… και η παρέμβαση του Γιώργη Γιατρομανωλάκη

Οταν πρωτοκυκλοφόρησε ο «Μέγας Ανατολικός», προσωπικότητες όπως ο Οδυσσέας Ελύτης ή ο Τάκης Χορν δήλωσαν γοητευμένοι, ο Γ. Π. Σαββίδης δήλωσε απογοητευμένος, αλλά το περιοδικό «Πολιτικά Θέματα» μίλησε για «διεστραμμένη χυδαιογραφία». Το μυθιστόρημα προκάλεσε μεγάλη πολεμική με τα ερωτικά του δρώμενα, ωστόσο κανείς δεν επιχείρησε να το στείλει στα δικαστήρια. Σήμερα, κάτι τέτοιο δεν είναι αυτονόητο, λέει ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης. «Διότι το φιλελεύθερο πνεύμα της δεκαετίας του 1990 έχει γίνει θολός αέρας, αποπνικτικός και μολυσμένος, και έχει ανατείλει μια εποχή νεοσυντηρητισμού. Διότι ο “Μέγας Ανατολικός” υπερασπίζεται την ουτοπία και η Κρίση την αντιμάχεται. Διότι το πνεύμα του συγκρούεται με τις βασικές αρχές του νεοελληνικού αστισμού όπως αυτές εκφράζονται στο σύνθημα Πατρίς – Θρησκεία – Οικογένεια». Ισως γι’ αυτό ακριβώς να είναι σημαντικό που ξαναμπαίνει στο πέλαγος των ηδονών και των κινδύνων, «με μια καινούργια αρματωσιά».

Κερδίζει άραγε ή χάνει ο «Μέγας Ανατολικός» με τη συρρίκνωσή του στο «Ανθολόγιο»; «Κατ’ αρχήν η μία έκδοση δεν καταργεί την άλλη. Πιστεύω ωστόσο πως με τη μορφή του “Ανθολόγιου”, ο “Μέγας Ανατολικός” θα κερδίσει καινούργιους αναγνώστες από τη νέα γενιά που ζει σε πιο γρήγορους ρυθμούς. Επίσης, πως θα πάρει τη ρεβάνς του από όλους εκείνους που τον έκριναν ως ανιαρό, ενώ δεν είχαν διαβάσει παρά μονάχα τους δύο πρώτους τόμους».

Μήπως όμως παράλληλα έχει «στρογγυλέψει» από ηθικολογική άποψη, εφόσον κόπηκαν τόσες περιγραφές σκανδαλιστικών σκηνών; «Σε καμία περίπτωση δεν έχει προδοθεί η βούληση του συγγραφέα. Αντίθετα θα έλεγα ότι αναδεικνύεται καλύτερα η εξαιρετική πρόζα του, η μεταμοντέρνα λογοτεχνική του πρόταση, το πνεύμα του, καθώς και η εξέλιξη της δράσης με την ωρίμανση της έφηβης Ειρήνης και τη στροφή προς αυτήν του ποιητή Ανδρέα Σπερχή, ο οποίος εγκαταλείπει τις παλιές ερωτικές εμμονές του. Στο “Ανθολόγιο” διατηρήθηκε όλη η ποικιλία των λαγνουργιών που περιγράφει ο Εμπειρίκος ακόμη και εκείνες με το μολοσσό Μπομπ, έχουν περιοριστεί όμως οι αλλεπάλληλες επαναλήψεις, έχουν μειωθεί τα παιδοφιλικά επεισόδια, έχουν αφαιρεθεί τα αποσπάσματα από γαλλικά ή αγγλικά ερωτογραφήματα εποχής. Τα βασικά κεφάλαια κρατήθηκαν αυτούσια με την αρίθμηση του πρωτότυπου, και μεταξύ τους υπάρχουν συνδετικές περιλήψεις που επιτρέπουν στον αναγνώστη να παρακολουθεί τα πάντα όπως τα σχεδίασε ο Εμπειρίκος. Ειδικότερα στην “καρδιά” του “Μεγάλου Ανατολικού” παρουσιάζει την ουτοπική αντίληψή του για μια Νέα Παγκόσμια Συμπολιτεία απ’ όπου ο Χριστιανισμός θα έχει εκριζωθεί, οι τάξεις και ο γάμος θα έχουν καταργηθεί, τα παιδιά θα παίρνουν ερωτικά μαθήματα στα Ιμερολύκεια και η υδρόγειος θα είναι χωρισμένη σε περιοχές προόδου και περιοχές παραδείσου…»

Γιατί όμως εκδίδεται σήμερα το «Ανθολόγιο»; «Διότι τα λογοτεχνικά κείμενα πρέπει να επαναξιολογούνται διαρκώς. Εχουν περάσει 40 χρόνια από την ολοκλήρωσή του “Μεγάλου Ανατολικού” και 21 χρόνια από την έκδοσή του κι όμως θα αποδειχθεί, νομίζω, πως το έργο αυτό αντέχει στον χρόνο».

Τελικά είναι δικό σας το «Ανθολόγιο» ή του Εμπειρίκου; «Δικό μου! Ο ποιητής μένει ανέπαφος. Δική μου ήταν η ευθύνη της επιλογής, και θα κριθώ από εκείνους που έχουν διαβάσει και το οκτάτομο πρωτότυπο ή που θα οδηγηθούν να το διαβάσουν».