[Τρίτη άποψη] Δήλωση φρονήματος

Ο ορθός λόγος δοκιμάζεται σε περιόδους διχαστικών διενέξεων αλλά και «ακραίας ομοψυχίας», οπότε οι λίγοι διαφωνούντες βρίσκονται απολογούμενοι. Μιλώ, επί παραδείγματι, για όσους προέβλεπαν πως η «υπερήφανη πολιτική μας» στο Μακεδονικό οδηγούσε νομοτελειακά στο σημερινό αδιέξοδο. Την ίδια μοναξιά ένιωθαν πολλοί ακόμα, σε πολλές περιπτώσεις, ανάμεσά τους κι όσοι εγκαίρως διέκριναν το παντοειδώς δυσβάσταχτο κόστος του ολυμπιακού ονείρου αλλά δεν ακούγονταν γιατί χαλούσαν τη χορηγική και εθνική ευφορία. Ετσι ένιωθαν κι όσοι υπενθύμιζαν αρχές της φιλελεύθερης δημοκρατίας στο ζήτημα της ιθαγένειας των μεταναστών και στη διαμάχη των ταυτοτήτων. Πάντοτε ο ορθός λόγος βρισκόταν σε δεινή θέση σε αυτόν τον μακρύ κατάλογο.

Σήμερα όμως ο ορθός λόγος υφίσταται την πιο βίαιη επίθεση. Κρίση και Μνημόνιο έχουν δημιουργήσει ένα πλαίσιο όπου ανθούν ο πανικός, τα εκβιαστικά διλήμματα και η δημαγωγία. Οποιος προσέρχεται στον δημόσιο διάλογο πρέπει εξαρχής να δηλώσει πίστη στο θέσφατο του συνομιλητή του. Πρέπει καταρχήν να αποκηρύξει τον λαϊκισμό και τις παραφυάδες του. Να δεσμευτεί αδιαμαρτύρητα στη «μόνη ρεαλιστική οδό εξόδου από την κρίση» για να αποδείξει ότι τον ενδιαφέρει η σωτηρία της χώρας. Αυτός ο κυρίαρχος λόγος ορίζει τους κανόνες του διαλόγου και οικοδομεί το παράλογο στο όνομα της «κοινής λογικής». Αποθεώνει το ανούσιο: έχει βάλει μια χώρα για μήνες αυτιστικά να συζητά εάν οι εκλογές θα γίνουν μια εβδομάδα πριν ή μετά. Υμνεί το κενό περιεχομένου: αναδεικνύει την εκλογή με έναν και μοναδικό υποψήφιο σε κομματική αναγέννηση και δημοκρατική εποποιία. Βιάζει την προφανή αλήθεια: παρουσιάζει την κενή σιδερόφραχτη παρέλαση ως απότιση τιμής στους ήρωες του ’21. Βαφτίζει επιτυχία αυτό που χθες έλεγε απευκταία χρεοκοπία. Κραδαίνει ένα ιδιότυπο πιεσόμετρο που μετρά την ένταση του αντιλαϊκιστικού οίστρου. Ασκείται στην οργιαστική κινδυνολογία και υπονοεί, όταν δεν εννοεί καθαρά, πως η ελεύθερη επιλογή εκπροσώπων έχει και όρια. Οτι δηλαδή υπάρχουν σωστά και λάθος αποτελέσματα στις εκλογές και τα λάθος δύσκολα γίνονται δεκτά.

Ασκεί κι ο λόγος της αντίπερα όχθης βέβαια, στο μέτρο που του αναλογεί, τη δική του πίεση στον ορθό λόγο. Αυτός ο λόγος εκφέρεται πολύ πιο άγαρμπα και ανοργάνωτα, καταφεύγει κάποτε μάλιστα στη φυσική και όχι μόνο στη λεκτική βία. Απαιτεί κι αυτός δήλωση φρονήματος: πρέπει να αποκηρύξει προκαταβολικά το Μνημόνιο όποιος θέλει να αποδείξει πως δεν είναι εγκάθετος της τρόικας. Το χειρότερο όμως είναι ότι στις τάξεις του συχνά κρύβονται, πίσω από τις οργισμένες λέξεις της ανέχειας, οι τελευταίοι που δικαιούνται να μιλούν: τα ορφανά του πιο εκτρωματικού, διεφθαρμένου, αντιπαραγωγικού πελατειακού χθες, οι αγανακτισμένοι πελάτες που έμειναν χωρίς πάτρωνες και τώρα καταριούνται το Μνημόνιο.

Φυσικά δεν είναι ίσα τα όπλα των δυο πλευρών αλλά συνδιαμορφώνουν ένα ασφυκτικό πλαίσιο. Οποιος εκφέρει λόγο κριτικό εκτός των «στρατοπέδων» ανακαλείται στην τάξη. Οποιος κατανοεί ότι η σημερινή καταβαράθρωση επιτάσσει την επανεξέταση πολλών ακλόνητων πεποιθήσεων, κι αυτή η επανεξέταση δεν είναι μονοσήμαντη, πρέπει να επιδείξει πιστοποιητικά νομιμοφροσύνης. Βρίσκεται λοιπόν μεταξύ σφύρας και άκμονος εκείνος που προσπαθεί να συγκροτήσει συντεταγμένα και νηφάλια ένα νέο στρατηγικό όραμα και να διασφαλίσει τα μείζονα: την ανυποχώρητη υποστήριξη στην ευρωπαϊκή ιδέα αλλά με πίστη στην κοινωνική Ευρώπη. Την αλληλεγγύη στις πιο ευάλωτες ομάδες αλλά και τις αναγκαίες αναδιαρθρώσεις που θα καταστήσουν τη χώρα λειτουργική και παραγωγική. Την ασφάλεια των πολιτών αλλά και τον σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα όλων. Οποιος λοιπόν τα υποστηρίζει αυτά θεωρείται αυτόχρημα εθνικά ανεύθυνος από τους μεν και κοινωνικά ανάλγητος από τους δε. Κι αυτό γιατί η αντίθεση στο μνημονιακό αδιέξοδο και την εξαθλίωση, χωρίς όμως απώλεια της κριτικής μνήμης και της αυτοκριτικής σκέψης, ξενίζουν και απορρίπτονται ως περιττές πολυτέλειες. Σπεύδουν λοιπόν αμέσως και οι δυο πλευρές να καταγγείλουν ασάφειες, αμηχανίες και κρυφή συστράτευση με τον εχθρό.

Το ιδεολογικό λιντσάρισμα θα κλιμακωθεί στον δρόμο προς τις εκλογές. Μακάρι οι φορείς του ορθού λόγου, κόμματα, συλλογικότητες και άτομα, να αντέξουν. Μακάρι να μην υποκύψουν στη γοητεία της ευκολίας, των υποχωρήσεων, των συμβιβασμών και των ευκαιριακών συμμαχιών με εκπροσώπους του ξοφλημένου χθες. Υπάρχουν δυστυχώς ανησυχητικά δείγματα για το αντίθετο.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου