Οταν η Kodak πέρασε στην Ιστορία

Νίκος Οικονομόπουλος

φωτογράφος, μέλος του Πρακτορείου Magnum

«Ηταν αγγαρεία ο σκοτεινός θάλαμος»

Το φιλμ ήταν από τις αρχές του αιώνα το κατεξοχήν υλικό από το οποίο παράγονταν οι φωτογραφίες. Για εμάς που ξεκινήσαμε τις δεκαετίες του ’70 και του ’80 ήταν παγιωμένο υλικό που δεν μας έβαζε σε σκέψεις σχετικά με το τι υπήρχε πριν από αυτό ή τι θα ακολουθούσε. Πλέον, δεδομένης της ψηφιακής εποχής, θα έλεγα πως η χρήση του φιλμ δεν θα μου λείψει. Μου κάνει μάλιστα εντύπωση που τελευταία διάφοροι φωτογράφοι κυρίως από την Ασία ξαναχρησιμοποιούν το φιλμ. Πιστεύω πως αυτό που τους γοητεύει είναι ο σκοτεινός θάλαμος, ο ρομαντισμός και η ατμόσφαιρα που δημιουργεί. Εγώ δεν ήμουν ποτέ ιδιαίτερα φίλος του σκοτεινού θαλάμου. Το έβλεπα πιο πολύ σαν αγγαρεία. Δεν βρίσκω, επομένως, άλλο λόγο κάποιος να προτιμά το φιλμ. Τεχνικά άλλωστε δεν είναι καλύτερο από την ψηφιακή φωτογραφία, στην οποία εγώ πέρασα μόλις πριν από δύο χρόνια σε ένα ταξίδι που έκανα στη Βηρυτό: με την αναλογική κάμερα έκανα ασπρόμαυρο και με την ψηφιακή έγχρωμο. Γυρίζοντας όμως πίσω και βλέποντας και τα δυο στον υπολογιστή, η διαφορά υπέρ του ψηφιακού ήταν εντυπωσιακή. Από τότε αποφάσισα να φωτογραφίζω ψηφιακά και δεν το μετάνιωσα στιγμή. Η Kodak, από την άλλη, είναι συνδεδεμένη με τη φωτογραφική μου ζωή σε μεγάλο βαθμό. Πάντα χρησιμοποιούσα το ασπρόμαυρο φιλμ της Kodak. Ηταν μονόδρομος για μένα. Πέρα από το ασπρόμαυρο, όμως, πιστεύω πως έχει βγάλει εξαιρετικά φιλμ στο παρελθόν. Κατά τη γνώμη μου, η εταιρεία δεν θα τελειώσει τόσο εύκολα, όπως πιστεύω ότι δεν θα τελειώσει και το φιλμ.

φωτογράφος

«Αγαπάω ακόµα την αναλογική κάµερα»

Δεν ήμουν ποτέ τόσο σχολαστικός με τα φιλμ όσο με τις μηχανές. Γι’ αυτό και ακολουθούσα πιστά τις οδηγίες του φίλου μου Γιώργου Μαρίνου που είναι αυθεντία και ήξερε να μου προτείνει ανάλογα με την περίσταση το κατάλληλο φιλμ. Εγώ ξεκίνησα να φωτογραφίζω με το ασπρόμαυρο της Kodak, ένα φιλμ που έχω χρησιμοποιήσει εξαντλητικά στη ζωή μου. Για μια περίοδο είχα και σκοτεινό θάλαμο. Παλιότερα, μάλιστα, είχα δουλέψει και δύο χρόνια στον σκοτεινό θάλαμο του φίλου μου. Οσο ήμουν εκεί μου άρεσε. Μετά όμως ήθελα να βγαίνω έξω να φωτογραφίζω, γι’ αυτό και δεν αναπολώ ιδιαίτερα τη μαγεία του θαλάμου. Τώρα πια δεν βρίσκω λόγo να έχει κάποιος θάλαμο. Η επανάσταση στις ψηφιακές εκτυπώσεις δίνει απίστευτα αποτελέσματα που παλιότερα δεν μπορούσες να τα πετύχεις. Τα μελάνια και τα χαρτιά πλέον είναι πολύ καλύτερα. Στην αρχή βέβαια ήμουν δύσπιστος με την ψηφιακή. Δεν μου έκανε καρδιά να τη χρησιμοποιήσω. Οταν όμως βγήκα στον δρόμο για τις ανάγκες των ρεπορτάζ, είδα τα πλεονεκτήματα, όπως η ταχύτητα, η δυνατότητα μεγέθυνσης των φωτογραφιών και τα απεριόριστα κλικ που σου δίνουν ελευθερία.

Παρ’ όλ’ αυτά, δεν θα έλεγα πως την προτιμάω από την αναλογική. Ακόμα και τώρα τις φωτογραφίες που θέλω να κάνω λίγο πιο προσεγμένες και σκηνοθετημένες προτιμώ να τις τραβάω με φιλμ.

«Εχει χαθεί η χαρά της αναμονής»

Εχουν περάσει ήδη 30 χρόνια από την πρώτη μου γνωριμία με το φιλμ. Ολα τα αντικείμενα τότε έβγαζαν μια άλλη αύρα. Τα φιλμ, τα χαρτιά, τα κουτιά. Στο μυαλό μου το φιλμ είναι μια όμορφη ανάμνηση. Τόσο ωραία όσο και η αναμονή μέχρι να δεις τυπωμένη την εικόνα που τράβηξες. Τώρα βέβαια η χαρά της αναμονής έχει χαθεί, αφού ο χρόνος ανάμεσα στη λήψη και τη θέαση έχει μηδενιστεί, όπως και πολλές άλλες αναμονές στη σημερινή εποχή. Οπως πολλοί άλλοι, έτσι κι εγώ είχα έναν αυτοσχέδιο σκοτεινό θάλαμο, από αυτούς που συνήθως φτιάχναμε τότε στην κουζίνα και στο μπάνιο. Ηταν μια μαγική διαδικασία μεταμόρφωσης, κατά την οποία στεκόσουν μέσα στο μισοσκόταδο περιμένοντας να σχηματιστεί σιγά σιγά η εικόνα. Η Kodak για μένα σημαίνει πολλά πράγματα: είναι ένας γίγαντας της βιομηχανίας και παράλληλα ένας μύθος, μια ζωντανή ιστορία της φωτογραφίας. Ενα από τα πράγματα που δεν θα ξεχάσω είναι τα χρώματα της συσκευασίας των φιλμ, το κόκκινο και το κίτρινο, καθώς επίσης τα χρώματα του φιλμ Kodachrome που ξεπερνούσαν την πραγματικότητα. Αν και η Kodak ως εταιρεία είχε πάντα στόχο της το κέρδος, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως είχε φτιάξει εξειδικευμένα ερευνητικά εργαστήρια που προήγαγαν την τέχνη και την τεχνολογία της φωτογραφίας. Πλέον ζούμε στην ψηφιακή εποχή, μια επανάσταση που ήρθε για να μείνει. Παρ’ όλ’ αυτά, εγώ προτιμώ να τραβάω τις φωτογραφίες σε φιλμ και μετά να ακολουθεί η ηλεκτρονική τους επεξεργασία. Ισως και να είναι δείγμα μίας γενιάς που αιχμαλωτίστηκε ανάμεσα σε δύο τεχνολογίες.

«Είναι απελευθερωτική η ψηφιακή φωτογραφία»

Ξεκίνησα να τραβάω φωτογραφίες χρησιμοποιώντας φιλμ Kodak. Ωστόσο, δεν θα έλεγα ότι το προτιμώ σε σχέση με την ψηφιακή φωτογραφία. Το 1988 που βγήκαν τα πρώτα στεγνά φιλμ, προέκυψε τεχνολογική επανάσταση τόσο στη φωτογραφία όσο και στην οντολογία της εικόνας. Τα ψηφιακά είναι πολύ καλά, όπως και τα αναλογικά, αρκεί οι άνθρωποι να μην το βλέπουν ως κατανάλωση αλλά ως άσκηση. Eίναι απελευθερωτικό να μπορείς να τραβάς το ίδιο θέμα από 15 διαφορετικές γωνίες. Από την άλλη όμως η δαιμονοποίηση του ψηφιακού, κατά τη γνώμη μου, είναι λάθος και ανιστόρητη. Τι να κάνουμε; Τα πράγματα αλλάζουν. Η τεχνολογία σού δίνει τεράστιες ευκαιρίες, αρκεί να ξέρεις τι κάνεις. Ακόμα και το ότι φωτογράφοι με ψηφιακές μηχανές μπορούν να φωτογραφίζουν χώρους χωρίς φλας είναι νέα γνώση, νέες εικόνες. Παρόλο που αναγνωρίζω τα προτερήματα του ψηφιακού, τα τελευταία χρόνια που κάνω μεγάλο φορμάτ χρησιμοποιώ φιλμ και μάλιστα Kodak. Ολες όμως οι εμπορικές δουλειές που κάνω γίνονται με ψηφιακή κάμερα. Αν και έχω σκοτεινό θάλαμο, δεν τον έχω χρησιμοποιήσει για πολλά χρόνια. Πλέον δεν με γοητεύει. Μπορεί να ξαναέμπαινα αν ήθελα να κάνω κάτι πολύ συγκεκριμένο. Ακόμα βέβαια δεν έχει παρουσιαστεί αυτή η ανάγκη και ειλικρινά χάρηκα πολύ όταν σταμάτησα να τυπώνω. Για μένα ήταν βάρος. Το σίγουρο πάντως είναι πως είτε τραβάς σε διαστάσεις 10×12,5 είτε τραβάς με ψηφιακή τσέπης, ανάλογα με το τι κάνεις, είναι εξαιρετικό.