[Φαινόμενα] Γίναμε όλοι πατατολόγοι

Ποιος θα το φανταζόταν ότι η ταπεινή πατάτα θα αναδεικνυόταν σε φωτογενή σταρ των καιρών της κρίσης. Με παρεπόμενο αποτέλεσμα όλοι θέλουν να μιλήσουν γι’ αυτή, συνωστίζονται να χωρέσουν στο ίδιο πλάνο, άλλοι την αποθεώνουν και άλλοι την λοιδορούν. Η πατάτα τροφοδοτεί επί ημέρες πάνελ που αναλύουν από τα συστατικά της, την τιμή της στην αγορά μέχρι τους υψηλούς συμβολισμούς της. Την ίδια ώρα όμως διαμορφώνει νέα ήθη, εκτονώνει συσσωρευμένη ένταση σε λαϊκές ομάδες που έχουν πληγεί από την κρίση, ερεθίζει τη φαντασία και, γιατί όχι, εμπνέει νέα επιχειρηματικά σχέδια.

Κατά κάποιον τρόπο αυτό που έκαναν μέχρι χθες οι πανάκριβες γόβες με την κόκκινη πατόσολα, την οποία άφηνε να φαίνεται σαν σφραγίδα της ακριβής πολυτέλειας το σταυροπόδι στα σόου και τα πρωινάδικα διαφόρων κυριών, το κάνουν στα κοντινά πλάνα των τηλεοπτικών ρεπορτάζ σακιά με πατάτες. Αποκαλύπτουν μέσα στην αιφνιδίως λαμπρυνόμενη από την κάμερα ταπεινότητά τους ύψιστους κοινωνικούς και καταναλωτικούς συμβολισμούς.

Και όπως συνέβαινε κάποτε με τις γόβες, έτσι και οι πατάτες μετατρέπονται σε αφορμή για ένα θέαμα που ξεπερνά τις ιδιότητές τους, την καταγωγή και την πραγματική αξία τους. Αυτή η τελευταία όμως είναι που τις καθιστά το απόλυτο σύμβολο των καιρών. Ευτελής μεν, λίγα λεπτά το κιλό, κορυφαία δε στη συνείδηση των καταναλωτών.

Και για πρώτη φορά στην ιστορία της εγχώριας κατανάλωσης, από την εποχή του Καποδίστρια που προσέδωσε με τέχνασμα υπεραξία στο γεώμηλο, για πρώτη φορά και στην ιστορία της εγχώριας τηλεόρασης που έχει κατά καιρούς προσδώσει σκανδαλώδη λάμψη στα ευτελή, η πατάτα υπόσχεται τη βελτίωση των ηθών της αγοράς και της κατανάλωσης.

Το μεγαλύτερο μάλιστα επίτευγμα της ελληνικής πατάτας είναι ότι προκάλεσε από αμηχανία μέχρι σπασμωδική αντίδραση ακόμη και στους πιο έμπειρους του επικοινωνιακού παιχνιδιού, πολιτικούς και κόμματα, τα οποία φυσικά έσπευσαν να χωρέσουν στο πλάνο της αναγνωρίζοντας την ύψιστη μιντιακή στιγμή της και να ωφεληθούν κατά τα συνήθη.

Ας μείνουμε όμως στην τηλεοπτική καριέρα της ελληνικής πατάτας, και δη του Νευροκοπίου, που τη θυμόμαστε από την επίμονη αναζήτησή της στις λαϊκές από έμπειρες νοικοκυρές. Περιθωριοποιημένη, παραμερισμένη από εισαγόμενα είδη που έκλεβαν τη θέση της στο οικογενειακό τραπέζι, αίφνης ανασύρθηκε από τη σκιά της, χάρη στην έξυπνη σκέψη εθελοντών να οργανώσουν τη διάθεσή της στην αγορά χωρίς την παρέμβαση μεσαζόντων, άρα με πολύ χαμηλή τιμή.

Ουρές σχημάτισαν οι πρώτοι καταναλωτές. Η ευθεία αμφισβήτηση των ώς εκείνη τη στιγμή ηθών του εγχώριου εμπορίου τροφών είχε επιτευχθεί, με τις κάμερες να επιβεβαιώνουν πανηγυρικά την ανατροπή. Οριστική; Εδώ ακριβώς βρίσκεται, όπως πάντα, το ευρύ πεδίο που εκτείνεται μεταξύ της τηλεοπτικής, ενθουσιώδους αναπαραγωγής μιας στιγμής, μιας μόνο γωνίας της πραγματικότητας και της καθιέρωσης μιας νέας συνθήκης καταναλωτικής και εμπορικής συμπεριφοράς που απαιτεί κανόνες και συνείδηση για την τήρησή τους από όλες τις πλευρές. Και εδώ είναι που εγείρονται από την ταπεινή πατάτα η οποία έγινε σύμβολο οι πραγματικές απαιτήσεις από όσους την αποθεώνουν. Είναι εμφανής όμως ο φόβος να γίνουμε όλοι πατατολόγοι – όπως έχουμε γίνει κατά καιρούς σεισμολόγοι, ποινικολόγοι, συνταγματολόγοι και εσχάτως οικονομολόγοι – και μόνο από τον εθισμό μας στην πολλή τηλεόραση.

Γιατί, όπως ήταν αναμενόμενο, στα πάνελ εμφανίστηκαν και οι αντιτιθέμενοι στο φαινόμενο. Και οι μεσάζοντες με τον δικό τους λόγο – δεν είναι καλές αυτές οι πατάτες, οι δικές μας είναι καλύτερες -, και μια ανακοίνωση του ΚΚΕ η οποία – μετά ανασκευάστηκε – έβαζε στο πλάνο το γνωστό σενάριο της «σκευωρίας» κατά του λαού, και οι δήμοι – ορθώς – να προσφέρουν, και το Αριστοτέλειο, ερμηνεύοντας προφανώς κάπως έτσι το πάγιο αίτημα να ανταποκριθούν οι πανεπιστημιακές σπουδές στις ανάγκες της αγοράς.

Εδώ επικρατούν και η σύγχυση και οι πάγιες νοοτροπίες των κατοίκων του τόπου που ταλαντεύονται μέχρι εξαντλήσεως μεταξύ καχυποψίας και ενθουσιασμού, αφήνοντας τελικά το πεδίο στην τηλεοπτική διαπραγμάτευση του εκάστοτε φαινομένου – στα οργανωμένα κράτη διαμορφώνονται και λειτουργούν θεσμοί και συμπεριφορές αυτοπροστασίας των πολιτών. Ο φόβος δεν είναι ανυπόστατος, μόνο που αυτή τη φορά το αιφνίδιο σταριλίκι της ευτελούς πατάτας μοιάζει με στοίχημα για την αφύπνιση της καταναλωτικής συνείδησης εκεί, όπου τα αλλοτινά σταριλίκια στοιχημάτιζαν και κέρδιζαν τη μαζική ύπνωση.