Γνωριμία με 175 μεγάλα μυαλά

Από τη Χάνα Αρεντ και την προσπάθειά της να κατανοήσει τα «στοιχεία της ντροπής» στη νεωτερικότητα (τον αντισημιτισμό, τον ιμπεριαλισμό και τον ρατσισμό) έως τον Νίκο Πουλαντζά και την ανάλυση του φασισμού· από το δίδυμο Χορκχάιμερ και Αντόρνο και την πρώτη συστηματική μαρξιστική κριτική της μαζικής κουλτούρας και επικοινωνίας έως τον επαναπροσδιορισμό από τον Λέο Στράους της φιλοσοφίας ως στοχασμό όχι πάνω στην αιωνιότητα αλλά πάνω στον ανθρώπινο πόνο· από τον Φρόιντ και την προσφορά ενός νέου πλαισίου για την κατανόηση της ανθρώπινης συνείδησης και αλληλεπίδρασης έως τον Μισέλ Φουκό και την έρευνα των σχέσεων εξουσίας και σεξουαλικότητας, ο 20ός αιώνας ανέδειξε μια εξαιρετική σειρά από πολιτικά μυαλά. Στοχαστές και διανοούμενους οι οποίοι αποσκοπούσαν, καταρχήν στην κατανόηση της ανθρώπινης, συχνά τραγικής, κατάστασης και στη συνέχεια στην ανεύρεση τρόπων βελτίωσης αυτής.

Σε τούτο το Λεξικό ο αναγνώστης θα βρει συγκεντρωμένους φιλοσόφους, κοινωνιολόγους, ιστορικούς, πολιτικούς και ψυχαναλυτές, νομικούς και θεολόγους, μυθιστοριογράφους, δημοσιογράφους και ποιητές, ειρηνιστές, φεμινιστές, πολέμιους της αποικιοκρατίας και αντι-ιμπεριαλιστές, μαρξιστές, κοινοτιστές, αναρχικούς και κομμουνιστές, φιλελεύθερους, δημοκράτες και σοσιαλιστές, που έθεσαν στο επίκεντρο της σκέψης τους τον άνθρωπο.

Στοχαστές που ανέπτυξαν ένα σύνολο απόψεων και θεωριών, κοινό σημείο των οποίων υπήρξε η πρόθεση και η προτροπή για αλλαγή και εξέλιξη προς το καλύτερο. Παρ’ όλο που η ερμηνεία τού τι είναι καλύτερο για την ανθρωπότητα είναι συνυφασμένη με τις συγκεκριμένες πολιτικές πεποιθήσεις, την πνευματική καταγωγή και την προσωπική εμπειρία του κάθε στοχαστή, η συντριπτική πλειονότητα όσων συναντάμε σε τούτο το βιβλίο, απέβλεπε στη χειραφέτηση των μαζών και στην καλυτέρευση της ζωής τους.

Ετσι, ο Μπέρτραντ Ράσελ αποπειράθηκε να συνδέσει την αναζήτηση της παγκόσμιας ειρήνης με την αναζήτηση της ιδιωτικής ευτυχίας ενώ ο Ζακ Ντεριντά μέσα στην «ερωτική του σχέση με το αδύνατο» συνέλαβε την ιδέα της μεσσιανικής υπόσχεσης μιας «επερχόμενης δημοκρατίας», μιας υπόσχεσης που ακόμη και αν δεν πραγματοποιηθεί, διαρκώς θα τελείται.

Από την πλευρά του, ο θεωρητικός της κοινωνικής οικολογίας Μάρεϊ Μπούκτσιν, κριτικάροντας τις ιεραρχικές πολιτικές (κυρίαρχες αλλά και εναλλακτικές), διατύπωσε το κοινωνικό και οικολογικό πρότυπο των συμμετοχικών, εξισωτικών «οικο-κοινοτήτων», στις οποίες οι άνθρωποι νοούνται και πράττουν ως συμμέτοχοι, όχι ως κυρίαρχοι της φύσης.

Κοντά σε αυτούς και σε πολλούς άλλους διανοητές, προσωπικότητες όπως ο θεμελιωτής της «επιστήμης της μη βίας» Μαχάτμα Γκάντι, ο πρωτεργάτης του κινήματος κατά των φυλετικών διακρίσεων Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ή ο αφρικανός επαναστάτης και θεωρητικός του Τρίτου Κόσμου Φραντς Φανόν, περνώντας από τη θεωρία στην πράξη, κατάφεραν να προσφέρουν σε εκατομμύρια ανθρώπους τη δυνατότητα ή έστω το όραμα για μια καλύτερη ζωή.

Στα 175 λήμματα που υπογράφονται από μια εκατοστή καταξιωμένους επιστήμονες, οι συγγραφείς συμπεριέλαβαν όχι μόνο καθαρόαιμους στοχαστές αλλά και ιδρυτές κρατών (Ατατούρκ, Γκουριόν), λογοτέχνες (Οργουελ, Βιρτζίνια Γουλφ), δικτάτορες (Μουσολίνι, Χίτλερ), θρησκευτικοπολιτικούς ηγέτες (Αγιατολλάχ Χομεϊνί). Αξιοσημείωτες απουσίες, εκείνες των Κορνήλιου Καστοριάδη, Τόνι Νέγκρι, Σλάβοϊ Ζίζεκ και Τζόρτζιο Αγκάμπεν.