[Φαινόμενα] Εμμονή σ’ έναν κόσμο που τελειώνει

Μπορεί οι ραγδαίες αλλαγές του κόσμου να επιβάλλουν την αναζήτηση νέων προτύπων και η ανάγκη της συνεργασίας και συνεννόησης όλων των κοινωνικών δυνάμεων να μοιάζει ότι καταργεί εξ ορισμού κάθε «παλιά» διαφορά. Υπάρχει, ωστόσο, ένα σύμπαν παράλληλο, το τηλεοπτικό, αγκιστρωμένο με υστερική εμμονή στον κόσμο που διαμόρφωσε αυτές τις δυο δεκαετίες του ξέφρενου γλεντοκοπήματος, με την ελπίδα να τον διασώσει και να διασωθεί μαζί του.

Οι κουτσομπολίστικες εκπομπές, όσες απόμειναν, αναμασούν τα ίδια στερεότυπα για γάμους και γεννητούρια, χάσκουν με ενθουσιασμό μπροστά στις «θεές» και τους «θεούς» μιας αποδεκατισμένης και μίζερης σόουμπιζ, ενώ οι σαπουνόπερες συνεχίζουν απρόσκοπτα την αναπαραγωγή των «παραδοσιακών» μοντέλων «γυναίκες θύματα των ανδρών» ή «σατανικές που παγιδεύουν τους άνδρες».

Αυτά στην εγχώρια τηλεόραση, ξεχασμένη περισσότερο απ’ όλες σε άλλες εποχές, αν και τραυματισμένη περισσότερο απ’ όλες από την οικονομική κρίση, γιατί οι τάσεις στον υπόλοιπο κόσμο δείχνουν ότι οι καναλικές επιχειρήσεις έχουν λάβει το μήνυμα μιας κοινωνίας που αναδιπλώνεται και αναζητά νέους τρόπους έκφρασης, νέα πρότυπα να ταυτιστεί, γυρνά την πλάτη στον κανιβαλισμό του ριάλιτι, βαρέθηκε τις «Νοικοκυρές σε απόγνωση» και τις ψεύτικες κούκλες. Ακριβώς αυτή την εποχή βρήκε ένα εγχώριο κανάλι, ο Alpha, να λανσάρει τα πρότυπα κυριών σε διαρκή αφασία, αφού μόνο μια τέτοια κατάσταση δικαιολογεί τέτοιους καιρούς την ακατάσχετη χαρά την οποία σκοπεύουν να επιδείξουν εν είδει ριαλιτζίδικου θεάματος οι «Sunshine Girls».

Εν τω μεταξύ, μια κοινωνία που σπαρταράει μπροστά στις ανατροπές κάθε παλιάς βεβαιότητας αντιμετωπίζει τη σκληρή πραγματικότητα της γυναικείας ανεργίας, αφού πρώτες οι γυναίκες, όπως και οι νέοι, πλήττονται από την οικονομική κρίση και τον βίαιο περιορισμό δικαιωμάτων τα οποία κατέκτησε ο δημοκρατικός πολιτισμός με κόπο. Η όλο και πιο δύσκολη πλέον επιβίωση θολώνει τα κριτήρια, μειώνει τις αντιστάσεις, περιορίζει την ανεξαρτησία και οι έτοιμες συνταγές παλιών «παραδοσιακών» ρόλων μοιάζουν βολικές. Το πισωγύρισμα προσφέρεται σαν γλυκιά, ανακουφιστική επιστροφή σε ένα οικείο περιβάλλον, όπου όλα μοιάζουν να παίρνουν τη θέση τους.

Εξ ου και περίλαμπρο «φρούτο» των καιρών, η «εκκολαφθείσα» στο πλατό του ιταλικού «Dancing with the stars» Ρία Αντωνίου. Εξοχο δείγμα των εξαγώγιμων «πρώτων υλών» του έθνους, η οποία μεγαλουργεί στη συγγενική τηλεόραση της γειτονικής χώρας σαν κούκλα – θύμα. Υποδειγματική σε αυτόν τον ρόλο που επιφυλάσσει το σεξιστικό θέαμα της μπερλουσκονικής τηλεοπτικής παράδοσης στις ωραίες και πρόθυμες να υποστούν, χάριν ψυχαγωγίας, την αναπαράσταση της επιθετικής βίας ενός ανδρός με εξουσία. Εν προκειμένω, η ωραία, ξανθιά Ελληνίς, ενώ λειώνει στον ιδρώτα για να αποδώσει άριστα τις χορευτικές φιγούρες, υφίσταται στωικά τα βρισίδια και τις προσβολές ιταλού κριτή. Ως εκ τούτου κερδίζει τη συμπάθεια του κοινού, που φυσικά την ανυψώνει σε θέση οσιομάρτυρα. Ιδανικό! Διά των βρισιδίων έχει γίνει πρώτη φίρμα εις την αλλοδαπή και φυσικά αναγνώρισαν σε αυτήν το ύψιστο εθνικό έργο ως πρέσβειρα της σύγχρονης Ελλάδας και τα εγχώρια κουτσομπολάδικα, που την αποθεώνουν με τη σειρά τους. Μια χαρά καριέρα. Ζει και αυτή τον μύθο της και ένα λαϊκό κοινό τον δικό του.

Υπάρχει βέβαια και η άλλη τηλεόραση για κοινό πιο απαιτητικό, πιο νεανικό και εδώ τα πρότυπα αλλάζουν, απευθύνονται σε έναν κόσμο σύγχρονο, διεκδικητικό. Η τηλεόραση του «Borgen», της δανέζικης σειράς που γνωρίζει μεγάλη επιτυχία στην υπόλοιπη Ευρώπη και όπου κεντρικός χαρακτήρας είναι μια γυναίκα πολιτικός με ισχυρό και άμεμπτο χαρακτήρα, η οποία εκλέγεται πρωθυπουργός και προσπαθεί να κυβερνήσει κόντρα στα μιντιακά στερεότυπα που τη μάχονται. Τηλεόραση δύο ταχυτήτων για κοινό δύο ταχυτήτων, με γυναικεία πρότυπα δύο ταχυτήτων, για έναν κόσμο πολύ σκληρό πλέον, που δεν περιμένει όσους εγκαταλείπονται στη γλυκιά, χαυνωτική αίσθηση ότι τίποτε δεν έχει αλλάξει γύρω τους.