Ο «μικρομηκάς» της ισραηλινής λογοτεχνίας

Ενας συγγραφέας κρατείται όμηρος από τρεις άνδρες. Δεν θέλουν να τον ληστέψουν, αλλά ούτε και να τον σκοτώσουν. Αυτό που απαιτούν είναι να τους διηγηθεί μια ιστορία. «Στοιχηματίζω πως τέτοια πράγματα δεν συμβαίνουν στον Αμος Οζ ή στον Νταβίντ Γκρόσμαν», θα σκεφτεί εκείνος, ενώ στη συνέχεια θα αποπειραθεί να ικανοποιήσει την παράδοξη απαίτησή τους λέγοντάς τους μια ιστορία για έναν συγγραφέα ο οποίος κρατείται από τρεις άνδρες που του ζητούν να τους διηγηθεί μια ιστορία. «Αυτή δεν είναι μια ιστορία. Αυτή είναι μια μαρτυρία. Είναι ακριβώς ό,τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή. Ακριβώς αυτό που προσπαθούμε να αποφύγουμε. Μην έρχεσαι και μας πετάς στα μούτρα την πραγματικότητα σαν σε σκουπιδιάρικο. Χρησιμοποίησε τη φαντασία σου, φίλε, δημιούργησε, επινόησε, φτάσε μέχρι το τέρμα», θα του πει ένας από αυτούς και ο συγγραφέας – φανταστικός και πραγματικός – θα τον ακούσει.

Η παραπάνω ιστορία, η οποία εμπεριέχεται στην τελευταία συλλογή του ταλαντούχου ισραηλινού συγγραφέα «Ξαφνικά, ένας χτύπος στην πόρτα / Suddenly, a knock on the door» που πρόσφατα μεταφράστηκε στα αγγλικά, θα μπορούσε να αποτελεί ένα άτυπο μανιφέστο των συγγραφικών του προθέσεων. Στα διηγήματά του – «σκληρά, αστεία, γεμάτα δύναμη και διεισδυτικότητα, και ταυτόχρονα βαθιά ανθρώπινα, τραγικά και πολύ συγκινητικά», σύμφωνα με τον Αμος Οζ – ο Κέρετ επιλέγει να μας μιλήσει όχι για αυτό που εκλαμβάνεται ως πραγματικό, αλλά για το φανταστικό, για το απίθανο, για αυτό που ξεφεύγει από το ασφυκτικό πλαίσιο της όποιας αντικειμενικότητας. Σε πρόσφατη συνέντευξή του στη «Γκάρντιαν» αναφορικά με τον τρόπο που γράφει ο Κέρετ δήλωσε ότι συνήθως δεν έχει κάποια ιδέα στο μυαλό του, την οποία στη συνέχεια προσπαθεί να αποδώσει στο χαρτί: «Ενα αρχικό σημείο σίγουρα υπάρχει, αλλά ποτέ δεν ξέρω πού θα καταλήξω. Αυτό που πρέπει να κάνω είναι να πατήσω το γκάζι και να αφήσω το τιμόνι από τα χέρια μου. Αν τρακάρω, ίσως να καταλήξω κάπου που θα υπάρχει ενδιαφέρον, αλλά αυτό δεν μπορώ να το γνωρίζω εξαρχής». Καθώς αποσύρεται από την αντικειμενικότητα της πραγματικότητας για να εισχωρήσει στην υποκειμενικότητα των ζωών των πρωταγωνιστών του, ο Κέρετ καταφέρνει να θίξει με τρόπο έμμεσο και καυστικό θέματα όπως ο έρωτας και το σεξ, οι ανθρώπινες σχέσεις, η φιλία, οι οικογενειακοί δεσμοί, η θρησκεία, η τρομοκρατία, η παιδικότητα, το (καίριο για τους Ισραηλινούς) ζήτημα της ταυτότητας.

Αυτές τις ημέρες αναμένεται να κυκλοφορήσει στα ελληνικά «Το κορίτσι στο ψυγείο» (εκδ. Καστανιώτη), μια επιλογή από τα καλύτερα διηγήματά του, πολλά από τα οποία προέρχονται από το βιβλίο του «Missing Kissinger» το οποίο έχει συμπεριληφθεί στα 15 σημαντικότερα ισραηλινά βιβλία όλων των εποχών. Εκεί, μεταξύ άλλων, παρακολουθούμε την κάθοδο των ολύμπιων θεών στη γη με σκοπό να εργαστούν, έναν άνδρα ο οποίος έχει την ικανότητα να ακινητοποιεί τους ανθρώπους γύρω του απλώς φωνάζοντας «Ακίνητοι», μια γυναίκα η οποία μαθαίνοντας ότι κάποιος ανακάλυψε ένα φάρμακο κατά της μοναξιάς αποφασίζει να παρατήσει τον σύντροφό της προτού αυτός την απατήσει, έναν μάγο ο οποίος σε ένα παιδικό πάρτι αντί για λαγό βγάζει από το καπέλο του ένα νεκρό μωρό, έναν άνθρωπο ο οποίος σπρώχνει από μια ταράτσα στο κενό τον φύλακα-άγγελό του, για να μείνει έκπληκτος στη συνέχεια βλέποντάς τον να συνθλίβεται στο έδαφος αντί να πετά. Εκτός από τη λογοτεχνία, οι επιδόσεις του Κέρετ είναι εξαιρετικές και στον κινηματογράφο. Πολλές από τις ιστορίες του αποτέλεσαν τη βάση για να γυριστούν περισσότερες από 40 ταινίες μικρού μήκους. Επίσης, εκτός από τα πάμπολλα λογοτεχνικά βραβεία που έχει λάβει στη χώρα του αλλά και στο εξωτερικό, έχει βραβευτεί με τη Χρυσή Κάμερα του Φεστιβάλ των Καννών για την ταινία «Μέδουσες», την οποία σκηνοθέτησε μαζί με τη σύζυγό του, ηθοποιό του θεάτρου Σίρα Γκεφέν.

Γεννημένος το 1967 στο Τελ Αβίβ, ο Ετγκαρ Κέρετ θεωρείται σήμερα ένας από τους κορυφαίους και πιο χαρισματικούς εκπροσώπους της νεότερης λογοτεχνικής γενιάς του Ισραήλ. Αποφεύγοντας να μπει στους κοινούς τόπους της ισραηλινής λογοτεχνίας – πολιτικός φανατισμός, τυφλή βία, θάνατος αναίτιος και ξαφνικός -, ο 45χρονος συγγραφέας παρουσιάζει στιγμιότυπα της καθημερινής ζωής των συμπατριωτών του από μια υπερρεαλιστική προοπτική. Αυτό που επιδιώκει να αγγίξει είναι η υποκειμενική διάσταση της πραγματικότητας. Για τον Κέρετ τα καίρια ζητήματα που απασχολούν το σύγχρονο Ισραήλ δεν είναι τόσο εθνικά δράματα όσο καθολικά διλήμματα της ύπαρξης. Μιας ύπαρξης η οποία παρ’ όλη την (υποτιθέμενη) κανονικότητά της συνήθως βιώνεται με τρόπο τόσο προσωπικό όσο και παράδοξο. Οι πρωταγωνιστές ή καλύτερα οι αντιήρωες των μικρών και ενίοτε μικρότατων ιστοριών του – ένα μαγικό χρυσόψαρο, μια αιμορροΐδα που υποφέρει εξαιτίας του ανθρώπου που τη φέρει, άνθρωποι που κρύβονται μέσα σε άλλους ανθρώπους και το μόνο που τους κρατά σε απόσταση είναι ένα φερμουάρ που βρίσκεται κάτω από τη γλώσσα τους, μια γυναίκα που γεννά μια γάτα, ένα ψάρι που μεταμορφώνεται σε άνθρωπο – επιτρέπουν στον καινοτόμο συγγραφέα να γράψει ιστορίες που, όπως λέει, δεν είναι «πραγματικά αληθινές αλλά ουσιαστικά αληθινές».

Στην Ελλάδα κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Καστανιώτη οι συλλογές διηγημάτων του «Ο οδηγός λεωφορείου που ήθελε να γίνει θεός», «Το μπλουζ της Γάζας» και «Ο Εκείνος».