Η μικρασιατική εκστρατεία, το αρμενικό, το πογκρόμ εναντίον των Ελλήνων και τα Σεπτεμβριανά δεν υπάρχουν στο μυθιστόρημα του Ορχάν Παμούκ. Υπάρχουν όμως οι ρωμιοί έμποροι με τους οποίους οι ήρωές του συμβιώνουν αρμονικά. Και υπάρχει η ουμανιστική εκδοχή του αρχαιοελληνικού πνεύματος που παρουσιάζεται ως πρότυπο για μια κρατική οργάνωση και διοίκηση της τουρκικής δημοκρατίας.
Ο πρώιμος Παμούκ δεν διαθέτει το λογοτεχνικό στυλ ούτε την υπαινικτική γραφή του ώριμου Παμούκ («Με λένε Κόκκινο», «Το χιόνι», «Το μουσείο της αθωότητας» κ.ά.) και πλατειάζει αρκετά συχνά. Ωστόσο οι ανάγλυφες εικόνες της καθημερινότητας που παρουσιάζει για τρεις γενιές Τούρκων (γειτονιές, ιδιωτικές κατοικίες, στέκια, ενδυμασία, διαβάσματα, ασχολίες), και η σταδιακή χειραφέτηση των γυναικών που περιγράφει, έχουν αξία ιστορικού ντοκουμέντου. Επιπλέον, πετυχαίνει να χαρτογραφήσει επί της ουσίας την αντιφατική κληρονομιά του κεμαλισμού και τις αποχρώσεις μεταξύ των αλληλοσυγκρουόμενων τάσεων του εκσυγχρονισμού στο πολιτικό και πνευματικό πεδίο, αποτυπώνοντας και την ανάδυση του τουρκικού εθνικισμού. Και κυρίως παρουσιάζει τα ερωτήματα και τις ανησυχίες που σημάδεψαν την κάθε γενιά.
Οι ήρωές του αγωνίζονται να μας πείσουν ότι δεν μπορείς να επιβάλεις τις μεταρρυθμίσεις πατώντας στις πλάτες των εξαθλιωμένων κοινωνικών στρωμάτων• ότι δεν νομιμοποιείται η πρόοδος που εξασφαλίζεται με το μαστίγιο• ότι στον εκσυγχρονισμό αντιδρούν όχι μονάχα οι αμόρφωτοι αλλά και η ελίτ που δεν θέλει να χάσει τα προνόμιά της• ότι είναι άλλο να θέλεις το καλό του κράτους και άλλο να θέλεις το καλό της πατρίδας σου• ότι δεν έχει νόημα μια κοινωνία να μιμείται τα εξωτερικά χαρακτηριστικά της Ευρώπης, αλλά θά 'πρεπε να διδαχθεί από τον ορθολογισμό και τον επαγγελματισμό της• ότι η θρησκεία δεν πρέπει να γίνει το εργαλείο της πολιτικής• ότι ένας λαός πρέπει να διαπαιδαγωγηθεί προκειμένου να εκλέγει τους άξιους κι ότι θα μπορέσει να δραστηριοποιηθεί και να νιώσει ελεύθερος, μονάχα όταν δεν φοβάται...
Είναι τέλος αξιοπαρατήρητο ότι και εδώ, όπως σε όλα τα κατοπινά μυθιστορήματά του, ο Παμούκ θέτει το ζήτημα της ευτυχίας. Τι κάνει ευτυχισμένο έναν ανήσυχο άνθρωπο; Μάλλον όχι ο έρωτας, που απουσιάζει από τούτο το βιβλίο, ούτε η οικονομική ή πολιτική επιτυχία, ούτε όμως και η οικογενειακή ισορροπία. «Αν ισορροπία σημαίνει να γίνεσαι εύκολα ευτυχισμένος, τότε νομίζω πως έχω χάσει την ισορροπία μου», λέει ο Ρεφίκ. Και ο ίδιος ο συγγραφέας, σε συνέντευξή του απαντά: «Γράφω επειδή είμαι δυστυχισμένος, αλλά καμιά φορά γράφω για να γίνω ευτυχισμένος. Δεν υπάρχει πραγματική ευτυχία. Αισθανόμαστε ευτυχισμένοι όταν σκεφτόμαστε ότι είμαστε ευτυχισμένοι».
Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από