Ο ερωτογράφος Ανδρέας Εμπειρίκος

Αααα!… Ααααα!… Αααχ!

Ηδυπαθείς αναφωνήσεις, θελξικάρδιες εκτοξεύσεις, χαριτωμένες λαγνουργίες, ιλιγγιώδεις οργασμοί, σφοδροί έρωτες, αμοιβαίοι αυνανισμοί: όλα επιτρέπονται και όλα δοκιμάζονται πάνω στο υπερωκεάνιο «Μέγας Ανατολικός», αλλά ποτέ με πόνο, ποτέ με καταναγκασμό, όπως στα έργα του Ντε Σαντ. Και όλοι οι επιβάτες συμμετέχουν σ’ αυτόν τον οργιαστικό χορό που λειτουργεί ως μυητικό και καθαρτήριο ταξίδι προς τη Νέα Γη και τη νέα ζωή. Φιλήδονοι κορασίδες, αγγελικές παιδίσκες, ασπαίρουσες μαθήτριες, έγκαυλοι πεοφόροι, άνθρωποι ισχυράς ερωτικής κράσεως, ένας άγγλος ευπατρίδης και ένας εξόριστος ρώσος επαναστάτης, ένας γάλλος ζωγράφος, ένας τσέχος βιολιστής, ένας ζάπλουτος αμερικανός, μια ομοφυλόφιλη διδασκάλισσα, μια καμαριέρα, μια αγγλίδα ηθοποιός, αλλά και ο Ιούλιος Βερν – όλοι συνταξιδεύουν και συνευρίσκονται ποικιλοτρόπως. Μαζί και η αγαπημένη του συγγραφέα και μετέπειτα γυναίκα του, η Βιβίκα Ζήση με το προσωπείο είτε της κόμισσας Παολίνας Κρινέλι είτε της 13χρονης ελληνίδας Ειρήνης. Και φυσικά ο ίδιος ο Ανδρέας Εμπειρίκος που κρύβεται πίσω από διάφορες περσόνες στο μυθιστόρημα, πίσω λ.χ. από τον σκώτο συγγραφέα ΜακΓκρέγκορ, αλλά πρώτα πρώτα πίσω από τον Ανδρέα Σπερχή που «ησχολείτο με την λογοτεχνίαν και ιδίως με την ποίησιν, γράφων ο ίδιος κατά τρόπον πρωτότυπον και εντελώς προσωπικόν».

Από τα πιο γοητευτικά χαρακτηριστικά του «Μεγάλου Ανατολικού» είναι η παρουσία του Εμπειρίκου ως ήρωα του μυθιστορήματός του και ο διάλογός του με άλλους έλληνες ή ευρωπαίους συγγραφείς, και με άλλα έργα ερωτικής ή μη λογοτεχνίας. Ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης στην εισαγωγή του αναδεικνύει αυτήν τη μεταμοντέρνα διάσταση του «Μεγάλου Ανατολικού», τονίζοντας ότι το έργο αυτό αποτελεί ένα από τα ανώτερα δείγματα διακειμενικότητας στην ελληνική λογοτεχνία. Οι κεντρικοί χαρακτήρες του μυθιστορήματος μπορεί να διαβάζουν άλλος την «Ιστορία του ελληνικού έθνους» του Παπαρρηγόπουλου, άλλος τη «Ζυστίν» του Σαντ, όμως καμιά φορά διαβάζουν για τον αναγνώστη ολόκληρα αποσπάσματα βιβλίων, όπως λ.χ. από τα «Απομνημονεύματα» του Καζανόβα. Ο Ιούλιος Βερν μάλιστα, εμφανίζεται να συλλαμβάνει πάνω στον Μεγάλο Ανατολικό την ιδέα του μυθιστορήματός του «Η πλωτή πόλη» και να αρχίζει να το γράφει με αυτόν ως πρότυπο. «Ετσι», σημειώνει ο Γιατρομανωλάκης, «παράγεται ένα λογοτεχνικό παίγνιο όπου ο αρχικός συγγραφέας γίνεται ήρωας του δημιουργήματος που προκύπτει από το έργο του»!