Το συννεφιασμένο μαγιάτικο απόγευμα έμοιαζε τέλειο σκηνικό για μια βόλτα στα μονοπάτια της ιστορίας του Νεκροταφείου της Ανάστασης, στον Πειραιά. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Μουσείων, ο Δήμος Πειραιά σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο, διοργάνωσε επίσκεψη στα ταφικά μνημεία, τα οποία είναι συνδεδεμένα με την ιστορία του βιομηχανικού Πειραιά.
Το Νεκροταφείο της Ανάστασης βρίσκεται δυτικά της εκκλησίας του Αγίου Διονυσίου, στα σύνορα με το Κερατσίνι. Φιλοξενεί τάφους των σημαντικότερων εκπροσώπων της πειραϊκής κοινωνίας, που υπήρξαν από τους σπουδαιότερους βιομηχάνους και εμπόρους. Ανάμεσά τους οι οικογένειες Ρετσίνα, Ράλλη, Δηλαβέρη, Βαρβαρέσσου, Τζον ΜακΝτούαλ.
Με τις σπουδαίες προτομές και τα αρχιτεκτονικά μνημεία του, στην ουσία αποτελεί ένα υπαίθριο ιστορικό μουσείο του 19ου και 20ού αιώνα, στα πρότυπα του κοιμητηρίου Περ Λασέζ του Παρισιού και του κοιμητηρίου της Γένοβας.
Η ιστορία. Η αρχική τοποθεσία βρίσκεται στον Αγιο Διονύσιο, την εκκλησία που οικοδομεί ο Κυριάκος Σερφιώτης, πρώτος δήμαρχος του Πειραιά στα 1835, σε μια ελώδη περιοχή γεμάτη βούρλα, απ’ όπου πήρε και το όνομα «Βούρλα».
Ο πολυπολιτισμικός χαρακτήρας της πόλης οδηγεί τις Αρχές να παραχωρήσουν, το 1852, ένα κομμάτι του κοιμητηρίου στους δυτικοευρωπαίους κατοίκους του Πειραιά.
Από το 1860 η πόλη επεκτείνεται και η περιοχή του Αγίου Διονυσίου γίνεται σταδιακά κομμάτι της, γεγονός που υπαγορεύει τη μεταφορά του νεκροταφείου. Το 1889 αποφασίζεται από τον δήμο η αγορά ενός γηπέδου 48.452 στρεμμάτων στην περιοχή Ευγένεια για να χρησιμοποιηθεί ως δημοτικό νεκροταφείο, που θα εγκαινιαστεί τελικά το 1904, αλλά θα περάσουν άλλα πέντε χρόνια έως ότου αρχίσει να λειτουργεί.
Η ανάπτυξη. Η ανάδειξη του Πειραιά ως πρώτης βιομηχανικής και εμπορικής πόλης της Ελλάδας στις τρεις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα και η μεγάλη οικονομική ευμάρεια των αστών κατοίκων της οδηγούν στην κατασκευή λαμπρών ταφικών μνημείων που αποτελούν σύμβολα πλούτου και κύρους των ιδιοκτητών τους.
Πολλοί από αυτούς εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα χωρίς, όμως να κόψουν τον ομφάλιο λώρο με τη γενέθλια πόλη και παρότι απέκτησαν πολυτελή ταφικά μνημεία στο Α’ Νεκροταφείο, εντούτοις απέκτησαν και οικογενειακό τάφο στο Νεκροταφείο της Ανάστασης.
Τα μνημεία του άλλωστε είναι σπουδαία γλυπτά και αρχιτεκτονικά έργα, εφάμιλλα εκείνων του Α’ Νεκροταφείου Αθηνών, δεδομένου ότι μεγάλος αριθμός από αυτά έχουν κατασκευαστεί από τους ίδιους τεχνίτες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο τάφος του πειραιώτη βιομηχάνου Δημητρίου Σεφερλή, ο οποίος έχει φιλοτεχνηθεί από τον γνωστό γλύπτη Φιλιππότη. Στον αντίποδα, χαρακτηριστικό παράδειγμα λιτού τάφου αποτελεί εκείνος του ποιητή Λάμπρου Πορφύρα, φιλοτεχνημένος από τον σπουδαίο αρχιτέκτονα Δημήτρη Πικιώνη.
«Οι πρώτοι τάφοι του νεκροταφείου», μας εξηγεί η ιστορικός και ξεναγός μας Ευαγγελία Μπαφούνη, «και κατά πάσα πιθανότητα πολλοί από αυτούς που μεταφέρθηκαν από τον Αγιο Διονύσιο καλύπτονταν από απλές, μαρμάρινες πλάκες με επιτύμβιες περιγραφές, συχνά μακροσκελείς. Η μεταφορά του νεκροταφείου θα πρέπει να τις κατέστρεψε. Αλλες πάλι θα πρέπει να σβήστηκαν για να επαναχαρακτούν τα στοιχεία του νέου ιδιοκτήτη του τάφου, δεδομένου ότι δεν είναι σπάνιο φαινόμενο η αλλαγή ιδιοκτήτη στους οικογενειακούς τάφους».
Σχόλια
