[Φαινόμενα] Πολύτιμες «ρωγμές» μνήμης

Η συζήτηση αφορούσε τη δημοσκόπηση η οποία ακολούθησε τη δραματική ψηφοφορία στη Βουλή της περασμένης Κυριακής και τα τραγικά επεισόδια στο Κέντρο της Αθήνας που οδήγησαν στην πυρπόληση ιστορικών της κτιρίων. Φορτισμένη δημοσκόπηση, όπως άπαντες παρατηρούν, με αποτελέσματα που κάνουν τον θεατή εκείνη τη στιγμή της εκπομπής «Mega Σαββατοκύριακο» να εντείνει την προσοχή στις αναλύσεις του γνωστού επιστήμονα δημοσκοπήσεων Θωμά Γεράκη και στις ερωτήσεις που θέτουν οι παρουσιαστές Χασαπόπουλος – Αναγνωστάκης.

Είναι η στιγμή που συγκρίνονται τα αποτελέσματα με βάση τις ηλικίες. Οι πιο νεανικές έτοιμες σε ένα «Οχι» που μπορεί να σημάνει και τη χρεοκοπία της χώρας, οι πιο ώριμες δείχνουν να συγκεντρώνονται στην αντίθετη κατεύθυνση αποστρεφόμενες τέτοιο ενδεχόμενο. Συντηρητισμός των μεν, τόλμη και ορμητικότητα των δε; Εύκολες απαντήσεις σε ένα τόσο σύνθετο πλέον ιδεολογικοπολιτικό σκηνικό δεν υπάρχουν, αλλά εδώ είναι που παρεισφρέει η μνήμη μιας προσωπικής εμπειρίας. Μνήμη σαν ορμητική δύναμη εν τέλει της ιστορίας μιας Ευρώπης, κολοσσιαία δεξαμενή μακραίωνος πολιτισμού, όπου τα κράτη υπήρξαν και παραμένουν συγκοινωνούντα δοχεία των λαών της.

Στην παρατήρηση των παρουσιαστών ότι υπήρξαν και ορισμένοι που υπό την πίεση της σκληρής οικονομικής πολιτικής, την οποία επιβάλλει η ψήφιση ενός Μνημονίου παραμονής στο ευρώ, λοξοκοίταξαν ή και προτίμησαν ανοιχτά τη χρεοκοπία, ο καλεσμένος κ. Γεράκης σηκώνει για λίγο το βλέμμα από τα χαρτιά για να καταθέσει σε απρόσμενα προσωπικό τόνο την εμπειρία του από μια πραγματική χρεοκοπία.

Φοιτητής στην Πολωνία, στις αναστατωμένες εποχές που κατέρρεε το παλιό καθεστώς και διαλύονταν οικονομία και κοινωνία, βρέθηκε ήδη πατέρας παιδιού ενός έτους αντιμέτωπος με τις άγριες συνθήκες της χώρας. «Ξέρετε τι θα πει να πηγαίνεις στο σούπερ μάρκετ για το γάλα του παιδιού σου και να υπάρχουν στα ράφια μόνο μπουκάλια ξίδι;» «Γιατί, για τον θυμό;» επιχειρεί το χιούμορ της άγνοιας ίσως ή και της απόπειρας να ξεπεραστεί η προσωπική φόρτιση ο Ιορδάνης Χασαπόπουλος. «Οχι, γιατί δεν υπήρχε τίποτε άλλο», απαντά ο κ. Γεράκης, δίνοντας εμφανή μάχη να κρατήσει τη φωνή του σε ψυχρό περιγραφικό τόνο. Η έκφραση του παρουσιαστή παγώνει καθώς συνειδητοποιεί ότι εκείνη η μνήμη δεν αναδύθηκε σαν ευκαιριακό πολιτικό επιχείρημα, ήταν κομμάτι της ιστορίας της Ευρώπης και της προσωπικής ιστορίας ενός πολίτη της. «Ακόμη βλέπω εφιάλτη ότι περιμένω στην ουρά. Πήγαινα στην εκκλησία να ζητήσω φαγητό και φοβόμουν, επειδή ήμουν ξένος και ορθόδοξος, ότι θα μου έλεγαν γύρνα στην πατρίδα σου να σε ταΐσουν».

Συνεχίζει για ελάχιστα λεπτά την αφήγηση και μετά ζητάει γρήγορα συγγνώμη για το ολίσθημα του συναισθήματος. Αισθάνεται άβολα για τη «ρωγμή» στην ορθολογική ψυχρότητα που επιβάλλει η ανάλυση αριθμών. Ωστόσο δεν είναι τηλεπερσόνα, δεν είναι πολιτικός, δεν στηρίζει την επαγγελματική του ύπαρξη σε ένα θολωμένο, ευσυγκίνητο κοινό που θα του δώσει ψηφαλάκια ή ποσοστά τηλεθέασης, είναι απλώς φορέας μιας σκληρής μνήμης, όπως εκατομμύρια Ευρωπαίοι που έχουν ζήσει τις πιο άγριες στιγμές της ευρωπαϊκής ιστορίας, από το πολεμικό μένος μέχρι τον βαθύ διχασμό, από πτωχεύσεις μέχρι δικτατορίες παντός τύπου.

Γι’ αυτό και η «αδόκιμη» τηλεοπτική στιγμή ήταν απλώς μια μαρτυρία που διατηρεί την ανθρώπινη ουσία, απαραίτητη να συμπληρώσει την πολιτική των αριθμών, δημοσκοπικών και οικονομικών. Ειδάλλως, μόνοι τους, ακόμη και όταν το άθροισμά τους είναι ισχυρό, χωρίς τη μνήμη του πολιτισμού δεν αντανακλούν τίποτε ολοκληρωτικά ανθρώπινο, με την έννοια που του είχε προσδώσει άλλωστε ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός. Τον θυμίζει μια πολύ ευρωπαϊκή σκέψη, η νιτσεϊκή «δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι ένας αρχαίος Ελληνας θα παρατηρούσε σε μας τους Ευρωπαίους ένα είδος αυτο-απομείωσης και μόνο με αυτή την έννοια θα του είμαστε αποκρουστικοί» («Ο Νίτσε από το Α ώς το Ω», εκδ. Μεταίχμιο).