Εφιάλτης πριν από το Ολοκαύτωμα

Οι περιγραφές αυτού του σκληρού στρατοπεδικού κόσμου από τον Σαλάμοφ είναι κατά σημεία ανατριχιαστικές και ανήκουστες. Αντιλαμβάνεται κανείς ότι πριν από το οργανωμένο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, τα χιτλερικά στρατόπεδα εξόντωσης και τα κρεματόρια, ο σπόρος του κακού είχε βλαστήσει και αλλού, προς Ανατολάς, και είχε φανερώσει αποτρόπαια άνθη που σκόρπιζαν γύρω τους την ενοχή και την καταισχύνη. Μετά το λεγόμενο Ολοκαύτωμα, πέρασε αρκετός καιρός για να μπορέσει ο δυτικός κόσμος να αποδεχθεί ότι γνώριζε τον οικείο εχθρό: ο Πρίμο Λέβι, ο Ρομπέρ Αντέλμ τόλμησαν και το είπαν εγκαίρως. Ο Σολτζενίτσιν και άλλοι συμπατριώτες του αντιφώνησαν ότι και αυτοί γνώριζαν το πριν από το Ολοκαύτωμα, εξίσου ανοίκειο, εφιαλτικό και δρεπανηφόρο. Ο δυτικός κόσμος βρήκε εν μέρει ένα βολικό άλλοθι: είναι ο λάθος τρόπος ανάγνωσης των σαλαμοφικών κειμένων. Χαρακτηριστικό και… το Νομπέλ (1970) που δόθηκε στον Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν ο οποίος είχε «φιλοξενηθεί» κι αυτός σε στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας αλλά για πολύ μικρότερο διάστημα (μεταξύ 1945-1953). Το βιβλίο που τον έκανε διάσημο – «Μία ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς» – δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Νόβι Μιρ» το 1962 και αποδείχθηκε εντέλει πολύ πιο αδύναμο από εκείνο του Σαλάμοφ που έμελλε να εκδοθεί 16 χρόνια αργότερα.

Στην παρούσα συγκεντρωτική έκδοση μεταφράζονται από τα ρωσικά (δίχως μνεία ωστόσο εκδότη και χρόνου έκδοσης) οι «ιστορίες» του Σαλάμοφ_· αρκετές ήσαν γνωστές από αγγλικές ή γαλλικές μεταφράσεις ήδη από τη δεκαετία του 1960. Η μεταφράστρια, στην οποία πιστώνονται ένας εξαιρετικός πρόλογος και κατατοπιστικές σημειώσεις, προφανώς επιτέλεσε άθλο μέγα. Η ίδια ή έκδοση της Ινδίκτου αποτελεί υπόδειγμα καλαισθησίας και τυποτεχνικής επιμέλειας.