν αφήνει κανένα περιθώριο στη συγγραφική επινόηση. Η Μαραγκού συνάντησε ξανά και ξανά αυτές τις γυναίκες, κέρδισε την εμπιστοσύνη τους, κατέγραψε τα λεγόμενά τους κρατώντας τη διάλεκτό τους, και η μόνη της παρέμβαση ήταν να αφαιρέσει τις επαναλήψεις από τις ιστορίες τους και να προσθέσει υποσελίδιες σημειώσεις με την ερμηνεία κάποιων λέξεων. Ο αναγνώστης δεν κουράζεται λοιπόν ούτε στιγμή διότι ο λόγος των γυναικών αναδύεται τόσο ζωντανός, ώστε προσεγγήζει αυτό το βιβλίο με όλες του τις αισθήσεις.