Μην πυροβολείτε τον οικοδεσπότη

Ογδόντα τέσσερα χρόνια κλείνει φέτος η τελετή των βραβείων της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και όπως κάθε αρτηριοσκληρωτικός υπερήλικος «κλωτσάει» αντανακλαστικά σε κάθε επιχείρηση ανανέωσης ενώ τα κατά καιρούς λίφτινγκ μοιάζει να εκθέτουν περισσότερο την ηλικία του. Η περσινή απόφαση της Ακαδημίας να χρίσει οικοδεσπότες το «νεανικό και ψαγμένο» ντουέτο των (σχετικά) νεαρών σταρ Αν Χάθαγουεϊ και Τζέιμς Φράνκο κατέληξε σε μνημειώδες φιάσκο, αποδεικνύοντας ότι η ιδιότητα του «κονφερανσιέ» της πιο διάσημης τελετής απονομής βραβείων στον πλανήτη απαιτεί ιδιαίτερες ικανότητες, χιούμορ (ούτε πολύ παρωχημένο ούτε πολύ προχωρημένο), εμπειρία (η θητεία στην stand up κωμωδία και γενικά στη διαχείριση κοινού βοηθάει, αν και δεν είναι απόλυτο κριτήριο) και γρήγορα αντανακλαστικά. Παρ’ όλα αυτά, οι ιθύνοντες της Ακαδημίας είχαν κατ’ αρχήν αποφασίσει να κάνουν και για φέτος μια επιλογή σχετικού ρίσκου, η οποία όμως ματαιώθηκε γρήγορα, προκαλώντας και ένα μικρό σκάνδαλο «πολιτικής ορθότητας». Υπήρχε βέβαια ο φόβος για κάτι τέτοιο από τη στιγμή που επελέγη ο Εντι Μέρφι – σταρ με έντονα αμφιλεγόμενο «υλικό», ειδικά στα νιάτα του, σε ομοφοβικά και σεξιστικά αστεία – αλλά κάποιος θα περίμενε το «πειθαρχικό παράπτωμα» να προκύψει κατά τη διάρκεια της τελετής και όχι πριν από μήνες. Δεν είχαν περάσει λίγες μέρες από την ανακοίνωση του ονόματος του διάσημου κωμικού, όταν ο σκηνοθέτης της τελετής (και προσωπικός φίλος του Μέρφι) Μπρετ Ράτνερ πέταξε σε μια συνέντευξή του ένα σχόλιο που θεωρήθηκε ομοφοβικό («δεν χρειαζόμαστε πολλές πρόβες, οι πολλές πρόβες είναι για τις αδελφές»), με αποτέλεσμα να χάσει τη θέση του τελετάρχη. Σε ένδειξη συμπαράστασης ο Εντι Μέρφι υπέβαλε και αυτός άμεσα την παραίτησή του, κι έτσι η Ακαδημία βρέθηκε ξανά στο σημείο μηδέν. Μια έντονη καμπάνια που άρχισε από τα κοινωνικά δίκτυα και πρότεινε ως οικοδεσπότες τις κούκλες του Μάπετ Σόου (στο παρελθόν άλλωστε είχε χρηματίσει συμπαρουσιαστής ο Ντόναλντ Ντακ) δεν βρήκε ανταπόκριση κι έτσι η επιτροπή της τελετής στράφηκε με την ουρά στα σκέλια στην απόλυτη επιλογή ασφαλείας επαναφέροντας από την αποστρατεία τον Μπίλι Κρίσταλ, βετεράνο των βραβείων με οκτώ παρουσιάσεις ήδη στο βιογραφικό του (η πιο πρόσφατη το 2004).

Αναζητώντας τα επιτρεπτά όρια

του σαρκασμού

Οι οκτώ παρουσίες πάντως (εννέα με τη φετινή) του «συμπαθούς και αποδεκτού γενικά» Κρίσταλ στον ρόλο του οικοδεσπότη μοιάζουν ελάχιστες αν συγκριθούν με τις δεκαοκτώ (οι έντεκα χωρίς κανέναν συμπαρουσιαστή) του Μπομπ Χόουπ, ειδικά αν αναλογιστεί κάποιος ότι ο παλιομοδίτης, με τα σύγχρονα στάνταρντ, κωμικός υπήρξε η ψυχή της τελετής σ’ ένα χρονικό φάσμα που καλύπτει σχεδόν σαράντα χρόνια. Η πρώτη φορά του αειθαλούς Χόουπ (πέθανε το 2003 έχοντας μόλις κλείσει ακριβώς έναν αιώνα ζωής) ήταν το 1940 και η τελευταία το 1978. Η παρουσία του ήταν πάντα μια εγγύηση ισορροπίας μεταξύ διακριτικού σαρκασμού και αυθεντικού σεβασμού για τον θεσμό, ενώ το κλασικό του αστείο αφορούσε την απροθυμία της Ακαδημίας να προτείνει τον ίδιο για κάποιο Οσκαρ δεύτερου έστω ρόλου («καλώς ορίσατε στα βραβεία της Ακαδημίας ή “Μεγάλη Παρασκευή” όπως τα αποκαλούμε σπίτι μου»). Πριν από τον Μπομπ Χόουπ αλλά και «εμβόλιμα» στις χρονιές που αυτός δεν ευκαιρούσε, «άρχοντες της τελετής» υπήρξαν μια πλειάδα επίλεκτων τοτέμ της κινηματογραφικής βιομηχανίας, από τον Ντάγκλας Φέρμπανκς, τον Τζέιμς Στιούαρτ και την Κλοντέτ Κολμπέρτ ώς τον Φρανκ Σινάτρα, τον Τζέρι Λιούις και τον Ντέιβιντ Νίβεν, με πιο τακτικούς τον τηλεπαρουσιαστή Τζόνι Κάρσον (πέντε φορές) και τον Τζακ Λέμον (τέσσερις). Υπήρξαν όμως και χρονιές χωρίς επίσημο οικοδεσπότη ή οικοδέσποινα. Τις δεκαετίες του ’70 και του ’80 η επιλογή έμοιαζε να είναι της λογικής «όποιος να ‘ναι, αρκεί να είναι σύγχρονος σταρ». Ακόμα και ο Πολ Χόγκαν, ο αυστραλός δημιουργός και πρωταγωνιστής του «Κροκοδειλάκια» χρίστηκε οικοδεσπότης το 1987. Από τα τέλη όμως εκείνης της δεκαετίας και μετά προκρίθηκε η ιδέα να επιλέγεται πάντα κάποιος ή κάποια που να διαθέτει την ιδιότητα του επαγγελματία κωμικού. Εκτός από τον Μπίλι Κρίσταλ, την τελευταία εικοσαετία ρόλο οικοδεσπότη είχαν μεταξύ των άλλων η Γούπι Γκόλντμπεργκ (η πρώτη γυναίκα οικοδέσποινα – και μέχρι σήμερα η μοναδική μαύρη) με τέσσερις παρουσίες, ο Κρις Ροκ, οι τηλεοπτικοί Ελεν Ντετζένερις, Τζον Στιούαρτ και Ντέιβιντ Λέτερμαν (ο τελευταίος φέρει τον άτυπο τίτλο του πιο αποτυχημένου οικοδεσπότη όλων των εποχών) και με τρεις φορές ο Στιβ Μάρτιν, για πολλούς ο καλύτερος ίσως όλων, παρά το γεγονός ότι την πρώτη φορά που ανέλαβε τον ρόλο (2001) άρχισε τον εναρκτήριο μονόλογό του λέγοντας «εκατομμύρια θεατές μάς παρακολουθούν σε όλο τον πλανήτη και όλοι μοιράζονται την ίδια σκέψη: ότι όλοι εδώ μέσα είμαστε διεφθαρμένοι και γκέι». Εξαίρεση στον κανόνα του «κωμικού κομπέρ» αποτέλεσε πρόπερσι ο κατά κανόνα «δραματικός» ηθοποιός Χιου Τζάκμαν, ο οποίος όμως για χάρη της τελετής έκανε στροφή 180 μοιρών, επιδεικνύοντας την αγάπη του για το μιούζικαλ και τον χορό.

Παρά το γεγονός πάντως ότι οι υπεύθυνοι της Ακαδημίας κατέληξαν και πάλι στην επιλογή ασφαλείας του Μπίλι Κρίσταλ, κανένας δεν μπορεί να τους κατηγορήσει ότι δεν έχουν αναζητήσει τα τελευταία χρόνια οικοδεσπότες που θα μπορούσαν να θεωρητικά να δώσουν μια ένεση αδρεναλίνης στον θεσμό, έστω και με αμφιλεγόμενα μέσα. Παλαιότερα, ειδικά τη δεκαετία του ’70, τα απρόβλεπτα «σκάνδαλα» ήταν στην ημερήσια διάταξη, είτε όταν ο Μάρλον Μπράντο έστελνε μια Ινδιάνα (που τελικά δεν ήταν Ινδιάνα) να παραλάβει το βραβείο του είτε όταν η Βανέσα Ρεντγκρέιβ και η Τζέιν Φόντα χρησιμοποιούσαν το βήμα της βράβευσής τους για να καταγγείλουν τον πόλεμο στο Βιετνάμ ή την κατοχή της Παλαιστίνης. Προσφάτως όμως, η Ακαδημία έπρεπε η ίδια να προβλέψει εκείνο το αμφιλεγόμενο συστατικό που θα χάριζε στην τελετή το πολυπόθητο «σούσουρο». Και η εύκολη λύση ήταν ο κωμικός με τα «προχωρημένα» αστεία που αναπόφευκτα θα είχαν στόχο το ίδιο το σταρ σίστεμ, κάνοντας την κινηματογραφική βιομηχανία να μοιάζει πιο ανεκτική στον αυτοσαρκασμό απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Τέτοια χαρακτηριστική περίπτωση ήταν το 2005 η επιλογή του βιτριολικού συχνά κωμικού Κρις Ροκ, ο οποίος έκανε ένα εκπληκτικό και ξεκαρδιστικό σόλο εις βάρος του τότε προέδρου των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους (υιού), συγκρίνοντάς τον με μετρίας νοημοσύνης πωλητή υποκαταστήματος των ρούχων Gap, θεωρήθηκε όμως ότι «υπερέβη τα όρια» όταν αμφισβήτησε, κάνοντας χοντρή πλάκα, το υποκριτικό ταλέντο σταρ όπως ο Κόλιν Φάρελ και ο Τζουντ Λο, αναγκάζοντας το πρώην «κακό παιδί» (και νυν σοβαρό αριστεριστή) Σον Πεν να παρέμβει ξεκαθαρίζοντας ότι ο συνάδελφός του Τζουντ Λο «είναι ένας από τους καλύτερους ηθοποιούς που διαθέτουμε».