[Φαινόμενα] Θύματα μιας εποχής δίχως έλεος

Φιγούρα μια σταλιά, στη σκιά της κάμερας, να μη φαίνεται το πρόσωπο, το αύριο ακόμη είναι μπροστά της και ίσως καταφέρει να το ζήσει ελεύθερη και όπως πρώτη φορά το ονειρεύεται. Παιδί μιας εποχής δίχως έλεος, η Μαίρη και οι κολλητοί της – παρόμοιες ηλικίες – όλοι στη φυλακή. Μια παρέα ολόκληρη που μεγάλωνε στη Χίο, χαμένη στον ίλιγγο των ψευδαισθήσεων ανάμεσα στην αφθονία και τη στέρηση, χωρίς να γνωρίζει σε ποια πλευρά της ζωής της βρίσκεται το καθένα.

Την υπόθεση έφερε στο φως η κάμερα των «Πρωταγωνιστών». Μείναμε άφωνοι να παρακολουθούμε αγόρια και κορίτσια πίσω από τα κάγκελα της φυλακής να πληρώνουν την ανάγκη τους να υπάρξουν μέσα από τη μίμηση των χειρότερων ενήλικων ελαττωμάτων με μια αιφνίδια και σκληρά επιβεβλημένη ωριμότητα. Την ωριμότητα της φυλακής.

Αλλά έγκλειστοι πλέον μαθαίνουν να εκτιμούν την ελευθερία που νόμιζαν ότι τους στερούν τα μικρά όρια της τοπικής κοινωνίας, η οποία στένευε τους ορίζοντές της γύρω από μια υποκριτική σιωπή που ευνοούσε ώστε ο κύκλος της παιδικής βίας να διευρύνεται ανεξέλεγκτα.

Ενα παράδειγμα αυτό της Χίου, ίσως ανάμεσα σε παρόμοια άλλων κλειστών κοινωνιών, όπου η σιωπή καλύπτει ακραία παραβατικές συμπεριφορές παιδιών. Το καθένα τους από διαφορετική οικογενειακή αφετηρία – για να διαψευστεί το εύκολο επιχείρημα περί «διαλυμένης οικογένειας». Ολα τους με τις ίδιες ανάγκες για όρια και για αξίες, που τη μαθητεία τους δεν την εξασφαλίζουν πάντα ούτε η γονεϊκή ανοχή ούτε η ατμόσφαιρα μιας σχολικής, διεκπεραιωτικής εκπαίδευσης.

«Συμμορία»; Οχι, μια παρέα είμαστε, επιμένουν όλα. Μια «παρέα» που ο ένας μιμούνταν τον άλλον στη «μαγκιά» και την ανυπακοή, αλλά που αυτή, η τόσο τετριμμένη νεανική ανωριμότητα κατέληξε να γίνει εργαλείο στα χέρια αληθινής συμμορίας διακινητών ναρκωτικών. Σε αυτούς, φυσικά, δεν κατάφερε να φτάσει η Αστυνομία.

Πλήρωσαν οι μικρότεροι. Οι αναλώσιμοι. Αυτοί που γίνονται το λίπασμα για τον σπόρο του κακού. Είχαν και όνομα, οι Loco, είχαν και κατηγορία «τσικό», τους «baby loco», όπου εντάσσονταν οι πιο μικρές ηλικίες, να εξοικειωθούν, να θητεύσουν στους κανόνες της παραβατικότητας και να περάσουν κατόπιν στην ομάδα των «μεγάλων».

Ολοι τους ανήλικοι. Ολοι τους θύματα. Και οι γονείς το ίδιο. Μιας γκρίζας εποχής που αντάλλασσε τα όνειρα με ψευδαισθήσεις και τις αξίες με τη «μαγκιά». Το ομολογούν στον φακό ο καθένας με τον τρόπο του.

Ο πατέρας με τα ροζιασμένα χέρια που απορεί «για το αν φταίει που υπήρξε χαζομπαμπάς και δεχόταν τα πάντα» και ο άλλος πατέρας, που η εμφάνισή του υποδηλώνει διαφορετικό κοινωνικό περιβάλλον, αλλά έχει τον ίδιο καημό: «Τα παιδιά πρέπει να μεγαλώνουν με λιγότερες αγκαλιές και περισσότερη αυστηρότητα». Ισως απλώς με αξίες. Αυτές που όλα τους αιφνιδίως ανακάλυψαν μέσα στη σκληρότητα της τιμωρίας τους. Την οικογένεια που στάθηκε δίπλα τους. Τους θεραπευτές στις κοινότητες απεξάρτησης που τους βοηθούν να βρουν μια καινούργια πίστη στη ζωή και όνειρα για σπουδές. Τα όμορφα τοπία του νησιού τους και τη λιακάδα που στερούνται.

Με την κάμερα να κάνει τράβελινγκ στους τοίχους που παρεμβάλλονται από κελί σε κελί και από εκεί στον χώρο του επισκεπτηρίου, με τα μικρά τσιμεντένια κουβούκλια, ύστατους «θυλάκους» μιας έστω ασφυκτικά ελεγχόμενης αλλά ανθρώπινης επαφής για τους εγκλείστους, γινόταν σαφές ότι όλα αυτά τα παιδιά χρειάστηκε στο τέλος να αντιμετωπίσουν συμπυκνωμένη όλη την αυστηρότητα που απέφυγαν οι γονείς τους. Και ένα κράτος το οποίο δεν έχει ούτε αυτό τους μηχανισμούς που να επιτρέψουν πιο ήπιες μεθόδους συνετισμού: «Ξέρεις τι γίνεται μέσα στις φυλακές, τα μικρά θα βγουν χειρότερα απ’ ό,τι μπήκαν», λένε οι λίγο μεγαλύτεροι. Ο κύκλος της βίας δεν κλείνει εύκολα.