Οχι μόνο οικονομική ένωση

Το όνειρο μιας ενωμένης Ευρώπης γεννήθηκε από τις στάχτες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, δίνοντας την ελπίδα ενός μέλλοντος δίχως πόλεμο. Οι ονειροπόλοι ήταν οι διανοούμενοι της Ευρώπης, οι Ευρωπαίοι που αποδέχθηκαν την ενότητα ως το υπέρτατο αντίδοτο στις μαζικές συρράξεις.

Η δημιουργία της ΕΕ απέβλεπε στην αντιμετώπιση της ιστορικής αντιπαλότητας μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας που υποδαύλισε τον Α’ και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Περαιτέρω, η ΕΕ εγκαθιδρύθηκε ως προμαχώνας που θα αναχαίτιζε τη Σοβιετική Ενωση από την κατάληψη της Δυτικής Ευρώπης είτε διά της βίας είτε διά της εκ των έσω ανατροπής.

Προκειμένου να περιορίσει ένα τέτοιο ενδεχόμενο ιδρύθηκε επίσης το ΝΑΤΟ το 1949. Το πεδίο αντιπαράταξης ήταν το Βερολίνο και η Δυτική Γερμανία. Το κύριο έναυσμα ανάφλεξης θερμοπυρηνικού πολέμου συνιστούσε η σοβιετική προέλαση στο Βερολίνο, σε συνδυασμό με μια ευρύτατη επίθεση τεθωρακισμένων στη βόρεια γερμανική πεδιάδα.

Και όμως έως το 1955 ήταν απαγορευμένο στους Γερμανούς να διατηρούν ένοπλες δυνάμεις και να συμμετέχουν στην άμυνα της Ευρώπης. Το αποτέλεσμα ήταν να εξοικονομήσουν δισεκατομμύρια από εξοπλισμούς, τα οποία συνέτειναν στη χρηματοδότηση του γερμανικού οικονομικού θαύματος. Ακόμη και μετά το 1955 οι Γερμανοί άργησαν να οικοδομήσουν αξιόπιστη αμυντική δύναμη και να ξανακτίσουν την αμυντική τους βιομηχανία.

Πράγματι, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου οι ΗΠΑ, η Μ. Βρετανία, ο Καναδάς και η Γαλλία υπερασπίστηκαν τους Δυτικογερμανούς από τους Ανατολικογερμανούς. Ακόμη και μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, οι χώρες του ΝΑΤΟ συνέχισαν να υπερασπίζονται την Ευρώπη, ενώ η Γερμανία ενωνόταν και πάλι. Ας μην ξεχνάμε ότι σε περίπτωση πολέμου μεταξύ ΝΑΤΟ και Συμφώνου Βαρσοβίας οι Ενοπλες Δυνάμεις της Ανατολικής Γερμανίας θα ήταν η αιχμή της λόγχης στην εισβολή του Κόκκινου Στρατού στη Δύση.

Το κόστος της γερμανικής επανένωσης ήταν υψηλό: 1,3 τρισ. ευρώ έχει έως τώρα ξοδέψει το Βερολίνο για να επιδοτεί τους διόλου παραγωγικούς Ανατολικογερμανούς. Μάλιστα, στη Δύση υποχρεώθηκαν να παροτρύνουν εργάτες να συνταξιοδοτηθούν, προκειμένου να διασφαλίσουν θέσεις εργασίας σε αντιπαραγωγικές ανατολικογερμανικές βιομηχανίες, π.χ. στον τομέα της χαλυβουργίας.

Επίσης, το Βερολίνο εξίσωσε τις συντάξεις των Ανατολικογερμανών με αυτές της Δυτικής Γερμανίας. Οι Ανατολικογερμανοί είχαν καταβάλει ελάχιστους φόρους, καθώς όλες οι επιχειρήσεις τους ήταν υπό κρατικό έλεγχο. Γενιές Ανατολικογερμανών, της Ανγκελα Μέρκελ περιλαμβανομένης, έζησαν σε ένα σύστημα που φρόντιζε τις βασικές τους ανάγκες, καταργώντας όλα τα ατομικά δικαιώματα και το δικαίωμα του επιχειρείν. Κατά συνέπεια, οι Ανατολικογερμανοί, επιδιώκοντας να αποστασιοποιηθούν από το κομμουνιστικό παρελθόν, έχουν αναγάγει σε υπέρτατη εμμονή τη δημοσιονομική υπευθυνότητα και αποστρέφονται τις επιδοτήσεις και τον σοσιαλισμό.

Η Μέρκελ αντιτίθεται στην έννοια των ευρωομολόγων, που θα μπορούσαν να σώσουν την ευρωζώνη και να προλάβουν την οικονομική ερήμωση των μεσογειακών μελών της ΕΕ. Υποκριτικά λησμονεί ότι η κυβέρνησή της βρίσκεται στη μέση της διαδικασίας μεταφοράς 156 δισ. ευρώ προς την πρώην Ανατολική Γερμανία για την περίοδο 2005-2019 – μεταφορά που είναι χάρισμα, όχι δάνειο.

Οφείλει να βοηθήσει την πρώην μητέρα-πατρίδα της, αλλά επίσης οφείλει να επιδείξει την ίδια στράτευση στη σωτηρία της ΕΕ. Ωστόσο ίσως το παρελθόν της Μέρκελ, όπως και πολλών πρώην Ανατολικογερμανών, βαραίνει πολύ πάνω της για να της επιτρέψει να αποδεχθεί την έννοια μιας ενωμένης Ευρώπης. Αυτοί οι Γερμανοί, σε αντίθεση με εκείνους των οποίων ηγείτο ο Χέλμουτ Κολ, έχουν κατασκευασμένη ιστορία. Στους Ανατολικογερμανούς έμαθαν ότι ο πόλεμος και το Ολοκαύτωμα έγιναν από τους Ναζί, και ότι όλα αυτά ουδεμία σχέση έχουν με τους ίδιους.

Αντίθετα, ηγέτες όπως ο Κολ και ο Μιτεράν είχαν βιώσει την αγωνία του πολέμου και της Κατοχής. Αμφότεροι πίστευαν ότι η νομισματική ένωση είχε να κάνει περισσότερο με την ιδέα της ευρωπαϊκής ομοσπονδίας παρά με τα λεφτά.

Και πράγματι, η Συνθήκη του Μάαστριχτ επρόκειτο να είναι το πρώτο βήμα προς την εγκαθίδρυση μιας ευρωπαϊκής ομοσπονδίας. Ωστόσο, αν η νομισματική ένωση επρόκειτο να βασιστεί σε οικονομικά και μόνο κριτήρια, τότε τα περισσότερα από τα σημερινά της μέλη θα αποκλείονταν.

Το πρόβλημα με τη Μέρκελ είναι ότι προσπαθεί να εφαρμόσει στενά οικονομικούς κανόνες σε μια ευρωζώνη όμηρο πολιτικών σκοπιμοτήτων. Πώς θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει ευρωπαϊκή ομοσπονδία δίχως τα όριά της να συμπίπτουν γεωμετρικά με τα γεωγραφικά όρια της Ευρώπης; Πώς θα μπορούσε η ευρωπαϊκή ενοποίηση να μην περιλάβει την Ελλάδα, όπου γεννήθηκε η επίγνωση της Ευρώπης; Αυτός είναι ίσως ο λόγος που συνήργησαν οι γραφειοκράτες της ΕΕ στο «μαγείρεμα» των λογιστικών βιβλίων, ώστε να επιτρέψουν στα πιο αδύναμα κράτη να ενταχθούν στην ευρωζώνη ενώ οι πολιτικοί έκαναν τα στραβά μάτια.

O Ανδρέας Γερολυμάτος είναι καθηγητής και διευθυντής στο Κέντρο Ελληνικών Σπουδών – Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος στο Βανκούβερ του Καναδά