[Τρίτη άποψη] Σύμφωνο χωρίς μέλλον;

Κάποιοι πανηγυρίζουν σήμερα για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Πριν από μία εβδομάδα είχαμε την κατ’ αρχήν συμφωνία για νέο και υπό αυστηρότερους δάνειο «σωτηρίας» της Ελλάδας (τα εισαγωγικά θα βγουν μόνο όταν εμφανιστούν πραγματικά σημάδια επίτευξής της). Πριν από λίγες ημέρες υπογράφηκε και το Δημοσιονομικό Σύμφωνο, το μεγάλο, υποτίθεται, θεσμικό βήμα προς την εξυγίανση και την ευρωπαϊκή ανάκαμψη (μαζί ήρθε και η επανεκλογή του Χέρμαν βαν Ρόμπαϊ, αλλά αυτό δεν είναι ούτε μεγάλο ούτε βήμα). Κάποια ασθενικά σημάδια βελτίωσης των οικονομικών δεικτών σε επίπεδο ευρωζώνης ενισχύουν αυτή τη συγκρατημένα αισιόδοξη τάση, ή μάλλον τη διάθεση να δημιουργηθεί με το ζόρι.

Αν όμως κοιτάξει κανείς το ίδιο το Σύμφωνο, το πώς δημιουργήθηκε και τι προοιωνίζεται, τότε τα πράγματα αλλάζουν. Ρυθμίζει, με μονοσήμαντο μάλιστα τρόπο, ένα κομμάτι του ζητήματος και αφήνει ανέγγιχτη τη ρίζα του προβλήματος: επιβάλλει δεσμευτικούς κανόνες δημοσιονομικής πειθαρχίας στο ανώτερο δυνατό επίπεδο (Σύνταγμα ή νόμος αυξημένης τυπικής ισχύος) χωρίς την παραμικρή έγνοια για σπάσιμο του φαύλου οικονομικού κύκλου της Ευρώπης, μέσω των μόνων δυνατών τρόπων: του βαθέματος της ενοποίησης και της πυροδότησης της ανάπτυξης. Αντίθετα, με τον σχεδόν ταπεινωτικό για όλους τους «μη φυσικούς» συμμάχους της Γερμανίας τρόπο με τον οποίο επιτεύχθηκε, η συμφωνία αυτή δυναμιτίζει περαιτέρω την αλληλεγγύη (οι «καλοί μαθητές του προϋπολογισμού» θα μπορούν πλέον να στέλνουν τους «κακούς» ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου), αλλά και εκθέτει τον βαθύ διχασμό της Ενωσης: δεν είναι μόνο οι δύο χώρες που από την αρχή αποφάσισαν να μη συμμετάσχουν (Βρετανία και Τσεχία), αλλά και το γεγονός ότι το κάθε άλλο παρά γενικά απευκταίο σπάσιμο του κανόνα της ομοφωνίας έρχεται στη χειρότερη δυνατή περίσταση: υπό τη δαμόκλειο σπάθη, κάποιοι θα έλεγαν εκβιασμό, ότι όποιες χώρες δεν επικυρώσουν θα αποκλείονται ταυτόχρονα από τους μηχανισμούς βοήθειας που θα δημιουργηθούν. Ακούγεται λογικό, αλλά αποτελεί ακόμα μία έκφανση του τιμωρητικού τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται, και υπό τον οποίο επιβάλλει, η Γερμανία την έννοια της συνεργασίας.

Αρχίζει τώρα η φάση των επώδυνων επικυρώσεων από τις χώρες που υπέγραψαν το Σύμφωνο. Επώδυνων όχι τόσο διαδικαστικά – μιας και θα γίνει από τα κοινοβούλια χωρίς πολλή συζήτηση και συμμετοχή των κοινωνιών, κάτι που μπορεί να ρίξει κι άλλο λάδι στη φωτιά της οργής τους – όσο ψυχολογικά και πολιτικά. Αρκεί η επικύρωση από 12 χώρες για να τεθεί σε εφαρμογή, για τις χώρες αυτές φυσικά, το Σύμφωνο. Η Ιρλανδία θα διενεργήσει δημοψήφισμα, το αποτέλεσμα του οποίου μπορεί αυτή τη φορά να μη μπλοκάρει τη διαδικασία, θα δώσει όμως σοβαρά μηνύματα: είναι χώρα «υπό Μνημόνιο» και, αν απορρίψει το Σύμφωνο, θα της κοπεί η δυνατότητα περαιτέρω χρηματοδότησης, άρα η ψήφος αποδοκιμασίας θα ήταν διπλά βαριά.

Ο πιθανός επόμενος Πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ ανήγγειλε ότι, αν εκλεγεί, θα επαναδιαπραγματευθεί το Σύμφωνο: ξέρει ήδη ότι αυτό δύσκολα γίνεται, το ότι το λέει ωστόσο δείχνει συναίσθηση της πολιτικής αδυναμίας του (του Συμφώνου, όχι του υποψήφιου Προέδρου).

Δώδεκα Πρωθυπουργοί υπέγραψαν πριν από λίγες ημέρες επιστολή υπέρ της ανάπτυξης, δηλαδή κατά της λογικής του Συμφώνου. Οι ευρωπαϊκοί λαοί, ή απλώς η δύναμη των πραγμάτων, μπορεί κάποια στιγμή να σαρώσουν αποφάσεις και θεσμούς που μας πάνε ένα βήμα μπροστά και δύο πίσω. Θα ήταν ένα είδος εκδίκησης της πολιτικής χωρίς όμως πολιτικό περιεχόμενο. Η πραγματική πολιτική, δηλαδή η ανατροπή, διαθέτει ακόμα λίγο χρόνο για να εκδηλωθεί και να εμπνεύσει.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

www.botopoulos.gr