Μήνυμα από το παρελθόν

Τον Νοέμβριο του 1918 καταργείται η μοναρχία στη Γερμανία και ανακηρύσσεται η δημοκρατία, ενώ σχηματίζεται κυβέρνηση συνεργασίας σοσιαλδημοκρατών και του ανεξάρτητου Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος. Εδώ ξεκινά και το βιβλίο του Χάινριχ Βίνκλερ. Τον Ιούνιο του 1919 υπογράφεται η επαχθής για τον γερμανικό λαό Συνθήκη των Βερσαλλιών. Η χώρα υποχρεώθηκε σε τεράστιες οικονομικές αποζημιώσεις, ενώ απώλεσε μεγάλα τμήματα των εδαφών της στα δυτικά και ανατολικά σύνορα. Εχασε επίσης όλες τις αποικίες της, ενώ της επεβλήθησαν δυσβάστακτοι στρατιωτικοί όροι για μείωση του στρατού ξηράς και του στόλου. Αυτές οι συνθήκες αποτελούσαν βούτυρο στο ψωμί των δυνάμεων των άκρων.

Τους κινδύνους από αυτές τις εξελίξεις κατανοούσε ο Εντουαρντ Μπερνστάιν, όταν έκανε έκκληση για τη δημιουργία ενός συνασπισμού των μετριοπαθών δυνάμεων της αστικής και της εργατικής τάξης, που θα είχε στόχο την ψήφιση ενός δημοκρατικού Συντάγματος και τον σχηματισμό μιας μετριοπαθούς κυβέρνησης, η οποία θα εγγυούνταν την ειρήνη στο εξωτερικό και την αποφυγή του εμφυλίου στο εσωτερικό.

Την ίδια περίοδο γεννιούνται εκείνοι οι πολιτικοί σχηματισμοί οι οποίοι θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Αυτή έλαβε αυτό το όνομα αφού στο θέατρο της Βαϊµάρης, της πόλης όπου γεννήθηκε ο Γκαίτε, στις 31 Ιουλίου του 1919 ψηφίστηκε µε μεγάλη πλειοψηφία από την Εθνοσυνέλευση το Σύνταγμα της δημοκρατικής Γερμανίας. Ενα Σύνταγμα που, κατά τον Βίνκλερ, χάρισε στους Γερμανούς περισσότερη πολιτική ελευθερία, αλλά δεν περιείχε εκείνες τις ασφαλιστικές δικλίδες που θα το προστάτευαν σε περιόδους πολιτικής και οικονομικής κρίσης.

Βασικό συστατικό στοιχείο του νέου πολιτικού συστήματος ήταν ο διαχωρισμός μεταξύ από τη μία των μετριοπαθών δυνάμεων της αστικής τάξης, αποτελουμένων από τους Καθολικούς Κεντρώους, το νεοϊδρυθέν Δημοκρατικό Κόμμα, το Εθνικό Λαϊκό Κόμμα και το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, και από την άλλη των εθνικιστικών δυνάμεων και των δυνάμεων της κομμουνιστογενούς Αριστεράς. Το επίσης δεξιό Γερμανικό Λαϊκό Κόμμα του Στρέζεμαν, κάτω από τη δική του καθοδήγηση και μόνο όσο ζούσε ο ίδιος, μετατράπηκε σε υπεύθυνη δύναμη της λογικής. Ο Στρέζεμαν ως πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών έως το 1929, όπου και πέθανε, ήταν μια προσωπικότητα η οποία συμβόλιζε τη δύναμη της κοινής λογικής, της μετριοπάθειας και της συνεργασίας των αστικών δυνάμεων με τους εκπροσώπους της εργατικής τάξης. Ο θάνατός του σηματοδοτεί την έναρξη της ραγδαίας πορείας ήττας των μετριοπαθών δυνάμεων από τις δυνάμεις του μίσους. Στις τελευταίες, στα αριστερά κυριαρχεί το Κομμουνιστικό και στα δεξιά το Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα, το οποίο από το 2,6% των εκλογών της 20ής Μαΐου 1928 έγινε στις 5 Μαρτίου 1931 πρώτο κόμμα αγγίζοντας το 44%.

Από το 1918, λίγο πριν από τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, ως το 1923 ξεσπούν μια σειρά αριστερές εξεγέρσεις (των σπαρτακιστών, που θα δουν τους ηγέτες τους, Λούξεμπουργκ και Λίμπκνεχτ, να δολοφονούνται εν ψυχρώ, καθώς και των κομμουνιστών). Είναι εξεγέρσεις που πραγματοποιούνται, σύμφωνα με τον Βίνκλερ, από μικρές μειονότητες. Η πάταξή τους, όμως, κυρίως με τη συμβολή ακροδεξιών παραστρατιωτικών δυνάμεων, είναι αντιστρόφως ανάλογη της ισχύος τους. Αντιθέτως, τα δεξιά πραξικοπήματα (όπως του Καπ και του Χίτλερ) αντιμετωπίζονται με το γάντι.

Μετά το 1925 και την εκλογή του στρατηγού Χίντενμπουργκ ως προέδρου του Ράιχ ξεκινά μια πορεία όπου πλέον γίνεται εμφανές ότι η σύγκρουση των δυνάμεων της λογικής με τις δυνάμεις των άκρων θα οδηγήσει σε πολύ δυσμενείς εξελίξεις, αφού το δημοκρατικό Σύνταγμα της Βαϊμάρης δεν ήταν σε θέση να αποκρούσει όσους επεδίωκαν την αντιδημοκρατική κατάληψη της εξουσίας. Οι σοσιαλδημοκράτες δεν πέτυχαν να κατακτήσουν μια μόνιμη ισχυρή εκλογική δύναμη, η οποία θα εγγυούνταν την κυβέρνηση μεγάλων συνασπισμών. Οι δε αστικές δυνάμεις παλινδρομούσαν μεταξύ της ανάγκης μόνιμης συναίνεσης και του πάθους τους για εξουσία. Αυτή η διπλή αδυναμία αποτέλεσε τη μαγιά της διπλής ισχύος των ολοκληρωτικών σταλινικών κομμουνιστών και των ανορθολογικών δυνάμεων του εθνικοσοσιαλισμού.

Την ώρα που η Γερμανία είχε υψηλή ανεργία, δυσθεώρητο πληθωρισμό, υψηλές εξωτερικές υποχρεώσεις σε αποζημιώσεις, οι δυνάμεις του παραλογισμού στο όνομα των συμφερόντων της Γερμανίας ή στο όνομα των φτωχών λαϊκών στρωμάτων απαιτούσαν πράγματα που οδηγούσαν τη χώρα στον όλεθρο της 30ής Ιανουαρίου 1933, όπου ο Χίτλερ ορίζεται καγκελάριος.